Kirshiksiz taza bolashaǵymyzdyń irgetasy qalanady derlik bilim berý salasynda sybaılas jemqorlyqtyń bolýy erteńimizge balta shabý ispetti. Jas urpaq adaldyqtyń, ádildiktiń úlgi-ónegesin kórýi, aǵa býynnan jaqsy tálim-tárbıe alýy tıis bilim salasynda jemqorlyqtyń bolýynyń ózi qısynsyz.
Alaıda Túrkistan oblysynda mektep dırektorlary men balabaqsha meńgerýshileri arasynda paramen ustalý, bıýdjet qarjysyn jymqyryp, qylmystyq jazaǵa tartylý faktileri azaımaı tur.
Osydan eki jyl buryn, ıaǵnı 2018 jyldyń qazanynda Elbasy N.Nazarbaev halyqqa arnaǵan Joldaýyn jarııa etý barysynda oblysta bilim salasyndaǵy paraqorlyqtyń asqynyp ketkeni sonshalyqty, dırektorlardyń eden jýýshyny da jumysqa paramen qabyldaıtynyn mysalǵa keltirgen bolatyn. Elbasy «basqa esh jerde ondaı joq, tek senderde bar» degen edi sol joly. Osy synnan soń Túrkistan oblystyq bilim basqarmasy mektepterdegi paraqorlyqty joıý maqsatynda bilim mekemelerindegi bos oryndarǵa maman qabyldaýdy arnaıy portal arqyly júrgizýge kóshti. Alaıda bul tásil paraqorlyqqa tolyq tosqaýyl bola almaı otyr.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Túrkistan oblystyq departamentiniń málimeti boıynsha bıyl segiz aıda óńirdiń bilim salasynda 20 sybaılas jemqorlyq faktisi tirkelgen. Jemqorlyq boıynsha elimizdiń óńirleri arasynda Túrkistan oblysy ekinshi orynda tur. Byltyr oblystyń bilim salasynda sybaılas jemqorlyqtyń 9 faktisi tirkelgen-di. Iаǵnı bıyl 8 aıdaǵy kórsetkish ótken jyldyń 12 aıymen salystyrǵanda eki ese ósip otyr.
О́kinishke qaraı, sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreske baılanysty Adamı áleýetti damytý basqarmasynyń basshysy Rahymbek Jolaevtyń málimetteri men naqty is sáıkes kelmeı otyr. Bıyl sáýirde oblys ákimdiginde ótken jıynda basqarma basshysy adamı faktordy azaıtý maqsatynda oblystyń barlyq 902 mektebinde «Smart.nation» júıesi engizilgenin, atalǵan júıe arqyly jalpy orta bilim berý uıymdary pedagogterin jumysqa qabyldaý jáne mektep dırektorlaryn konkýrstyq taǵaıyndaý prosesinde adamı faktor toqtalatynyn aıtqan bolatyn. «Smart.nation portaly Enbek.kz portalymen ıntegrasııalandy. Bul joba korrýpsııalyq táýekeldi 50 paıyzdan 2 paıyzǵa tómendetti. 1 jyl buryn aryzdardyń 60 paıyzy jumysqa ornalasýǵa baılanysty bolsa, qazir 55 paıyzdan 5 paıyzǵa deıin túsken. «jumys.sitcen.kz» júıesin Prezıdent Ákimshiligi «Eń úzdik joba» dep tanyp, basqa oblystarda engizýge usynyldy», degen bolatyn R.Jolaev.
