SERIKTESTIKKE SERPIN QOSATYN SAPAR

7 sáýirde Mem­leket bas­shysy Nursultan Nazarbaev resmı saparmen As­tanaǵa kel­gen Ýkraına Prezı­denti Vık­tor Iаnýkovıchti Aq­or­dada sal­tanatty túrde qa­byl­dap, al­dymen shaǵyn quramda dıdar­lasyp, eki el arasyndaǵy qa­rym-qatynasty damytý jaı­yn talqylady. Odan keıin eki jaqtyń úki­met músheleriniń qaty­sýymen keń quramda ke­lis­sózder júrgizildi. Nursultan Nazarbaev Aımaqtar partııasynan jeńiske jetken Vıktor Iаnýkovıchti Ýkraına bas­shysy qyzmetine saılanýymen qut­tyqtap, Ýkraına halqynyń ıgi­ligi úshin áleýmettik-ekonomıka­lyq reformalar júrgizý, saıası kúsh­terdi toptastyrý maqsatyn­daǵy jumysyna tabys tiledi jáne bul jeńis eki memleket arasyn­daǵy dástúrli dostyqtyń damýyna jańa serpin beretinine senim bil­dirdi. Jalpy, eki el basshylary qos memleket táýelsizdikterin ja­rııalaǵannan beri onnan astam resmı saparlar uıymdastyrypty. 1994 jyly Qazaqstan men Ýkraı­na ózara dostyq pen áriptestik týraly kelisimge qol qoıǵan. О́z kezeginde Vıktor Iаnýkovıch kimniń kim ekenine kózimiz jetti, demokratııany sózýarlyqpen sha­tastyryp aldyq, sońǵy 5 jyl men úshin ǵana emes, Ýkraına hal­qyna da óte aýyr tıdi, bul aldaǵy ýaqytta bizge sabaq bolýy tıis, deı kelip, Nursultan Ábishulyna ár­daıym aldyndaǵy úlgi alar se­rik­tes aǵa ári dosy retinde qurmet­pen qaraıtynyn jetkizdi. Qa­zaq­stannyń qol jetken tabystaryna tánti ekenin aıtyp, ásirese, 2020 jylǵa deıingi ýaqytty qamtıtyn baǵdarlamaǵa aıryqsha toqtaldy. Sizdiń dál qazir saıasatta ustaǵan baǵytyńyz ýkraın halqy úshin de erekshe úlgi bolarlyq. Men de Ýkraınanyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasyn qabyldaý týraly sheshim shyǵardym. Biz ony min­detti túrde qolǵa alamyz jáne siz­derdiń tájirıbelerińizben tanysa otyryp júzege asyramyz, dedi Ýkraına Prezıdenti. Kelissózder barysynda Mem­leket basshylary Qazaqstan men Ýkraına qarym-qatynasynyń qarqyndy jáne qarymdy sıpatyn atap ótti. Búginde eki eldiń ara­syn­­da salıqaly kelisimdik-quqyq­tyq baza qalyptasqan. Eki jaqty deńgeıde jáne halyqaralyq uıym­dar sheńberinde belsendi saıası ún­qatysý ornap otyr. Parlament­ara­lyq baılanystar da jan-jaqty damý ústinde. Qos memleket osy ýaqyt ishinde kóptegen ıgi isterge uıytqy bola bildi. Bıznesmender men isker adamdardyń birkelki jumys isteýi úshin ýaǵdalastyqtar jasalǵan. Qazaqstanda 160 birles­ken kásiporyn jumys jasap­ ja­tyr. О́tken jyly memleketter arasyndaǵy saýda aınalymy 3,4 mlrd. dollardy qurapty. Budan alys-beris 2008 jylmen salys­tyrǵanda 17 paıyzǵa kemip ket­kenin kórýge bolady. Kezdesýde osy olqylyqtyń ornyn toltyrý máselesi de qoz­ǵal­dy. Sol sekildi 2005-2008 jyl­da­ry Ýkraınaǵa 71 myń tonna astyq jiberilse, ótken jyly ol azaıa túsken kórinedi. Bıyl bir túıir dán shyǵarylmaǵan. Jalpy, Qa­zaqstan Ýkraınamen saýda jó­nin­degi seriktestik boıynsha álem­de besinshi orynda tur. Byltyr Otanymyzdan dostas elge negizi­nen mıneraldy shıkizat (1,1 mlrd. dollar), asyl emes metaldar men sodan