Júrek jylýy

Aqmola – elorda, biraq áli Astana emes. 1998-diń kúzi tez bitip, ári qaraı Arqanyń at qulaǵy kórinbeıtin alty aılyq qysy bas­taldy da ketti. Jibi túzý ashana, shashtaraz taba almaýyńyz, jel tursa aspanda paket qalyqtap ushyp júretini jaı ánsheıin turmystyq túıtkilder eken. Mynaý arqyraǵan aıaz, bet qaratpas boran tek áýejaıdy ǵana jaýyp tynǵan joq, Almatyǵa qatynaıtyn poıyz da toqtap qalypty dep estidik, sebebi, jelden teńselip ketedi eken. Bolat temir tótep bere almaǵan boranǵa adam shydap jatty, ásirese, ońtústik óńirden qonys aýdarǵandarǵa qıyn boldy osy qys... osy boran... Qyrkúıekte kóship kelgen bizdiń otbasyǵa da Arqanyń arqyraǵan qysy, kóz ashqyzbas qarly daýyly ońaı tıgen joq. Sóıtip tońyp, toryǵyp júrgende ońtústiktegi Musa aǵadan sálem jetti: «ton berip jiberdim, poıyzdan kútip al!».

Aqmola – elorda, biraq áli Astana emes. 1998-diń kúzi tez bitip, ári qaraı Arqanyń at qulaǵy kórinbeıtin alty aılyq qysy bas­taldy da ketti. Jibi túzý ashana, shashtaraz taba almaýyńyz, jel tursa aspanda paket qalyqtap ushyp júretini jaı ánsheıin turmystyq túıtkilder eken. Mynaý arqyraǵan aıaz, bet qaratpas boran tek áýejaıdy ǵana jaýyp tynǵan joq, Almatyǵa qatynaıtyn poıyz da toqtap qalypty dep estidik, sebebi, jelden teńselip ketedi eken. Bolat temir tótep bere almaǵan boranǵa adam shydap jatty, ásirese, ońtústik óńirden qonys aýdarǵandarǵa qıyn boldy osy qys... osy boran... Qyrkúıekte kóship kelgen bizdiń otbasyǵa da Arqanyń arqyraǵan qysy, kóz ashqyzbas qarly daýyly ońaı tıgen joq. Sóıtip tońyp, toryǵyp júrgende ońtústiktegi Musa aǵadan sálem jetti: «ton berip jiberdim, poıyzdan kútip al!».

Maı tońǵysyz ońtústikte ton kıetin qys joq, keı jyldary tipti, qar da jaýmaıdy. Al Arqada tonsyz kúniń qarań eken, kóńil alań eken... Jıyrma jyl aýdandyq avtobazany basqarǵan ákemnen, shırek ǵasyr Shymkenttegi et kombınatynda basshylyq qyzmet atqarǵan aǵamnan mundaı sálemdeme jetken joq, daǵdarys sharpýymen jumyssyz qalǵan túrkistandyq Musa aǵamnyń tonyn vokzalda boranmen aıqasyp júrip kútip aldym. Ol ton sol bir yzǵarly qysta deneni ǵana emes, júrekti de jylytyp edi...

Elý bes jyldaı ǵumyr keship, baqılyq dúnıege attanǵanyna bir jylǵa aıaq basqan Musa Áshen­qojauly Patteev jurtqa júrek jylýyn, ystyq yqylasyn, nurly shýaǵyn shashyp júretin ashyq-jarqyn, kópshil, baýyrmal jan edi. Astanaǵa joly túsken saıyn meni bir baýyrymmen tanys­tyryp, nege osy ýaqytqa deıin aralaspaı júrgensińder dep ursyp ketetin. Jalpy, jurtty bir-birimen tanystyrýǵa, tabystyrýǵa jany qumar edi, jaryqtyq janyndaǵy jannyń jaqsysyn asyryp, jamanyn jasyryp, aınalasy únemi alqa-qotan topqa aınalyp júretin. Elordaǵa kelgen saıyn Musekeńniń ótinish-tilek aıtatyn, qoldaý bildir dep qolqa salatyn, azdy-kópti bılik tizginin ustaǵan baýyrlarynyń da qatary qalyń edi. Olardyń bári de aýyldan kelgen aqjúrek Musekeńdi qatty qadirleıtin, sózin jerge tastamaıtyn. «Etjaqynyń emes, tipti kórshiń de emes bul azamatty qaıdan taptyń, qýaıaq emes pe ózi, nege súıreı beresiń?», dep saýal qoısańyz Musekeń: «Jaqsy jigit qoı», dep jaı ǵana kúbirlep, jyly jymııatyn. Sol Musekeń qamqor bolǵan, senim artqan «jaqsy jigitter» eline adal qyzmet etip, azdy-kópti eńbegin sińirip júr... Ol kisimen aǵaly-inideı aralasqan, syılasqan, syrlasqan otyz jyldan astam merzim ishinde ańǵarǵanym, daýys kótermeı, kıip-jarmaı, kókirek kermeı, jyly jymıyp júrip-aq Musekeń talaı izgi is bitirdi, talaı jaýapty sharýaǵa muryndyq boldy. Úı saldy, aǵash ekti, bala-shaǵa ósirdi. О́z úıin salyp qana qoıǵan joq, Qoja Ahmet Iаsaýı babasynyń kesenesin jóndeýge, ózi basshylyq etken Túrkistan medısına kolledjiniń ǵımarattaryn búgingi zamanǵa saı qaıta jaraqtandyryp, jańasha sán berýge de qyzý atsalysty.

