QYMYZDYŃ О́ZI EMES, NASIHATY JETPEIDI

Meńdiǵara aýdanyndaǵy “Ka­mensk-Ýralsk” jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory О́skeleń Muratov birneshe jyldan beri qymyz óndirisin qolǵa alyp, osy istiń sońynda tynbaı izdenip júrgen azamat. Jylqy dese ishken asyn jerge qoıatyn jigit aldymen qoldaǵy bıelerdi óz otbasynyń sýsyny úshin saýa bastady. Jylqynyń basy kóbeıgen saıyn saýyn da jetkilikti boldy. О́z­derinen, aýyl-úı, dos jarannyń ishýi­nen artylǵan qymyzdy aqy­syna surap ishkender qatary kó­beıdi. Alǵashynda osylaı bas­talǵan isti endi О́skeleń tabys kó­zine aınaldyrýǵa bel baılady. Qy­myzdy kóbeıtý úshin ony bap­taıtyn, pisetin, quıatyn ydystar men jabdyqtardy izdep taýyp, dóń­ge­len­tip jiberdi. Sýsyndy jaz aı­larynda shólmekke quıyp, dúkenderge shyǵaryp satýdy da uıymdastyrdy. Biraq bıe baı­laý­dyń, qymyz baptaýdyń erek­she­liginen bolar, qymyz óndirý jyl mez­gilderine oraı úzilip qalyp otyr­dy. О́skeleń jylqy sha­rý­a­shy­lyǵy, qymyz týraly áde­bıetterdi izdep júrip oqydy, bıe saýyp otyr degen adamdy qaı oblysta bolsa da izdep baryp, sharýasymen tanysýǵa erinbedi. Qymyz úshin О́skeleń Muratovtyń Ýfa, Reseıletip ke­tetin de sapar­la­ry az emes. Bash­qurt­stanǵa, Re­seı­diń Magnıtogor qa­lasy ma­ńynda qymyz óndiretin ká­sip­ker­lerge baryp, olardan da kóp isti úırenip qaıtty. Ásirese, qy­­myz pisetin qurylǵyny sol jaq­tan úırenip kelip, arnaıy sehqa ornatty. Ár jyly kóktemniń kesh, erte shyǵýyna, jyldyń qurǵaqshylyq nemese qystyń qatty bolýyna baılanysty sharýashylyq keıde 40, keıde 80 bıege deıin saýyn baılaıdy. –Aldyńǵy jyly jaz aıynda qurǵaqshylyq, odan qystyń bir aýyq jylyp ketip, qaıta sýytýyna baılanysty jerge muz qatyp, jylqylar tebindeı almaı shetinen ish tastady. Sondyqtan mamyr aıynda da bıe baılaı almadyq. Qy­myz óndirýdiń osyndaı qıyn­shylyǵy jetedi, – deıdi О́skeleń. Biraq nıet bolsa qymyz óndirem degen kisi mundaı qıyndyqtyń bárine de tózedi eken. О́skeleń sondaı azamat. Sol qur­ǵaqshylyq pen jylymyq qys bolǵan jyly qymyz ashytatyn qo­raba babyna kelmeı qoıdy. Munyń ózi mamyrdyń qymyzyn ishetin ýaqytty sozyp jiberdi. Sóıtse, gáptiń bári de shóptiń qunarynda eken. Qorabanyń baby qurǵaqshylyq bolǵan jylǵy jerdiń nárine qanbaǵan kók shóptiń qunar­syz­dyǵynan kelmegenin bıe baıla­ǵandardyń barlyǵy da túsingen. – Janýar jylqy maly tabı­ǵat­tyń tamyrshysyndaı eken-aý! – deıdi О́skeleń. –Jylqyny sıyr sııaqty jemdep, sútin saýa berýge de bolmaıdy. Kók shópte bolatyn bar vıtamın, adam aǵzasyna kerekti dárý mamyr aıyndaǵy sary qymyzda bolady. Sol jyly Qostanaı qa­la­sy­nyń irgesinde turatyn Muhtar aǵaı men Mádına apaı Ábdibekovter uıytqan qoraba bolmaǵanda biz qymyzdyń qasıetin ketiretin edik. О́skeleń Muratov osydan birer jyl buryn “Bıelakt” kooperatıvin quryp, qymyz óndirýge birjolata den qoıdy. Qysy- jazy bıe saýyp, qymyzdy jyl boıy óndirýdi, onyń túrli sýsyndar sııaqty dúkenderde turýyn