Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń úshinshi otyrysynda medısına salasyndaǵy túıtkilderge de toqtaldy. Ásirese medısınalyq qujattardy qaǵazsyz júrgizýdi engizý qajettigin tapsyrǵan Prezıdent densaýlyq saqtaý salasynda sıfrlandyrý prosesin jedeldetip, tıimdiligin arttyrǵan jón ekenin, sondaı-aq bul salaǵa bilikti IT-mamandardy tartýdyń, otandyq baǵdarlama jasaıtyndardyń áleýetin medısınalyq aqparattyq júıege jumyldyrýdyń mańyzdy ekenin de atap ótken edi.
2023 jylǵa deıin tolyq sıfrlandyrylady
Qazaqstanda densaýlyq saqtaý salasyn sıfrlandyrý turǵyndardyń medısınalyq kómekke júginý barysyn jeńildetip, memlekettik bıýdjetke túsetin aýyrtpalyqty birshama azaıtqany ras. Atap aıtqanda, sıfrlandyrýdyń nátıjesinde qaǵaz ben rentgen materıaldaryn satyp alýǵa ketetin shyǵyn 2018 jyly 226 mln teńgege, al ótken jyly 540,1 mln teńgege deıin únemdelgen. Byltyr bir jyldyń ózinde eseptik qujattamanyń 85,1 paıyzy elektrondy formatqa aýystyrylǵan.
«Sıfrlandyrýǵa deıin bir medısınalyq uıym bir aıda 625 medısınalyq esep tapsyratyn. 2018-2019 jyldary biz olardyń sanyn 101-ge deıin qysqarttyq. Medısınalyq mekemeler sol 101 eseptiń 95-in tolyǵymen elektrondy formatta júzege asyryp jatyr. Iаǵnı burynǵydaı kóp qaǵaz toltyrýdyń qajeti joq. Alaıda qaǵazsyzdandyrý 100 paıyz júzege asqan joq. Respýblıka boıynsha 6 myńnan asa medısınalyq nysan bar. Alys aýdan, aýyldardaǵy medısınalyq pýnktter men feldsherlik-akýsherlik pýnktterdi ınternetke qosý úshin bizge, árıne, ınternet kerek. Onsyz sıfrlandyrý jobalaryn júzege asyra almaımyz. Al qazir Qazaqstannyń 65 paıyzy ǵana ınternetpen qamtylǵan. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi 2023 jylǵa deıin alystaǵy búkil aýyl, aýdandardy tolyqtaı ınternetke qosamyz dep jol kartasyn bekitip, josparlap otyr. Demek biz de medısına salasyn osy ýaqytta ǵana qaǵazbastylyqtan tolyǵymen qutqaratynymyz anyq. Byltyrǵy shilde aıynan bastap búkil respýblıka deńgeıinde Elektrondy densaýlyq tólqujaty jobasyn iske asyrdyq. Iаǵnı kez kelgen qazaqstandyq eGov.kz elektrondy úkimet portalyndaǵy jeke kabıneti arqyly medısınalyq qyzmetke qol jetkize alady jáne pasıent týraly medısınalyq aqparattyń barlyǵy sonda saqtalǵan. Ony paıdalaný úshin tek elektrondy qoltańbańyz bolsa jetkilikti», deıdi bizge arnaıy suhbat bergen Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Oljas Ábishev.
Internettiń sapasy qandaı?
