Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tótenshe jaǵdaı rejimin qamtamasyz etý jónindegi memlekettik komıssııanyń qorytyndy otyrysynda sóılegen sózinde aýyl sharýashylyǵyn qoldaý isine aıryqsha mán berildi.
«Azyq-túlik qaýipsizdigin saqtaý – memleket qaýipsizdiginiń basty mindeti. Muny qalyptasqan ahýal anyq ańǵartty. Sondyqtan biz aýyl sharýashylyǵy salasyna barynsha qoldaý kórsete beremiz», dedi Prezıdent.
Ras, aýyl sharýashylyǵyn qoldaý isine burynnan mán berilip keledi. Biraq el Prezıdentiniń bul jolǵy sózinde birqatar tyń bastamalar kóterildi. Qandaı bastamalar? Soǵan keleıik:
«Biz aldyn ala satyp alý sharalaryn qolǵa aldyq. Buǵan qosymsha offteık-kelisim-sharttaryn engizip, «QazAgro» nesıesi boıynsha qaryzdy qaıta qurylymdaımyz. Osy arqyly qarjylandyrý múmkindigin keńeıtemiz. Qazaqstanda 1 mıllıon 700 myńdaı jeke qosalqy sharýashylyq bar. Biraq olardyń ónimi saýda oryndary arqyly resmı túrde satylmaıdy jáne óńdeý kásiporyndaryna jetkizilmeıdi. Memleketke budan salyq túsip jatqan joq. Onda jumys isteıtinder áleýmettik turǵydan qorǵalmaǵan», dedi Prezıdent.
Bul jerde Memleket basshysy aýylda turatyn qarapaıym halyqty, ózderiniń úı qasyndaǵy qosalqy sharýashylyqtaryna, ıaǵnı qolyndaǵy onshaqty iri qara, qyryq-elý qoıyna súıenip tirlik keship jatqan qalyń buqara kópshilikti aıtyp otyr. Saıasattyń endigi bir arnasy solardyń jaǵdaıyn jaqsartý máselesine qaraı bet burady.
Kollajdy jasaǵan Qonysbpaı Shejimbaı, EQ
Aıta ketý kerek, aýyldaǵy úı qasyndaǵy jeke qosalqy sharýashylyqtar jaǵdaıyn jaqsartýǵa osy ýaqytqa deıin durys kóńil bóline qoıǵan joq. Memlekettiń qarjylaı qoldaýy kóbinese iri sharýashylyq qurylymdaryna – aksıonerlik qoǵamdar men jaýapkershiligi shekteýli seriktestikterge kórsetilip keldi. Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy sýbsıdııalar da solardyń enshisine tıip otyrdy. Soǵan qaramastan bul iri qurylymdar aıtarlyqtaı damyp kete almady. Ásirese mal sharýashylyǵynda osylaı boldy. Maldyń basym bóligi, atap aıtqanda 70-80 paıyzy burynǵydaı úı qasyndaǵy jeke qosalqy sharýashylyqtardyń qolynda tur.
Qala bazarlaryn áli kúnge deıin etpen qamtyp kele jatqan, qala halqynyń qystyq soǵymyn ázirlep berip, qurt-irimshik jiberip otyrǵan da solar. Mine, qosalqy sharýashylyqtardy memlekettik qoldaýǵa kelgende «olar uıymdaspaǵan sharýashylyqtar ǵoı, memlekettiń esebinde de joq dúnıe, olarǵa qalaı qoldaý kórsetpekpiz?» degendeı júrdim-bardym áńgimeler aıtylyp, shyǵaryp salma jaýaptar beriletin.
Ras, osydan úsh-tórt jyl buryn jeke qosalqy sharýashylyqtardy damytý maqsatynda aýyl sharýashylyǵyn kooperatıvtendirý isi qolǵa alynǵan edi. Mundaǵy maqsat qosalqy sharýashylyqtardyń basyn biriktirý, ıaǵnı bir aýyldaǵy birneshe úıdiń basyn qosyp, neǵurlym irilengen kooperatıvter quryp, memlekettiń qarjylaı qoldaýyn sol kooperatıvter arqyly jetkizý boldy. Biraq osy istiń ózi sıyrquıymshaqtanyp ketti.
Endi Prezıdent osy isti jańa qyrynan qolǵa alǵandy jón kórgen sekildi. Sonyń bir joly – joǵaryda Memleket basshysynyń sózinde aıtylyp ketkendeı «offteık-kelisimshart engizip, «QazAgro» nesıesi boıynsha qaryzdy qaıta qurylymdaý jáne osy arqyly qarjylandyrý múmkindigin keńeıtý.