Kókirek kózi oıaý, parasat paıymy joǵary Musekeń saıasattan da tysqary qalǵan emes. Qurylǵan kúninen bastap aqyrǵy demi bitkenge deıin respýblıkalyq «Aq jol» partııasynyń belsendi múshesi boldy, Túrkistan óńirindegi aımaqtyq fılıaldy basqardy, partııa basshylaryna úlken jıyndarda betiń bar, júziń bar demeı el ishiniń, qarapaıym adamdardyń amanatyn aıtyp salatyn.

Jalpy, Otyrar – Túrkistan óńirine keńinen máshhúr, ósip-óngen, ónegeli Pátteqoja, Áshenqoja áýletine ıman men izgilik nury, bilim men bilik, paıym men parasat qonǵan. Musanyń aǵasy Isanyń mamandyǵy temir jol ınjeneri bolǵanymen, álemdik saıasat bilgiri, daýlasa qalsa Bzejınskııdiń ózin tyǵyryqqa tireıdi-aý dep oılaısyz. Al inisi – «Túrkistan» halyqaralyq gazetiniń bas redaktory Shámshi de tereń oı-pikirimen, parasatymen belgili tulǵa. Tustastary men dos­tary ony «qazaqtyń Plehanovy» dep beker atamasa kerek...

Musa Patteevtiń qarashańyraq basylym – «Egemen Qazaqstanǵa» degen yqylas-nıeti de erekshe edi. Gazettiń ońtústik óńirde kúnderi ótkende oǵan belsene atsalysatyn. 1999 jyldyń jeltoqsanyndaǵy borandy kúnderde «Egemen Qazaqstan» ózi endi ǵana qonys aýdarǵan jańa elorda – Astanada mereıtoıyn ótkizdi. Elden Musekeń de poıyzben sharshap-shaldyǵyp jetti-aý, qoltyǵynda mataǵa oralǵan syılyǵy bar. «Ony nege orap-matap áspettegensiz, aıazdan qoryqtyńyz ba», dep ázildesek: «Bul Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesinde jazýly turǵan qasıetti qurannan alynǵan joldar – «Egemendi» Alla taǵala jelep-jebep júrsin dep arnaıy jasatyp ala keldim», degen edi. Shúkir, jańa elordaǵa qonys aýdarǵan «Egemenniń» Arqa tósindegi ǵumyry sátti jalǵasýda. Jańa keńse ǵımaraty salyndy, taralymy eselep ósip, 200 myńnan asty, bul da bolsa Musekeń sııaqty el ishindegi qarapaıym oqyrmandardyń erekshe taza nıetiniń, ystyq yqylasynyń jemisi shyǵar. Ystyq yqylas degennen shyǵady, ǵasyrlar aýysatyn jyldary «Egemenniń» ońtústiktegi tilshisi – tili shuraıly, júzi shyraıly, jurt «jigittiń tóresi» dep ataıtyn Tórehan Rámberdi edi. Baspasózge jazylý naýqanyn júrgizetin bolyp ońtústikke issaparmen keldim. Áýejaıda Tókeń – Tórehannyń janynda Musekeń júr. El aralap kelemiz, Musekeń bizden ajyraıtyn emes, jolyqqan basshylarǵa nusqaý berip, tipti, aqyl-keńes aıtyp ta qoıady. Bylaı shyǵa Tókeń ekeýmiz shydamadyq, tarpa bas saldyq:

– Oý, Museke, siz «Egemen Qazaqstanda» qyzmet istemeısiz, ákimderge jekirip tapsyrma bergenińiz qalaı, bul kim, qandaı qyzmet isteıdi dep surasa ne aıtamyz, – deımiz ǵoı qosarlanyp...

– Onyń nesi bar, ońtústik óńirdegi №1 oqyrman dep aıtasyńdar da. 20 jyldan beri osy gazetti ejiktep oqyp kelemin. Mundaı kezdesýlerge oqyrmannyń qatysyp, ótkir oıyn aıtqany paıdaly emes pe, qaıta, ­– dep ózimizge dúrse qoıa berdi.

Sóıtken Tórehan men Musa qasıetti Túrkistandaǵy qorymda qatar jatyr, rýhtary da syrlasatyndaı. Elý beske qadam basqanynda Musa Áshenqojauly júrek talmasynan qaıtys boldy. Ne aıtsa da, ne istese de júrek eleginen ótkizetin jannyń júregi syr berýi de tegin emes shyǵar dep oılaısyń...

Ataqty Maılyqoja aqyn:

Taý basynda jel júrer,

Jol ústinde el júrer,

Myna jatqan qara jer

Kezegimen jep júrer

Ákesi ketse ornyna

Balasy náýbet kep júrer,

Ornynda bar ońalar,

«Qudaıǵa shúkir!» dep júrer, – degen eken.

«Ornynda bar ońalar», dep qazaq qalaı taýyp aıtqan. Qudaı qosqan qosaǵy Zamıra jeńgeı Musekeńniń ornyn joqtatpaı, tútinin óshirmeı ul-qyzdaryn, nemerelerin mápelep ósirip otyr. Táýbe deısiń, osyǵan.

Keı-keıde kabınetke esikti serpip, omyraý­yn ashyp tastap jyly jymıyp, eldiń ystyq sálemin arqalap, aýyldyń ısi, nasybaı ısi ańqyǵan Musekeń kirip kele jatqandaı áserde qalamyn...

Inilik izetpen,

Erkin QYDYR.