Vıse-mınıstr aıtqandaı, respýblıka halqynyń ınternetpen tolyq qamtylmaýy medısına salasyndaǵy sıfrlandyrýǵa qolbaılaý bolyp otyrsa, ınterneti bar aımaqtardyń ózinde de máseleler bar ekenin baıqadyq. Bul – ınternet sapasynyń, ıaǵnı jyldamdyǵynyń nasharlyǵy. Basqasy basqa, bas qaladaǵy keıbir medısınalyq uıymdardyń sapaly ınternetke qoly jetpeı otyrǵanda, aýyldardy elestetý qıyn da shyǵar. Bulaı deýimizge Nur-Sultan qalalyq №11 emhananyń bas dárigeri Jańalyq Saǵandyqovtyń aıtqandary sebep boldy. «Sıfrlandyrý jumysymyzdy edáýir jeńildetti. 2018 jyldan bastap «DamýMed» kompanııasymen kelisimshart jasasyp, jumys istep kelemiz. Árbir pasıent «DamýMed» mobıldi qosymshasyn paıdalaný arqyly kóptegen medısınalyq qyzmet onlaın alady. Alaıda bizdiń emhanaǵa 44 561 turǵyn tirkelgen bolsa, atalǵan qosymshanyń ıgiligin kóretinderdiń sany olardyń jartysyna da jetpeı otyr. Birinshiden, halyq áli tolyq aqparattanbaı otyrsa, ekinshi jaǵynan smartfon qoldana almaıtyn sábıler men qarttar bar. Negizinde 18 jasqa tolmaǵan balalardy ata-analaryna tirkeımiz. Ekinshi másele – ınternet jyldamdyǵynyń nasharlyǵy. Keıde tipti medbıke bir paraqty shyǵarý úshin 30-40 mınýt ýaqyt jumsaıtyn da jaǵdaılar bolady. Men alystaǵy aýyldy aıtyp otyrǵan joqpyn. Bas qalada otyryp ınternettiń qoljetimdiligi boıynsha osyndaı qıyndyq kórip otyrmyz», deıdi J.Saǵandyqov.
Internetpen qosa memlekettik satyp alý arqyly alǵan kompıýterlerdiń sapasy syn kótermeıtinin aıtqan bas dáriger osyndaı tehnıkalardy arnaıy bir orynnan nemese ortalyqtandyrylǵan orynnan alsaq degen usynysyn jetkizdi. «Mysaly, byltyr memlekettik satyp alý arqyly 80 kompıýter aldyq. Al bıyl sol kompıýterler qoldanysqa jaramaı jatyr. Barlyǵy bizdiń baǵdarlamalardy kótere almaıtyn sapasyz kompıýterler bolyp shyqty. Meniń oıymsha, tehnıkanyń barlyǵyn bir ortalyqtan, sapalysyn alsa degen usynysym bar. Bıyl da 20 kompıýter almaqshymyz. Sapasyzyna urynyp qalamyz ba dep ýaıymdap otyrmyn», deıdi emhana basshysy.
Al Respýblıkalyq elektrondyq densaýlyq saqtaý ortalyǵy Túrkistan oblystyq fılıalynyń dırektory Abaı Qarabaev óńirdegi sıfrlandyrý týraly bylaısha baıandady: «Aımaqtaǵy medısınalyq mekemeler kompıýtermen 100 paıyz qamtyldy. Jalpy oblys boıynsha 718 medısınalyq uıym bar. Aımaq 74,6 paıyz ınternetpen qamtylǵandyqtan, medısına salasyndaǵy sıfrlandyrý da sol deńgeıde. Jospar boıynsha 2021 jylǵa eldi mekenderdiń barlyǵyna ınternet jetedi dep kózdelgen. Biraq ınternettiń jyldamdyǵy ár mekemede ártúrli. Qazirgi ýaqytta eGov.kz arqyly medısınalyq qyzmetterdi alý elektrondy túrde júzege asyp jatyr. Mysaly, 8 túrli medısınalyq anyqtamaǵa osy portal arqyly qol jetkizýge bolady. Budan bólek ınterneti bar emhanalar men aýrýhanalar tolyqtaı Medısınalyq aqparattyq júıemen qamtylǵan. Bizdiń ortalyq tehnıkalyq jaǵynan ǵana kómek kórsetip qoımaı, dárigerlerdi sıfrlandyrý baǵytynda oqytýdy da júzege asyrady. Iаǵnı sıfrlandyrý boıynsha kez kelgen sońǵy jańalyqty medısına qyzmetkerlerine jetkizip, úıretip otyramyz. Karantın kezinde onlaın oqyttyq».