Offteık-kelisimsharty uzaq merzimge jasalady. Taraptardyń bir jaǵy ekinshi jaq shyǵaratyn ónimdi uzaq merzim boıy satyp alýǵa kelisimshart arqyly ýáde beredi. Bul jaǵdaı ekinshi jaqtyń ónimdi shyǵarýǵa degen qulshynysyn arttyrady jáne kúni erteń munyń arty qalaı bolyp ketedi eken dep qobaljymaı, batyl qımyldaýyna múmkindik beredi. Turaqtylyǵy men senimdiligine baılanysty offteık-kelisimshart ekinshi deńgeıdegi bankterden kredıt alý úshin kepildik retinde de usynylýy múmkin. Sebebi bankter oǵan senimmen qaraıdy.
Elimizdiń agrarlyq sektorynda osy ýaqytqa deıin offteık-kelisimsharttary jasalǵan emes. Ol osydan birer jyl buryn mashına jasaý salasynda qolǵa alyna bastady. Endi aýyl sharýashylyǵyna da engiziletini Prezıdent sózi arqyly málim bolyp otyr.
Ekinshiden, Memleket basshysy: «Úkimetke «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birlesip, aýyldaǵy kooperasııalyq jelini damytý úshin «Egis alqabynan – dúken sóresine deıin» atty pılottyq jobany birneshe óńirde bastaýdy tapsyramyn. Sodan keıin onyń aýqymyn keńeıtip, 2021 jyldyń ortasyna qaraı tolyqqandy baǵdarlama ázirleýge bolady. Osy baǵdarlamany júzege asyrý kezinde «QazAgro» arqyly jyldyq mólsherlemesi 6 paıyz bolatyn jeńildetilgen shaǵyn nesıe beriledi», dep usaq sharýashylyqtardyń óndiretin ónimderin satyp alý, olardy óńdep, daıyn taýarǵa aınaldyrý jáne tutynýshylarǵa deıin jetkizý isi keshendi túrde qolǵa alynatynyn ańǵartty. Árıne agroónerkásip kesheni úshin munyń da tyń sharýa ekendigi anyq. Endeshe joba qalaı júzege asatynyn anyqtaý úshin eń aldymen osy isti qolǵa alatyn bıznes birlestigi «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń basqarma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetovtiń sózine nazar salaıyq:
«Tótenshe jaǵdaı rejimin qamtamasyz etý jónindegi memlekettik komıssııanyń qorytyndy otyrysynda Memleket basshysy Úkimet pen «Atameken» ulttyq palatasyna birneshe óńirde «Egis alqabynan – dúken sóresine deıin» pılottyq jobasyn iske asyrýdy, osy úshin aýyldan bastalatyn kooperasııalyq tizbekti qurýdy tapsyrdy. Muny biz turǵyn halqymen qosa ózin ózi jumyspen qamtyǵandar sany kóp iri jáne tyǵyz shoǵyrlanǵan óńirlerden bastaýdy josparlap otyrmyz. Bular – Almaty, Túrkistan jáne Jambyl oblystary. Kúzge deıin osy óńirlerde pılottyq joba aıasynda jyldyq mólsherlemesi 6 paıyz bolatyn shaǵyn nesıelendirý isi júrgizilmek».
A.Myrzahmetov aıtqandaı, osy ýaqytqa deıin aýyl turǵyndaryn nesıeleýdiń basty problemasy olardyń qolynda kepilge salar múliktiń bolmaýynan týyndady. Mine, sol sebep uzaq merzimge beriletin arzan qarajat úı sharýashylyqtary úshin qoljetimsiz bolyp keldi. Endi bul másele memlekettiń kepildendirýi arqyly sheshiletin bolady.
Sonymen qatar bul baǵdarlama usaq sharýashylyqtar óndiretin ónimderdi ekonomıkalyq aınalymǵa engizý úshin jeńildikpen qarjylandyrýmen qatar, sharýalardy oqytýdy, kooperasııa arqyly jańa tehnıka men tuqym satyp alýlaryna jaǵdaı týǵyzýdy, eń bastysy – óndirgen ónimderin ótkizý isin uıymdastyrýdy kózdeıdi. Jeke sharýashylyqtar ónimin ótkizý rynoktaryna jetkize alatyndaı bolýy úshin iri bólshek saýda jelileriniń standarttary zerttelip, ortaq standarttar ázirlenedi, basqa da jumystar júrgiziledi.
Kórip otyrǵanymyzdaı, aýyl sharýashylyǵyn qoldaýǵa qatysty birqatar tyń ıdeıanyń qolǵa alynatyndyǵy málim bolyp otyr. Árıne irgeli sharýashylyqtardy qoldaý da burynǵydaı jalǵasa berer. Túptep kelgende, munyń bári 2 mıllıonǵa jýyq aýyl halqynyń tabysyn kóbeıtýge, otandyq agrarlyq sektor kásiporyndarynyń júktemesin 53 paıyzdan 70 paıyzǵa deıin arttyrýǵa jáne áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderiniń ımportyn azaıtýǵa múmkindik týǵyzatyny anyq.