Alaıda bul júıeni aınalyp ótýdiń jolyn tapqan jemqorlar az bolmaı shyqty. Jýyrda ǵana Saryaǵash aýdanynda bir mektep dırektory paramen ustalǵan. Sondaı-aq oblystyq Adamı áleýetti damytý basqarmasyna qarasty Kentaý kópsalaly kolledjiniń dırektoryna qazyna qarjysyn talan-tarajǵa saldy degen aıyppen bas bostandyǵynan aıyrý jazasy kesildi. Kentaý qalalyq sotynyń shyǵarǵan úkimine qaraǵanda, dırektor O.Begisbaeva 2018-2019 jyldary ózine senip tapsyrylǵan bıýdjet qarajatyn paıdakúnemdik maqsatpen ıemdengen. Qylmystyq oıyn júzege asyrý úshin ol jeke kásipkerlermen aldyn ala kelisip, taýarlardy bir kózden memlekettik satyp alý jóninde elektrondy shart jasasqan. Kelisim boıynsha kolledj aqshany kásipkerdiń shotyna aýdarady. Kásipker shotqa túsken aqshadan 4 paıyzdan 10 paıyzǵa deıin úles alyp, qarajattyń qalǵan bóligin dırektorǵa qaıtaryp berip otyrǵan (Úkimde dál osyndaı qıturqylyqtyń onnan astam faktisi keltirilgen. Ǵ.E). Dırektordyń bergen tapsyrmasymen kolledjge taýarlardyń kelgeni jóninde jalǵan akti túzilgen. Al shyn máninde eshqandaı taýar jetkizilmegen. «Nátıjesinde O.Begisbaeva 2018-2019 jyldardaǵy memlekettik satyp alý josparlary boıynsha qyzmet babyn jeke bas paıdasyna paıdalanýmen ushtastyryp, ózine senip tapsyrylǵan jergilikti bıýdjet qarajatynan iri mólsherde 6 776 426 teńgeni ıemdenip, jymqyrǵan», dep jazylǵan sot úkiminde. Sotta dırektor ózine taǵylǵan aıyptardy moıyndamaǵan. Alaıda kýá retinde qatysqan kolledj qyzmetkerleri bilim berý uıymyna taýarlardyń jetkizilmegenin, al keıbiriniń qymbat baǵamen kelgenin aıtqan. Sot úkimimen dırektor 2 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesildi.
Sot demekshi, sońǵy bir jyldyń kólemindegi sot úkimderin biz de sholyp shyqqan bolatynbyz. Baıqaǵanymyz, aqshaǵa qunyqqan dırektorlar men balabaqsha meńgerýshilerine basqarma qoldanyp otyrǵan sharalardyń tosqaýyl bola almaǵany. Mysaly, bir balabaqsha meńgerýshisi qaramaǵyndaǵy qyzmetkerine jalǵan sóılep, komıssııa 2 mln teńge surap jatqanyn aıta kele 20 myń teńgeni alaıaqtyq jolmen almaq bolǵan. Endigi bir mektep dırektory qaramaǵyndaǵy muǵalimniń biliktiligin kóteretin usynysqa qol qoıyp, mór basyp berý úshin 60 myń teńge talap etken. Sotta dırektor osy usynys arqyly muǵalimniń aılyǵy 40 myń teńgege kóbeıetinin, sol úshin odan aqsha suraǵanyn ashyq túrde moıyndaǵan. Kentaý qalasyndaǵy balabaqsha meńgerýshisi V.Abdýraımova byltyr qazanda bir azamatty balabaqshaǵa tárbıeshi retinde jumysqa ornalastyryp berý úshin 200 myń teńge para alǵan. Sot úkimimen oǵan 6 mln teńge aıyppul salý jazasy taǵaıyndaldy. Al Maqtaaral aýdanyndaǵy mekteptiń dırektory B.Shyrymbekova eden jýýshy jumysyn surap kelgen tanysynan 150 myń teńge talap etken. Sóıtip odan 150 myń teńgeni alyp, sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl ulttyq bıýrosy qyzmetkerlerine ustalǵan. Sotta mektep dırektory jasaǵan áreketine ókinetinin aıtyp, aıyppul túrindegi jaza berýdi suraǵan. Sot ony 4,5 mln teńge aıyppul salý jazasyna kesken. Bul faktiler «jumys.sitcen.kz» júıesi jemqorlyqqa tosqaýyl bola almaı otyrǵanyn, oblystyń bilim salasynda Elbasy synynan áli de qorytyndy shyǵarylmaǵanyn ańǵartady.
Bilim jáne ǵylym mınıstri A.Aımaǵambetov jýrnalısterge bergen suhbattarynyń birinde bilim salasynda jemqorlyq problemasy baryn moıyndaý, oǵan qarsy jekelegen usaq-túıek emes, keshendi jumys júrgizý qajettigin, ashyqtyq bolǵan jerde jemqorlyq bolmaıtynyn aıtqan bolatyn. Sol keshendi jumys pen ashyqtyq Túrkistan óńirinde baıqalmaıdy.
Túrkistan oblysy