jasalǵan buıymdar (89,6 mln. dollar), qural-jab­dyq­tar men toqyma buıymdary (6,8 mln. dollar), taǵy basqalar jónel­til­gen. Al Ýkraınadan sý, áýe kólik­terine qajet buıymdar, elektr jabdyqtary, óndiriske tıesili ónimder ákelingen. Iskerlik baılanystardy jan­dan­dyrý isinde Prezıdentter eko­nomıkalyq yntymaqtastyqty árip­testikke ushtastyrýdy, ásirese, Qa­zaqstan men Ýkraına arasyn­da­ǵy úkimetaralyq komıssııanyń jumysyna úlken serpin berýdi áń­gime arqaýyna aınaldyrdy. Búgingi kúni elimizge ýkraınalyq tehnı­ka­lar­dy jetkizý, soǵan kepildi qyz­met kórsetý máselesi kún tárti­binde turǵany da alǵa tartyldy. Qazaq­stan­nyń 2020 jylǵa deıingi jospa­ry boıynsha ǵarysh salasyn damy­tý jónindegi memlekettik mindetti júzege asyrýda Ýkraına úlesin paıdalaný máselesi de sóz boldy. “Qazǵarysh” agenttigi úlken mán berip otyrǵan ǵaryshtyq ap­pa­ratty kommersııalyq maqsatta paıdalaný­dy kózdeıtin Reseı-Ýkraına jobasyna qatysýǵa qy­zy­ǵýshylyq bildirýi, sonymen qa­tar, áýe ǵarysh mamandaryn birge daıyndaý jaıy da ózekti ekeni aıtyldy. Nursultan Nazarbaev ekijaqty mańyzdy yntymaqtastyqtyń biri – otyn-energetıkalyq keshen, onyń ishinde Qazaq eliniń munaı­yn ýkraınalyq munaı óńdeý zaýyt­taryna jetkizý, odan keıin sol memlekettiń aýmaǵy arqyly Eýropa rynogyna shyǵarý jaıyn kóterip, bıyl atalmysh memleket baǵytynda jáne onyń aýmaǵy arqyly tranzıtpen 6 mln. tonna Qazaqstan munaıyn tasymaldaý josparlanyp otyrǵanyn nazarǵa saldy. Munymen qatar, Otany­myz­daǵy údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memleket­tik baǵdarlamasy júzege asyp jatqanyn málimdedi. Ýkraınalyq kompanııalardy aýylsharýashylyq máshınelerin jasaý, metall óńdeý, mıneraldy tynaıtqyshtar óndi­rý, ǵarysh salasyn damytý baǵy­tyn­daǵy jobalarǵa qatysýǵa sha­qyrdy. Kelissózder barysynda Prezı­dentter keń aýqymdaǵy ekijaqty óz­ara yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa de­gen ortaq umtylysty bildiretin Bir­les­ken málimdemege jáne 2010-2011 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan men Ýkraına arasyndaǵy “Jol kartasy-3” yntymaqtastyq jos­pary­­na qol qoıdy. Bul qujattar saý­da-ekono­mıkalyq, otyn-ener­getı­kalyq, kólik, máshıne jasaý sala­la­ryndaǵ­y jáne agroónerkásip keshe­nin­degi, sondaı-aq ǵarysh jáne gý­ma­nıtar­lyq salalardaǵy yntymaq­tas­tyqty damytýǵa úlken serpin bermek. Sonymen qatar, Azamattardyń ózara barys-kelisi jónindegi kelisimge ózgerister engizý týraly úkimetaralyq deńgeıdegi hattamaǵa qol qoıyldy. Ýkraına Prezıdenti Qazaqstan basshysyna degen shynaıy iltıpa­tyn búkpesiz aıtyp, “Sizdiń tike­leı bastamańyzben júzege asyp jat­qan ǵalamat jobalarǵa men shyn júrekten ynta-yqylasymdy bil­dire­min. Onyń ishinde Astanany turǵyzǵan eńbegińiz erekshe. Eko­nomıkany órkendetý, ınnovasııa, ınvestısııa, salyq salalaryndaǵy qadamdaryńyzdan úırener úlgi men taǵylym kóp. Bul oraıda Siz álem­degi aldyńǵy qatarly elder­den alǵan tájirıbeni óz Otany­ńyzdyń úrdisine beıimdep, aqyl-pa­rasatpen iske