KEIBIR AÝYLDYQ AÝRÝHANALARDYŃ JABYLÝYNA SOQTYRÝY MÚMKIN
2010 jyldan bastap densaýlyq saqtaý salasynda engizilip jatqan jańa reforma tóńireginde týyndaǵan jáne óz sheshimin tappaǵan aýyldyq aýrýhanalarǵa qatysty áńgime qozǵasam deımin.
Reforma jalpy syrqat azamattardyń densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa oń septigin tıgizgenimen, aýyldyq jerlerdegi qalyptasqan densaýlyq saqtaý júıesin kúızeltip, onyń ydyraýyna ákelip soǵýy ábden múmkin.
Osy reformaǵa daıarlyq barysynda oblys kólemindegi aýyldyq jerlerdegi aýrýhanalar memlekettik mekeme mártebesin joǵaltyp, aýdandyq aýrýhanalarmen biriktirilip, qazynalyq kásiporyn retinde qaıta qurylǵan bolatyn. Osyndaı rásimdeýden aýyldyq dárigerlik emhanalar men aýdandyq emhanalar da ótti. Qazirgi reformaǵa sáıkes, syrqat qaı aýrýhanada em qabyldasa, qarajat sol aýrýhanaǵa aýdarylady. Bul óz kezeginde, materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtarmen jáne bilikti mamandarmen tolyq qamtamasyz etilmegen aýyldyq aýrýhanalardyń tirshilik etý múmkindigin shektep, olardyń jabylýyna soqtyrady.
Mysaly, Qyzylorda oblysynda Qyzylorda qalalyq aýrýhanasyna qarasty Qaraózek aýylyndaǵy 10 tósektik aýrýhanada 2010 jyldyń qańtar aıynda ártúrli sebeptermen eshbir syrqat em almaǵan, al qalalyq aýrýhanaǵa tek ózinde em alǵan syrqattar úshin ǵana qarajat túsedi, sol sebepten osy aýyldyq aýrýhanaǵa eshqandaı qarajat túspeıtin bolady. Qalalyq aýrýhana Qaraózek aýylyndaǵy 10 tósektik aýrýhanany óz esebinen ustaýy ekitalaı. Bul óz kezeginde aýyldyq aýrýhananyń aǵymdaǵy shyǵyndarynyń tólenbeýine ákelip, kredıtorlyq qaryz qalyptastyrady. Aqyr sońynda ol aýyldyq aýrýhanany jaýyp tynýy yqtımal. Aýrýhana jabylǵan jaǵdaıda ondaǵy qyzmet jasap jatqan dárigerler men orta býyn medısına qyzmetkerleriniń qaıda baratyny da belgisiz. Al bul óz kezeginde jumyssyzdar sanyn kóbeıtip, aýyldyq jerdegi áleýmettik ahýaldyń tómendeýine jol beredi. Sonymen qatar, aýrýhana ǵımaraty ıesiz qalyp, aýyl kelbeti buzylmaıtynyna kim kepil?
Dál osyndaı jaǵdaı negizinen kóptegen aýyldyq aýrýhanalarǵa tán, al barlyq aýyldardaǵy naýqastardyń aýdandyq, qalalyq jáne oblystyq aýrýhanalarǵa kelip, ornalasyp emdelýlerine múmkindikteri de, jaǵdaılary da kele bermeıdi.
Sondyqtan jasalǵan reforma ózin-ózi aqtaǵansha aýyldyq aýrýhanalardyń aǵymdaǵy shyǵyndaryna (otyn, sý, jylý, eńbekaqy jáne t.b.) aı saıyn qarajat aýdarý tártibin belgilep, osy shyǵyndardy belgili bir bıýdjetten óteý qajet dep bilemiz.
Seıitsultan ÁIIMBETOV, Májilis depýtaty.