2027 jylǵa qaraı elektr energııasyna degen ishki qajettilik tolyǵymen jabylady

Úkimettiń baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, qazirgi ýaqytta qabyldanyp jatqan sharalar belgilengen qýatty arttyrýǵa, jańa generasııany jańǵyrtý jáne salý jónindegi aýqymdy jobalardy iske qosýǵa, sondaı-aq senimdilik pen energetıkalyq qaýipsizdikti arttyratyn turaqty ınvestısııalyq tetikti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.

Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, 2027 jyldyń birinshi toqsany sońyna qaraı el elektr energııasyna degen ishki qajettilikti tolyǵymen jabady, al 2029 jylǵa qaraı turaqty profısıtke qol jetkizedi.

Energetıka júıesiniń qazirgi kórinisi

Jańadan iske qosylǵan nysandardy eskere otyryp, Qazaqstannyń energojúıesi qazirgi ýaqytta 241 energııa kózin qamtıdy, onyń 162-si – jańartylatyn energııa kózderi. 

Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenovtiń aıtýynsha, júzege asyrylyp jatqan jobalar ekonomıkanyń elektr energııasyna degen qajettiligin ortamerzimdi perspektıvada qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

«Mınıstrlik qazirdiń ózinde 2027 jylǵa qaraı ekonomıkanyń elektr energııasyna degen qajettiligin tolyq óteýge múmkindik beretin birqatar iri jobany júzege asyryp jatyr. 2029 jylǵa qaraı turaqty profısıtke shyǵý josparlanyp otyr. Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha qazirgi ýaqytta kómir generasııasyn damytý jobasy ázirlenip jatyr, basymdyq taza kómir tehnologııalaryna berilip otyr. Josparda Kýrchatov qalasynda jańa stansa men Ekibastuzda MAES-3 qurylysyn salý qarastyrylǵan. Sonymen qatar qoldanystaǵy ınfraqurylymdar retke keltirilip jatyr. Sondaı-aq 2026 jyly 2,6 myń MVt-tan astam jańa qýat iske qosylady dep kútilip otyr. Barlyq jumys bir maqsatqa, elimizdiń búkil energojúıesiniń senimdiligin, tıimdiligin jáne turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan», dedi Erlan Aqkenjenov.

2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha jalpy belgilengen qýat 26,7 GVt-qa jetip, ótken jylmen salystyrǵanda 1,4 GVt-qa ósti. Generasııanyń negizgi kólemin dástúrli qýat kózderi quraıdy. 

Qoldanystaǵy generasııa qurylymynda:

Kómir elektr stansalary 13,8 GVt-ty; Gazben jumys isteıtin stansalar – 6,8 GVt; Iri gıdroelektrostansalary – 2,5 GVt; JEK úlesi 3,6 GVt-ty quraıdy.

Mundaı teńgerim bir mezgilde energııa júıesiniń turaqtylyǵyn jáne energııa teńgerimin kezeń-kezeńimen ártaraptandyrýǵa múmkindik beredi.

2035 jylǵa deıingi jospar: 26 GVt-tan astam jańa generasııa.

26 GVt-tan astam jańa óndirýshi qýattardy iske qosýdy kózdeıtin energetıka salasyn damytýdyń 2035 jylǵa deıingi jospary sheńberindegi jumys belsendi túrde jalǵasyp jatyr.

О́sý birqatar baǵyt esebinen qamtamasyz etiledi:

5 GVt – qoldanystaǵy stansalardy jańartý jáne keńeıtý; 10,5 GVt – jańa dástúrli generasııa salý; 8,4 GVt – JEK jobalary; 2,4 GVt – atom elektr stansasy.

Qoldanystaǵy qýat kózderin jańartý jáne jańa obektilerdi qurý arasyndaǵy mundaı teńgerim Prezıdent qoıǵan mindetti sheshýge múmkindik beredi – ekonomıkanyń ósý qarqynyn jedeldete otyryp, senimdi energııamen qamtamasyz etý.

