Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbaty qazirgideı koronavırýs indeti jer-jahandy sharpyp otyrǵan álemdik daǵdarys kezinde elimizdi sol qıyndyqtardan súrindirmeı alyp shyǵýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalyq suhbat boldy desek asyra aıtqanymyz emes.
Bul suhbat Prezıdenttiń jýyrdaǵy Qazaqstan halqyna jasaǵan Málimdemesimen sabaqtasyp, ony tolyqtyra tústi deýge negiz bar. Sondaı-aq munda Prezıdenttiń basshylyǵymen elimizde bir jyl ishinde atqarylǵan jumystardyń qorytyndysy el nazaryna usynylyp otyr.
Prezıdent atap ótkendeı, pandemııa álem halqyna, onyń ishinde bizdiń Qazaqstan jurtshylyǵyna da úlken synaq boldy. «Indettiń saldarynan dúnıe júzinde ekonomıkalyq belsendilik kúrt tómendegenin kórip otyrsyzdar.
...Árıne, mundaı daǵdarystan keıin ekonomıkany qalpyna keltirý ońaıǵa túspeıdi. Shuǵyl áreket etpese, álemdik resessııa kúrdelene bermek. Sondyqtan shamasy jetetin elder óz azamattaryna qoldaý kórsetý úshin naqty jumystar júrgizýde», deıdi Q.Toqaev osy suhbatynda.
Memleket basshysy Qazaqstanda daǵdarysqa qarsy sharalar keshendi túrde jasalyp jatqanyn atap ótti. Bul sharalar ekonomıka jáne bank sektoryn damytýmen birge áleýmettik mańyzdy baǵyttardy qamtıdy. Birinshiden, 4,2 mıllıon adamǵa 42 500 teńgeden arnaıy kómek pen 1 mln-ǵa jýyq jandardy azyq-túlikpen jáne qajetti zattarmen qamtamasyz etý osy kezeńde jumyssyz qalǵan jáne muqtaj kisilerge úlken kómek boldy.
Ekinshiden, ekonomıkanyń túrli salalary men kásipkerlikti qoldaýǵa úlken kúsh salynýda. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasyna bólingen 1 trıllıon teńge jańa jobalardy qaıta qarjylandyrýǵa, jeńildik sharttary men nesıe berýge jumsalatyn boldy. Bir jarym mıllıonnan astam kásipkerdiń salyqtar men mindetti tólemder merzimi uzartylyp, nesıesin qaıtarý merzimin keıinge shegerý tótenshe jaǵdaı kezindegi qyzmetteri turyp qalǵan kishi jáne orta bızneske úlken kómek.
Úshinshiden, elimizdiń ekonomıkasynda erekshe oryn alatyn aýyl sharýashylyǵyna basty nazar aýdarylýda. Prezıdent búgingi kúni basty mindet egis naýqanyn ýaqtyly ótkizýge qajetti jaǵdaı jasalǵanyn kórsetti. Bul baǵytqa 200 mlrd teńge, onyń 70 mlrd teńgesi tuqym óndirisin damytýǵa, tyńaıtqysh satyp alýǵa bólingeni dıqandar men sharýa qojalyqtaryna kóp jeńildik beretin boldy.
Suhbatta aıtylǵan bank júıesin qoldaý, teńge baǵamyn turaqtandyrý, halyqty azyq-túlikpen, baspanamen qamtamasyz etýdi jaqsartý, sarabdal syrtqy saıasat júrgizý arqyly halyqaralyq qatynastardy damytý sııaqty ózekti máseleler elimizdiń strategııalyq damýynyń basymdy baǵyttaryn iske asyrýdy aıqyn aıǵaǵyn kórsetedi.
Memleket basshysy pandemııamen kúresip júrgen medısına qyzmetkerlerine jasalyp otyrǵan qoldaý-kómek týraly da naqty aıtty. Tótennen kelgen indet densaýlyq saqtaý jáne medısına ǵylymy salasynda sheshimin kútken kóptegen ózekti máseleniń bar ekenin kórsetti. Birinshi kezekte medısına qyzmetkerleriniń mártebesin arttyrý, dárigerlerge beriletin áleýmettik kepildik aıasyn keńeıtip, yntalandyrý júıesin jetildirý qajet. Ekinshiden, elimizde medısınalyq-bıologııalyq zertteýlerge erekshe kóńil bólinýi tıis. Osylaısha Prezıdent Q.Toqaev densaýlyq saqtaý aıbyndy áskermen birge memlekettiń negizgi qalqany, ulttyq qaýipsizdiktiń mańyzdy bir salasy ekenin atap kórsetti.
Suhbatta bilim berý salasy da nazardan tys qalmady. Prezıdent elimizdiń oqý oryndary qashyqtan oqyta bastaǵan kezde kóptegen qıyndyqqa tap bolǵanymyzdy eske aldy. «Telesabaq, ınternet-platformadaǵy sabaqtar uıymdastyryldy. ...Jergilikti atqarýshy organdar muǵalimder men oqýshylardy kompıýtermen, mobıldi ınternetpen qamtamasyz etýde. ...Osynyń nátıjesinde, qashyqtyqtan oqytý qazir qalypqa tústi», – dedi Prezıdent. Osy sózderdiń artynda qashyqtyqtan oqytýdy uıymdastyrýdaǵy ustazdardyń, bilim berý mekemeleri, salanyń jáne aımaq basshylarynyń orasan eńbegi jatqany belgili. Sol sebepti, Memleket basshysynyń «...Shákirtterine qashyqtan bilim berip jatqan ustazdar qaýymyna rızashylyq bildiremin», degen sózderin bilim berý salasynyń qyzmetkerleri aıryqsha yntamen qarsy aldy. Qasym-Jomart Kemeluly bul rızashylyǵy ustazdardyń bekzat ta qadirli isterine berilgen óte joǵary baǵa ǵana emes halqymyzǵa sol eńbekti baǵalaýdyń úlgisin kórsetedi. Biz osy baǵalaý barlyǵymyzǵa orasan kúsh-jiger beretin kúsh ekenin ataı kele, Prezıdentimizge zor alǵysymyzdy bildiremiz.
Memleket basshysy álemniń kóptegen joǵary oqý orny qashyqtan oqytý ádisin birazdan paıdalanyp kele jatqanyn, sondyqtan aldaǵy ýaqytta bizde de onlaın júıesin jetildire túsý kerektigin eskertti. Iá, osy aıtylǵan koronavırýs indetine baılanysty elimizde tótenshe jaǵdaı jarııalanǵaly beri bizdiń Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıteti de stýdentterin úılerine qaıtaryp, olarmen onlaın dárister ótkizýde. Qashyqtyqtan oqytý jaǵdaıynda oqý úderisiniń sapaly júrgizilýi bizdiń basty nazarymyzda. Qazir aldaǵy sessııa men qorytyndy emtıhandardy talap deńgeıinde ótkizýge tolyǵymen ázirlik júrgizildi. Sondyqtan biz oqý jylyndaǵy barlyq josparlarymyzdy tolyq aıaqtaımyz.
Prezıdent ótken jolǵy Málimdemesi men osy suhbatynda elimizdegi ınternet baılanysyn damytý jáne jalpy «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyna sapaly ózgerister jasap iske asyrý mindeti memleketimizdiń quzyrynda bolatynyn aıtty. Bul elimizdiń ekonomıkasynyń barlyq salasynyń onyń ishinde bilim berýdiń (ásirese qashyqtyqtan oqytýdyń) damýyna erekshe úles qosatyny sózsiz.
Takır BALYQBAEV,
Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, professor