armandaıdy. – Búgingi saýatty jurtqa qymyz ben syranyń, “koka-kola” sııaqty sýsyn­dar­dyń paıdasy men zııanyn aıtyp jatýdyń ózi artyq. Bir qyn­jy­larlyǵy, syranyń ótimdiliginde qazir eshqandaı min joq. Al qymyzdy óndirý qalaı qıyn jumys bolsa, ony ótkizý odan jeńil bolmaı tur , – deıdi О́skeleń. Qaladaǵy dúkender men dúńgir­shek­terde jyl boıy syra satylady. Onyń syrtynda kez kelgen azyq-túlik dúkeninde túrli sýsyndar ıin-tiresip turady. Biraq solardyń arasynan qymyzdy emge kórmeısiń. “Bıe­lakt” kooperatıvi óndirgen qymyzdyń biraz bóligi kún saıyn Meńdiǵara aýdanynda ornalasqan M.Qarabaev atyndaǵy týber­ký­lez­den emdeıtin sanatorııge ji­be­ri­le­di. Qalǵany dúkenderge ót­ki­zi­le­di, úıden satylady. Kásipkerdiń aıtýynsha qymyz dál syradaı qoldan qolǵa tımeı ótip ketpeıdi. Al bul sýsyndy kóp saqtaýǵa taǵy bolmaıdy. О́tpeı qalǵan qymyz rásýa bolyp, sharýanyń qyrýar beınetiniń sorǵa aınalǵanymen birdeı. Qostanaıda osy kezge deıin qymyzhananyń joqtyǵy da osy sýsynǵa jurtshylyq nıetiniń túgel aýmaı turǵandyǵynan bolsa kerek. Qostanaı qalasynyń aına­la­syndaǵy shaǵyn aýyldarda, odan qal­dy aýdandarda jazdaı-kúzdeı bıe baılap, qymyz pisetinder az emes. Ári ketkende 5-6 bıeniń súti aýyl-úıden de artylmaıdy. Osydan kelip qymyz jetpeıtindeı kórinedi. Al shyn­­dyǵynda qy­myz­dy kóp mól­sher­de jáne jyl táýligi úzdiksiz óndirýdi qolǵa alýǵa ta­lap­ta­nyp júrgen О́skeleń Mura­tov­tyń eńbeginiń esh bolǵan jeri az emes. Alaıda jylqy malyn erekshe jany súıetin jáne ózi de jylqy minez jigittiń oǵan taýy shaǵylǵan joq, alǵan betinen qaıtqan da emes. “Halqymyzdyń qanyna sińgen sýsyn búgin nege jeńsik astaı ǵana bolyp qalýy kerek?” Osy oı О́skeleńge maza bermeıdi. Jaqynda ony Reseıdiń Rıazan oblysyna jol­saparǵa shyǵarǵan da osy oı bolatyn. – Biz saýyn bıelerdiń qataryn júzge jetkize almaı júrsek, Re­seıde myń bıe saýatyn jylqy fer­­masy bar eken. Ony kózben kór­gende túńildim, – deıdi О́ske­leń. – Al Reseı ǵalymdary “qy­myz – orys­tyń tól tamaǵy” dep jaza bastady. Qoly jipke ilinse ar­qan etip esetin orystar áli qy­myzdy ózderiniń brendine aı­nal­dy­ryp jiberetinine kúmán da qal­maı­tyn kez týýy ábden múmkin. Al Germanııada qymyz óndiretin ká­sip­oryndar qyryqqa shama­lap­ty, – deıdi О́skeleń. Aýzymyzdy ashyp, aspanǵa qarap júrgende janǵa daýa, dertke shıpa dári qymyz osylaı ózgeniń enshisine aınalyp ketetin túri bar. О́ske­leń­niń aıtýynsha, qazir tirlik etemin, is isteımin degenge barlyq múmkindik bar. Qarjy kózderin ta­býǵa da bolady. Áńgime qymyzdy tutynýda, oǵan degen suranysty kóbeıtýde bo­lyp otyr. Qymyzdyń ózi emes, na­sı­h­aty jetpeıdi. As­qa­zan­­nyń búrin qyryp ketetin “koka-kolanyń” jar­­na­masynan kóz qa­ry­ǵyp, qulaq tunady. Al qymyzdy da áspetteıtin, áýeze­leı­tin kez keldi. Súıegi qy­myz­ben qatqan qazaqtyń brendi budan basqa ne bolmaq?! Al ol úshin qy­myz­dyń nasıhatyn kóp bolyp qolǵ­a alý kerek. Názıra JÁRIMBETOVA. QOSTANAI.