Energetıka – egemendiktiń kúretamyry

Manevrlyq generasııa – negizgi basymdyq

Salany damytýdyń ortalyq baǵyttarynyń biri – manevrlik generasııany arttyrý. Jańa qýattardyń shamamen 31,4%-y júktemeni retteý men energııa júıesiniń ıkemdiligin qamtamasyz etetin segmentten keledi. Onyń qurylymynda gıdroelektrostansııalar – 1,17 GVt, bý-gaz qondyrǵylary - 5,6 GVt jáne Ekibastuz MAES-3 bar, sońǵysynyń 2,64 GVt qýatynyń 1,5 GVt-y manevrlik fýnksııalardy oryndaıdy.

Júzege asyrýdyń sońǵy satysynda Qyzylorda oblysyndaǵy 240 MVt-tyq, Túrkistan oblysyndaǵy 1 myń MVt-tyq bý-gaz qondyrǵylary (BGQ) qurylysynyń jobalary, sondaı-aq Almaty qalasyndaǵy jalpy qýaty 1101 MVt bolatyn JEO-ny gazǵa aýystyrý boıynsha jobalar tur. Aldaǵy 3 jylda jańa qýat kózderin engizý negizinen retteý qýatynyń tapshylyǵyn jabýǵa baǵyttalady.

Depýtat: Strategııalyq mańyzy bar energetıkalyq jobalar is júzinde júzege aspaǵan

JEK, energııany jınaý júıeleri jáne ınvestısııa

Jańartylatyn energetıkany damytý energııany jınaqtaý júıelerin engizýmen qatar júredi.

JEK jónindegi iri jobalar sheńberinde jalpy syıymdylyǵy saǵatyna 3 GVt-tan asatyn jınaqtaǵyshtardy engizý kózdelgen, bul suranys tómen saǵattarda artyq energııany jınaqtaýǵa jáne ony biryńǵaı energetıkalyq júıeniń turaqtylyǵyn arttyra otyryp, eń joǵary júktemeler kezeńinde paıdalanýǵa múmkindik beredi.

Búginde júzege asyrýdyń belsendi kezeńinde jalpy somasy 13,1 trln teńgege jalpy qýaty 15,3 GVt bolatyn 81 joba tur, onyń ishinde:

Qýaty 10,2 GVt bolatyn 30 dástúrli generasııalaý jobasy; Qýaty 5,1 GVt bolatyn 51 JEK jobasy bar.

2024 jyly Energetıka mınıstrligi men energııa óndirýshi uıymdar arasynda jalpy qýattylyǵy shamamen 2 GVt bolatyn 14 ınvestısııalyq kelisim, al 2025 jyly qýattylyǵy 775,9 MVt bolatyn taǵy 2 kelisim jasaldy. Bul – ınvestısııalyq sıkldy qaıta bastaýdyń jáne salanyń ekonomıkalyq tartymdylyǵyn qalpyna keltirýdiń nátıjesi.

Aýksıondyq mehanızmder jáne jańa BGQ-lar

Manevrlik generasııany irikteý boıynsha aýksıondyq saýda-sattyq sheńberinde Túrkistan, Qyzylorda, Ulytaý oblystarynda jáne Almaty qalasynda jıyntyq qýaty shamamen 1,8 GVt bolatyn bý-gaz qondyrǵylarynyń 4 jobasy júzege asyrylyp jatyr.

Budan basqa, 2024 jylǵy tamyzda ótken kezekti aýksıondardyń qorytyndysy boıynsha Jambyl, Aqtóbe, Atyraý oblystarynda jalpy qýattylyǵy 700 MVt bolatyn BGQ jobalary aıqyndaldy, aıaqtalý merzimi – 2028 jyly. 2025 jyldyń jeltoqsanynda Astanada qýaty 500 MVt bý-gaz qondyrǵylarynyń qurylysyna saýda-sattyq ótkizildi.

Odan ózge, bıyl mańyzdy ekologııalyq joba – Almaty JEO-2 men JEO-3-ti gazǵa kóshirý aıaqtalady. 

Kómir generasııasy jáne strategııalyq sheshimder

Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha «taza kómir» tehnologııalaryn qoldana otyryp, kómir generasııasyn damytý boıynsha jeke joba ázirlenip jatyr. Josparǵa jalpy qýaty 7,6 GVt bolatyn jobalar kiredi.

Energetıkalyq kómirdiń rastalǵan qory 33,6 mlrd tonnany quraıdy, bul kómir óndirisin energııa balansynyń uzaqmerzimdi elementi retinde qarastyrýǵa múmkindik beredi.

