Búkil álemdi sharpyǵan koronavırýs indeti birneshe aıdan beri adamzat balasyn oqshaýlanýǵa májbúrledi. Sebebi ázirge emi joq belgisiz ınfeksııany toqtatýdyń jalǵyz joly – osy ekenin bárimiz túsindik. Dese de dárigerler mundaı ýaqytta úıde esh qımylsyz otyrýǵa bolmaıtynyn, taza aýada kóbirek serýendeý kerek ekendigin aıtyp jatyr. Jyl basynda otandastarymyzdyń jaz mezgilinde qaı elge saıahattaıtyny týraly oılap, jospar quryp qoıǵany anyq.
Alaıda tótennen kelgen jaǵdaıǵa baılanysty qazir shalǵaıdaǵy memleketter qoljetimsiz. Sondyqtan otandastarymyz shetel saparyn keıinge shegerip, ishki týrızmge ıek arta bastady. Árıne elimizde bul salada orasan jumystar atqarylýy qajet ekeni belgili, olar – servısti jaqsartý, ınfraqurylymdy damytý, jańa tabıǵı aýmaqtardy ıgerý.
Osy jaǵdaıdy eskergen turǵyndar, shetelde demalyp kelgendi durys dep esepteıdi. Onyń ústine keı elderdiń baǵasy bizdiń eldegi demalys aımaqtarymen salystyrǵanda arzanǵa shyǵatynyn demalýshylardyń ózderi aıtyp jatyr. Sondyqtan saıahatshylardyń kóp bóligi Qazaqstandy emes, sheteldi tańdap jatady. Jalpy, Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý», «Nurly jol» baǵdarlamalary osy ishki týrızmge qaratyp aıtylǵanyn keıbir jergilikti basqarýshy organdar áli túsine qoıǵan joq sııaqty. Eger barlyǵy osyny túsinip, baǵdarlamada aıtylǵandardy uranǵa, naýqanǵa aınaldyrmaı jumys istese, elimizde ishki týrızm baıaǵyda damyp keter edi. Degenmen bul salany jaqsartýǵa áli de kesh emes. Elimizde jurt bilmeıtin áli qanshama kórikti mekender bar. Mysal retinde, Aqmola oblysy Ereımentaý aýdanynda ornalasqan Kóbeıtuzdy alaıyq. Buǵan deıin bul kóldi jergilikti halyq bolmasa, bylaıǵy jurt bile bermeıtin. Eldegi karantınniń arqasynda Kóbeıtuz áleýmettik jeli arqyly búkil Qazaqstanǵa tez tanymal bolyp ketti. Bir ókinishtisi alystan at terletip keletin saıahatshylar úshin tıisti jaǵdaı jasalmaǵan. Aqmola ákimdigi joǵaryda aıtqan barlyq ınfraqurylym máselesin sheshse, ishki týrızmdi jandandyrýdaǵy eleýli jumys bolar edi dep oılaımyz.
Jalpy, Statıstıka komıtetiniń eń keıingi málimeti boıynsha, jyl saıyn 10,5 mln-nan asa qazaqstandyq shetelde demalýdy qup kóredi eken. Onyń ishinde 9,5 mln otandasymyz TMD elderine saıahattasa, qalǵany álemniń ózge memleketterin tańdaǵan. Naqty derektermen aıtar bolsaq, 4 362 746 adam – Reseı Federasııasyna, 2 651 220 adam – Qyrǵyz Respýblıkasyna, 2 392 582 adam О́zbekstan eline saıahattaǵandy jón sanaǵan. Bul TMD elderiniń arasyndaǵy statıstıka. Al 351 121 adam – Túrkııada, 189 881 adam – Qytaıda, 161 237 adam BAÁ-de demalǵan. Sondaı-aq qazaqstandyqtar eń kóp baratyn elderdiń qatarynda Mysyr (119 616), Germanııa (56 174), Taıland (47 122), Ońtústik Koreıa (46 899) Grýzııa (38 986) bar.
Al bizge kelgen sheteldikter sany 8,79 mln adamdy quraǵan. Keıingi jyldarmen salystyrǵanda bul kórsetkish 14,1%-ǵa ósken. Barlyq elderdiń arasynan BAÁ, Úndistan jáne Malaızııa elderin erekshe atap ótýge bolady. Qazaqstanǵa ótken jyly atalǵan elderden kelýshiler 50%, 49% jáne 44%-ǵa artty. Sonymen qatar Gonkong (22%), Polsha (16%) jáne Ońtústik Koreıadan (15%) keletin týrıster sany arta túsýde. Qazaqstannyń týrısterdi tartý boıynsha negizgi sheteldik naryǵy – Reseıden kelýshilerdiń turaqty ósimi baıqalady.
Osy oraıda, el turǵyndary da ishki týrızmge aqyryndap den qoıa bastady. О́zge óńirlerden Nur-Sultan jáne Almaty qalalaryna saıahattap keletinderdi qospaǵannyń ózinde, Qazaqstan boıynsha eń kóp týrıst baratyn aımaq – Shyǵys Qazaqstan oblysy. Eń sońǵy derek boıynsha 346 562 adam Shyǵys tabıǵatyna tamsanyp qaıtqan eken. Onyń ishinde eń kóp demalýshylar Altaıǵa –26 066 (adam), Alakólge – 68 722, Buqtyrmaǵa – 8 883, Ulanǵa – 4 298 jáne Katonqaraǵaı kýrorttyq aımaǵyna – 3 324 adam kelgen. Sondaı-aq Aqmola oblysyndaǵy Shýche-Býrabaı men Zerendi kýrorttyq aımaǵyna da demalýǵa keletinderdiń qarasy qalyń. Mysaly, 2018 jyly bul aımaqqa el boıynsha 748 618 adam saıahattaǵan. Sonymen qatar Qaraǵandy oblysyndaǵy Qarqaraly kýrorttyq aımaǵy men Balqash kóline – 267 651 adam, Qostanaı kýrorttyq aımaǵyna – 189 125 adam, Túrkistan jáne Saryaǵash kýrorttyq aımaǵyna – 249 035 adam saıahat jasaǵan.
Árıne bıylǵy jaǵdaıǵa baılanysty joǵaryda biz ataǵan aımaqtarda baǵa kóterilýi múmkin. О́ıtkeni naryq zańy solaı. Qaı jerde suranys artsa, sol jerdiń baǵasy kóteriletini biz aıtpasaq ta belgili.