Shyǵys Qazaqstanda tamyljyǵan tabıǵaty bar kórikti mekender az emes. Sonyń biri de biregeıi – Marqakól. Alaıda sońǵy jyldary osy ǵajaıyp kólde balyqty zańsyz aýlaý faktileri tym kóbeıip, jaǵdaı ábden ýshyqqan. Bul máselege Prezıdenttiń ózi nazar aýdarǵannan keıin ǵana balyq aýlaýǵa tyıym salyndy. Qazir tek kól jaǵalaýyndaǵy turǵyndarǵa ǵana balyq aýlaýǵa ruqsat berilgen.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyr quzyrly organdarǵa Marqakóldegi jaǵdaıdy muqııat zertteýdi tapsyrǵannan keıin óńirdiń barlyq sý qoımalaryna tekserý júrgizilgen. Oblystyq prokýratýra óńirdiń quqyq qorǵaý organdary ókilderimen birlese Marqakólge arnaıy baryp, vedomstvoaralyq keńes ótkizip, kóldegi túıindi máselelerdi jan-jaqty talqylaǵan-dy.
«Brakonerlik máselesi bizdiń oblysymyz úshin áli de ózekti. Qazirgi ýaqytta oblysta Ertis basseıniniń 4 sý qoımasynda jáne Zaısan, О́skemen, Shúlbi jáne Buqtyrma sý qoımalarynyń 40 ýchaskesinde balyq aýlanady. Biz arnaıy taldaý jasaǵan kezde aýmaqtyq ınspeksııa, qoryqshylar qyzmeti jáne jedel jasaqtar men tabıǵatty qorǵaý polısııasynyń qyzmetindegi kóptegen kemshilikti anyqtadyq. Atalǵan vedomstvolar kóbinese usaq quqyq buzýshylyqtardy, mysaly, balyq aýlaýdyń jeke faktilerin ǵana anyqtaıdy. Brakonerlikke qarsy is-qımyl boıynsha júıeli jumys júrgizbeıdi, qylmystyq shemalar anyqtalmaıdy. Bir qyzmetker aıyna eki-úsh tártip buzýshylyq jáne 2-5 kılogramm zańsyz balyq aýlaý faktilerin ǵana tirkeıdi. Sońǵy eki jylda aýmaqtyq ınspeksııa anyqtaǵan 2087 ákimshilik quqyq buzýshylyqtyń 362-si ǵana eleýli buzýshylyqqa jatady. Marqakólde keńes ótkizgende qoryq basshylyǵyna jumysty shıratýdy, naqty sharalar qabyldaýdy, al quqyq qorǵaý organdaryna, ásirese ýyldyryq shashý kezeńinde zań buzýshylyqtardy anyqtaý jáne sapaly tergeýdi qamtamasyz etýdi mindettedik», deıdi oblystyń bas prokýrory Qusaıyn Igembaev.
Onyń aıtýynsha, aımaqtyń ereksheligin eskere otyryp, brakonerlermen kúres negizgi mindetterdiń biri bolýy kerek. Bul baǵytta Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıtetine kóldegi máseleler boıynsha usynystar jiberilgen eken.
«Arnaıy belgilengen balyq aýlaý oryndarynyń sanyn qysqartýǵa baılanysty bastamalarymyz da vedomstvo tarapynan qoldaý tapty. Sý quzǵyny (baklan) sanyn retteýge bolatyn qustar tizimine engizildi. Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń buıryǵymen Marqakól memlekettik tabıǵı qoryǵynyń qorǵalatyn aýmaǵyna qatysty erejege túzetý jasaldy. Matabaı, Qaraǵaılybulaq jáne tómengi Qaraǵaılybulaq aýyldary arnaıy balyq aýlaý tiziminen alynyp, Uranqaı aýylyna jaqyn bir ǵana jer qaldyryldy. Eń bastysy, qoryqtyń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıy jaqsardy, shana, fototuzaqtar men motorly qaıyqtar berildi. Budan bólek balyq resýrstarynyń zańsyz aınalymynyń jolyn kesý maqsatynda oblystyń bes aýdanyn – Zaısan, Tarbaǵataı, Kókpekti, Kúrshim jáne Altaıda prokýrorlar bastaǵan mobıldik toptardyń jumysy jandandyryldy. Qazirgi ýaqytta olar 50-den asa reıdtik is-shara júrgizdi, tabıǵat qorǵaý zańnamasynyń kóptegen zań buzýshylyqtary anyqtalyp, kináli adamdar jaýapqa tartyldy» deıdi oblystyq prokýratýra ókili.
Mysaly, Marqakól qoryǵynyń aýmaǵynda tabıǵat qorǵaý zańnamasynyń 16 buzýshylyqtary anyqtalǵan, sol boıynsha ákimshilik hattamalar toltyrylǵan. Kúrshim aýdanynda 1800 metr balyq aýlaıtyn aý alynyp, jalpy salmaǵy 433 kılogramm balyqty zańsyz tasymaldaǵan avtokólik toqtatylǵan. Tarbaǵataıda 11 tonna aqserke balyǵyn tıegen avtokólik pen qujatsyz 22 tonna balyǵy bar bes tońazytqysh anyqtalǵan. Al Zaısandaǵy sý qoımalarynan uzyndyǵy 6 shaqyrym tyıym salynǵan jeliler tárkilengen. Kúrshim aýdanynda qyzmettik avtokólikte ýyldyryq pen balyq tasymaldaǵan jedel áreket etý jasaǵynyń ınspektory ustalǵan. Jyl basynan beri segiz qylmystyq is tirkelip, alty qylmystyq is boıynsha aıyptaý úkimi shyǵarylǵan. Al eki is boıynsha qazir tergeý júrgizilip jatyr.
Qazir – Marqakólde balyqtardyń ýyldyryq shashatyn kezeńi. Osyǵan oraı kól basynda reıd sharalary uıymdastyrylyp, brakonerlikke jol bermeý úshin quqyq qorǵaý organdarynyń jumysy kúsheıtilgen. Qoryq aýmaǵyna arnaıy beketter qoıylyp, fototuzaqtar ornatylypty. Erekshe atap ótetin másele, bıyl alǵash ret «Qazáýequtqarý» AQ-men kelisim jasalyp, ýyldyryq shashý kezeńinde tikushaqpen baqylaý júrgizilipti. Bir sózben aıtqanda, qazir Marqakólde jaǵdaı turaqty.
Shyǵys Qazaqstan oblysy