IT-mamandardy tartý qıyn
Sóz basynda aıtqanymyzdaı, Prezıdent medısına salasyn sıfrlandyrýǵa bilikti IT-mamandardy tartýdy tapsyrdy. Biraq bul másele boıynsha da qıyndyqtardyń bar ekenin aıtqan O.Ábishev: «Bul óte durys dúnıe. Alaıda memlekettik qyzmetterge joǵary mamandandyrylǵan IT-mamandardy tartý qıyn. О́ıtkeni memlekettik qyzmette IT-naryqtaǵy sııaqty jalaqy óte joǵary emes nemese basqa jaǵdaılar jasaý múmkin emes. Menińshe, Prezıdent osy máselelerdi eskere otyryp tapsyrma bergen bolýy kerek. Jaqyn arada Úkimet jańa jaǵdaılardy qarastyratyn shyǵar. Qazir densaýlyq saqtaý salasynda qazaqstandyq medısınalyq aqparattyq júıelerdi jasaıtyn 30-dan asa IT-kompanııa bar. Olar qazir naryqta tolyǵymen bizdiń búkil mekemege ónimderin usynyp otyr. Tek qana satyp alý, satý emes, servıstik model de qyzmet kórsetedi. Biz mınıstrlik tarapynan aqparattyq júıelermen ıntegrasııa jasaý arqyly respýblıkada densaýlyq salasynda qyzmet qalaı kórsetilip otyr degendi tolyqtaı baqylap otyrmyz. IT salasy ıntellektýaldy sala ǵoı. Mundaı jumys joǵary eńbekaqyny talap etedi. Bizde densaýlyq saqtaý salasy bolsyn, memlekettik jumys bolsyn, IT-mamandarǵa naryqtaǵydaı tóleıtin jalaqy joq. Ony moıyndaý kerek», deıdi.
Árıne, Memleket basshysy aıtqandaı, medısına salasyn sıfrlandyrý – óte ózekti. Onyń artyqshylyqtary az emes. Vıse-mınıstr sonyń birazyna toqtaldy.
Aldyn alýǵa múmkindik beredi
Burynǵydaı tom-tom medısınalyq kartany qushaqtap, ár aýyrǵan saıyn saǵattap aýrý tarıhyn aıtatyn jaǵdaıdan alystaǵanymyz ras. Al aldaǵy ýaqytta sıfrlandyrý basyń aýyryp, baltyryń syzdamaı turyp syrqattyń aldyn alatyn deńgeıge jetkizbek.
«Biz Qazaqstan boıynsha barlyq málimetti jınaqtadyq. Qazir 18 terabaıttan asa kóp málimet jınalǵan. Negizgi maqsat – jınalǵan málimet arqyly aýrýdy aldyn ala boljaý. Iаǵnı aýrýǵa shaldyǵýdyń aldyn alý jáne asqyndyrmaı emdeý. Muny preventıvti medısına, ıaǵnı aldyn ala boljamdaý medısınasy deımiz. 26 mamyrda Úkimet basshysynyń tapsyrmasy boıynsha úlken ǵylymı zertteý jobasyn iske asyrýǵa ruqsat aldyq. Bul – 2020-2022 jyldarǵa arnalǵan «Qazaqstanda personaldy jáne preventıvti medısına engizý týraly» ǵylymı-tehnıkalyq baǵdarlama. Personaldy jáne preventıvti medısına aýrýlardy genomdyq deńgeıde zertteıdi. Onyń bir baǵyty – Qazaqstandaǵy ıntellektini damytý. Iаǵnı bir adam densaýlyǵynyń 50 paıyzy ómir saltymen baılanysty bolsa, 20 paıyzyna ekologııa áser etedi. Al 20 paıyzy – dınamıka, 10 paıyzy – medısınalyq mekemelerdegi medısınalyq qyzmetter. Qazirgi deńgeıde biz 10 paıyzyn ǵana bilip otyrmyz. Iаǵnı adam aýyryp kelgennen keıin ǵana emdeı bastaımyz. Ol qalaı ómir súredi, onyń ata-anasy qandaı aýrýmen aýyrdy, ol qaı jerde ómir súredi degendi zerttemeımiz. Personaldy jáne preventıvti medısınaǵa arnalǵan bul ulttyq baǵdarlama ǵylymı zertteýiniń nátıjesi arqyly biz 80 paıyzǵa deıin málimetke qol jetkizýge múmkindik alamyz», deıi vıse-mınıstr.