asyryp jatqanyńyz biz úshin úlken ónege. Qazaqstandy naǵyz modernızasııa jolyna túsken el deýge bolady. Barlyq atqaryla­tyn jumys 2020 jylǵa arnalǵan strategııalyq jospardan kóri­nis taýyp otyr eken”, dedi. Ýkraına Qazaqstannyń EQYU-daǵy tóraǵalyǵyn alǵash qoldaǵan memleketterdiń biri bolsa, Qazaq eli basshysynyń Azııa­daǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńesti (AО́SShK), Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sez­de­rin júıeli ótkizý jáne ıadrolyq qarýsyzdaný men álemdik qarjy daǵdarysynyń saldaryn eńserý jo­lyndaǵy bastamalaryn qoldaı­ty­nyn, táýelsizdik jyldaryndaǵy turaqtylyqty ózderine úlgi ete­tinin alǵa tartty. Memleketter arasyndaǵy ash­yq-jarqyn kelissózde gýmanıtar­lyq salada atqarylǵan ister, alda turǵan mindetter ortaǵa salyndy. Ýkraına Prezıdenti osy kúnderi eshqandaı artyq qadamdarǵa barmaı, bizdiń Ota­nymyzda shamamen 333 myń ýk­raın etnosy ómir súrip jatqanyn, 21 orta­lyqtyń jumys isteıtinin erekshe atap ótip, bul bereke-birliktiń, syndarly saıasattyń arqasy degen baılamyn jetkizdi. Al Qazaq eliniń júzden asa jastary Ýkraınanyń joǵary oqý oryndarynda ınjenerlik jáne tehnıkalyq mamandyqtar boıyn­sha bilim alyp jatqany da tilge tıek boldy. Memleket basshylary Qazaq­stan tarapynan Ýkraınanyń EQYU-daǵy bizdiń el tóraǵalyǵyn jáne EQYU-ǵa múshe elder memleket basshy­la­ry­nyń sam­mıtin Astanada ótkizýdi qoldaǵany úshin alǵys bildirilip, TMD elderine ortaq mereke bolyp sanalatyn Uly Otan soǵysynyń 65 jyldyǵyn joǵary dárejede atap ótý jóninde de ortaq baılam ja­salǵanyn atap ótti. Qazaq halqy ýkraınnyń uly aqyny Taras Shev­­chenkony qalaı qurmettese, ýkraın jurty da bizdiń halqy­myz­dyń asyldaryn áspettep otyr eken. Oǵan dálel Dnepropetrovsk oblysynyń Sınelnıkov qala­syn­da uly jyraý Jambyldyń ba­lasy Alǵadaıǵa eskertkish ashylsa, ótken jyly Kıev qalasynan aqyn­nyń óz atyna bir kóshe beri­lip, qurmet taqtasy ornatylypty. Bul memleketter arasyndaǵy ózara yntymaqtastyqtyń jarqyn kórinisi bolsa kerek. Eki memlekettiń aldaǵy ýaqyt­ta serpindi damýyna serpilis be­re­tin kelissózderdiń qorytyndy­synda Prezıdentter buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń suraqtaryna jaýap berdi. Jýrna­lıs­terdiń tranzıt-kólik sala­syn­daǵy yntymaqtastyqty damytý ba­rysy týraly saýalyna Qazaq­stan Prezı­denti eki memlekettiń yntymaq­tas­tyǵynyń eń mańyzdy bóliginiń biri temir jol baǵyt­ta­ryn damytý ekenin atap ótip, Ty­nyq muhıttan Qytaı men Qa­zaq­stan arqyly Amsterdamǵa deıingi joldyń jobasy jasalýda ekenin aıt­ty. Basqa da jobalar bar, sonyń biri Kaspııden Qara teńizge deıingi “Eýrazııa” arnasy. Eger biz osy baǵytty damytatyn bolsaq, bul dostas memleketterdiń bárine ıgilik ákeledi, dedi Nursultan Nazarbaev. Mundaı eldik isti qoldaǵan Ýkraına Prezıdenti Qazaqstan basshysyn osy jyldyń ekinshi jartysynda resmı saparmen óz eline kelip qaıtýǵa shaqyrdy. Súleımen MÁMET. ---------------------------------- Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.