Kúrshim aýdanyndaǵy Qaratal ózeniniń oń jaq jaǵalaýynda, Terektibulaq aýyly men Topterek aýyldarynyń arasynda bir jumbaq tas baǵan tur. Onyń qazirgi kezdegi bıiktigi eki metrden astam, ústińgi basy jaryqshaqtanyp synǵan, astyńǵy tabanynyń bóligi tik tórt buryshty.
Jumbaq bul tas baǵandy maǵan ákem kórsetti, al oǵan bala kúninde atam kórsetipti. Qaraǵan adamǵa tas baǵan qyzyǵýshylyq týdyrady. Ol jazyq ormannyń ortasynda ornalasqan. Tas baǵannyń edáýir bóligi jerge kirip tur. Onda bir belgisiz tańbalar bar.
Kúrshim aýdanyndaǵy Qaratal ózeniniń oń jaq jaǵalaýynda, Terektibulaq aýyly men Topterek aýyldarynyń arasynda bir jumbaq tas baǵan tur. Onyń qazirgi kezdegi bıiktigi eki metrden astam, ústińgi basy jaryqshaqtanyp synǵan, astyńǵy tabanynyń bóligi tik tórt buryshty.
Jumbaq bul tas baǵandy maǵan ákem kórsetti, al oǵan bala kúninde atam kórsetipti. Qaraǵan adamǵa tas baǵan qyzyǵýshylyq týdyrady. Ol jazyq ormannyń ortasynda ornalasqan. Tas baǵannyń edáýir bóligi jerge kirip tur. Onda bir belgisiz tańbalar bar.
Jergilikti qarııalardyń aıtýynsha, tas baǵan qazirgi qalpynan kezinde bir metrdeı uzyn, bıik bolǵan. Biraq ta, kezinde temir arqan taǵyp, traktordyń kúshimen ornynan jyqpaqshy bolǵan áýmeserler, onyń ushyn syndyryp tastapty. Synyqtary janynda jatyr.
Qarııalardyń aıtqan áńgimelerinen, men osy tas baǵannyń qalaı bul jerde paıda bolǵandyǵy jaıynda ańyzdy bildim. Bizdiń ata tegimizden aýyzdan aýyzǵa jetip kele jatqan ańyzdyń mazmuny mynandaı. Kezinde osy jerde bir baı adam ómir súripti. Onyń sulý da, aqyldy qyzy bolypty. Bir kúni qyz aqylyna kúshi saı Apaq degen jigitpen kezdesip, birin-biri bir kórgennen-aq jaqsy kórip súıipti. Jigit úılený úshin ruqsat surap, baıdyń aldyna kelgende, baı oǵan kúlip: «Sen túgiń joq taqyr kedeısiń, sende astyńda atyń, aldyńda malyń joq. Sende tipten at baılaıtyn at baılaǵysh ta joq», dep onyń qara jaıaý kedeı ekendigin betine basypty.
Apaq batyr bolashaq qaıyn atasynyń sózi ar-namysyna tıgendikten, el aldynda óziniń kim ekendigin kórsetý úshin, kúnshilik jerden arqasyna salyp, tas baǵan – at baılaǵyshty kóterip ákelip, bolashaq qaıyn atasynyń aq ordasynyń janyna tike shanshyp qadap qoıyp: «Suraǵan at baılaǵyshyńyz osy bolsa, alyńyz», depti. Qyz ákesi bolashaq kúıeý balasynyń syıyn qabyl alyp, onyń kúshi men minezin moıyndapty. Kúıeý balasynyń keleshekte rýynyń tiregi, jaýdan qorǵar qalqany bolatyndyǵyna kózi jetip, qyzyn uzatyp, toı jasaýǵa ruqsatyn beripti.
Sońynan Apaq batyr qaıyn atasynyń senimin aqtap, tek rýdyń ǵana emes, búkil eliniń qorǵany men tiregi bolypty. El arasynda Aqjigit balýan, Aqjigit batyr atanypty desedi. El aýzynan estigen tas baǵan jaıyndaǵy ańyz osyndaı.
Tas baǵannyń mańynda qandaı da bir basqa tastar joq. Onyń alystan ákelingendigi kórinip tur. Men estigen ańyzdan keıin, tas baǵan bizdiń kúnderimizge deıin jetpegen talaı qyzyqty da, shym-shytyryq oqıǵalardyń kýásindeı kórinedi. Kóńil aýdarǵan bizge bar syryn aqtara salatyndaı sezindim.
Osyndaı ǵasyrlar, múmkin álde myńdaǵan jyldar turǵan kóneniń kózi, eskertkishi qas-qaǵymda adamdardyń bassyzdyǵynan bir metrden astam bóligin joǵaltqany qatty qynjyltady. Japandaǵy tas baǵan kimge kerek deseńizder, aıtar edim bizge kerek dep. Ol bizdiń ańyzymyz, bizdiń tarıhymyz, aýyzdan aýyzǵa jetip kele jatqan bizdiń mádenıetimiz, bizdiń muramyz.
Belgili orys jazýshysy Evgenıı Kýrdakovtyń Altaı óńiriniń tarıhynyń tipten zerttelýsiz qalǵan degen sózine, qosylǵannan basqa sharań qalmaıdy. Kúrshim jeri keremet tabıǵaty sulý jer, adamdary erteden jaýjúrek, batyl bolǵan desedi. Tek aıaǵyna deıin zerttelmegen tarıhy men ony maqtan tutyp aıta almaýymyz kóńilge kirbiń keltiredi.
Symbat MOLDAMJAREV,
Semeı medısınalyq ýnıversıtetiniń stýdenti.
Shyǵys Qazaqstan oblysy.