Sybaılas jemqorlyqtyń jolyn kesti
Sıfrlandyrý ashyqtyqty jolǵa qoıdy. Al medısınany sıfrlandyrý osy saladaǵy sybaılas jemqorlyqtyń jolyn kesýge múmkindik berýde. «Sıfrlandyrý júıesinde mindetti áleýmettik saqtandyrý (MÁMS) boıynsha eki baǵyt bar. Birinshisi – ishki baǵyt, ekinshisi – syrtqy baǵyt. Ishki baǵyt boıynsha Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń barlyq jumysy halyqqa ashyq, elektrondy túrde júzege asýda. Iаǵnı qansha qarajattyń qaıda jumsalyp jatqanyn tolyq baqylaýǵa bolady. Ekinshi baǵyt – azamattarmen qarym-qatynas. Jyl saıyn tegin dári-dármek beriletin jyldyq bıýdjettiń kólemi – 106 mlrd teńge. Sıfrlandyrýdyń nátıjesinde 2018 jyly 33 mlrd, 2019 jyly 22 mlrd teńgeni únemdedik. Byltyrdan bastap berilgen tegin dáriler týraly SMS jobasyn júzege asyrdyq. Kimge tegin dári berilse, sol adamǵa SMS jiberiledi. Osyndaı onlaın baqylaý arqyly 2018-2019 jyldary tegin dári-dármekke bıýdjetten bólingen qarjynyń 60 mlrd-yn únemdedik. Únemdelgen qarajatty qaıta quıyp, tegin dári-dármekterdiń tizimin 600-den 1300-ge deıin ulǵaıttyq», deıdi vıse-mınıstr.
Budan bólek naýqastardy aýrýhanaǵa jatqyzýda da barmaq basty, kóz qysty jaǵdaıdan arylyp kelemiz. Mınıstrdiń orynbasary bul baǵytta da aıtarlyqtaı jumys istelgenin atap ótti. «Qazir kóptegen kisilerden aýrýhanaǵa joldama bermeı jatyr degen shaǵymdar kelip túsedi. Olardy portalǵa qoıý úshin bg.eisz.kz degen saıtty ashtyq. Ol yńǵaısyz bolsa eGov.kz portalyndaǵy jeke kabınet arqyly habarlama alyp turýǵa múmkindik jasap otyrmyz. Mysaly, portaldy 1-2 jyldan beri kútip otyrmyz deıtinder bar. Biz teksergen kezde ol azamattyń eshqandaı portalǵa turǵyzylmaǵanyn anyqtaımyz», deıdi O.Ábishev.
Budan bólek sıfrlandyrý jalǵan dıplommen jumys istep júrgen aq halattylardy da anyqtaǵan. «2019 jyldyń naýryz aıynda taǵy bir jobany iske qostyq. Bizdiń 300 myńǵa jýyq dárigerdiń dıplomdary men sertıfıkattaryn avtomatty túrde tekserdik. Osylaısha 300 myńǵa jýyq dárigerdiń 8 myńǵa jýyǵynyń qujattary jalǵan ekenin anyqtadyq», deıdi vıse-mınıstr.