2025 jyldyń sońy men osy jyldyń basynda tenderler ótkizildi, bul sala úshin tarıhı kezeń boldy.

Qýaty 2 640 MVt bolatyn Ekibastuz MAES-3 qurylysy boıynsha jeńimpaz anyqtaldy (2029-2032 jyldary paıdalanýǵa beriledi).

Kýrchatovta kómir stansasyn salýǵa kelisim jasaldy (700 MVt). Kókshetaý, Semeı jáne О́skemende JEO jobalary júzege asyrylyp jatyr.

2026 jyly 9 energoblokty, 55 qazandyqty jáne 51 týrbınany kúrdeli jóndeý josparlanǵan, bul el boıynsha JEO tozýyn 61%-dan 59%-ǵa deıin tómendetýge múmkindik beredi.

Qýat kózderin kezeń-kezeńmen engizý jáne profısıtke shyǵý

2024 jyly 771 MVt, 2025 jyly 669 MVt jańa qýattar iske qosyldy. 2026 jyly shamamen 2,6 GVt, 2027 jyly shamamen 1 GVt iske qosý josparlanyp otyr.

Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, bul 2027 jyldyń birinshi toqsanynyń sońyna qaraı ekonomıkanyń elektr energııasyna degen qajettiligin tolyǵymen qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

2028 jyly 3,9 GVt, al 2029 jyly shamamen 5,7 GVt iske qosylady dep kútilýde. Bul eksporttyq áleýettiń ósýine jaǵdaı jasaı otyryp, elektr energııasynyń ǵana emes, retteý qýatynyń da profısıtin qamtamasyz etedi.

Reformalar ekonomıkasy jáne energetıkalyq negiz

Salany damytý úshin mańyzdy faktor «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý»  jańartylǵan baǵdarlamasy boldy, onyń sheńberinde ınvestısııalardy qaıtarýdyń jyldyq lımıti 32 mlrd teńgeden 428 mlrd teńgege deıin ulǵaıtyldy. Búgingi tańda 25 ınvestısııalyq kelisim jasaldy.

Aıta ketý kerek, «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasyn iske qosý kezeńinde jeke kompanııalar dıvıdendter tólemegen. Barlyq qarajat stansııalardyń qoldanystaǵy jabdyqtaryn rekonstrýksııalaýǵa jáne jańartýǵa qaıta ınvestısııalandy.

Qazaqstannyń Ulttyq elektr jelisiniń senimdi jumys isteýin qamtamasyz etý maqsatynda eldiń energetıkalyq negizin nyǵaıtý boıynsha jumystar belsendi júrgizilip jatyr.

Sonymen qatar strategııalyq jelilik jobalar júzege asyrylyp otyr.

Ońtústik aımaqtyń elektr jelilerin kúsheıtý;

Batys Qazaqstan energojúıesin Biryńǵaı ulttyq energojúıemen biriktirý. Jumystar 2027 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda aıaqtalýy josparlanǵan kestege sáıkes júrgizilip otyr.

Keleshegi zor jobalardyń biri Baký qalasynda ótken SOR 29 konferensııasynyń alańynda 3 eldiń (Qazaqstan, Ázerbaıjan, О́zbekstan) Memleket basshylary qol qoıǵan «Kaspıı teńiziniń túbi arqyly ótetin jasyl energetıkalyq dáliz» bolyp sanalady. Búgingi tańda barlyq úsh júıelik operatordyń qatysýymen birlesken kásiporyn quryldy, jumys jalǵasyp jatyr.

Osylaısha, Prezıdenttiń elektr energetıkasyn damytý jónindegi tapsyrmalaryn júzege asyrý eldiń turaqty jáne teńgerimdi energetıkalyq kontýryn qalyptastyrady. Jańa qýattardy kezeń-kezeńimen iske qosý, qoldanystaǵy generasııany jańǵyrtý jáne ınvestısııalyq tetikterdi iske qosý tapshylyq táýekelderin joıyp qana qoımaı, ekonomıkanyń serpindi damýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

Fransııa Qazaqstannyń atom-energetıkalyq jobalaryna qalaı qoldaý kórsetedi?