Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bıylǵy 1 qyrkúıektegi Joldaýynda polısııany baǵalaý ólshemderin túbegeıli ózgertý, polısııa qyzmetiniń servıstik modelge kóshýi basym baǵyttardyń biri boldy.
Polısııa – elimizdiń túkpir-túkpirinde qyzmet kórsetetin eń úlken quqyq qorǵaý organdarynyń quramdas bóligi. Polısııa qyzmetkerleri adam men azamattyń ómirin, densaýlyǵyn, quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý, qoǵamdyq tártipti saqtaý jáne qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý boıynsha mindetterdi atqarady. Osylaısha memlekettik basqarý júıesindegi polısııa organdarynyń róli óte mańyzdy. Polısııa qyzmetkerleri kún saıyn kúrdeli kásibı mindetterdi, qıyn jaǵdaılar men qaqtyǵystardy sheshedi. Bul rette onyń qatelikke jol berýge quqyǵy joq. Demek polısııa qyzmetiniń kásibı quzyrettilik deńgeıi men tıimdilik dárejesi qoǵamdyq pikirge áser etedi, bul eldegi áleýmettik-saıası jaǵdaıda tikeleı kórinis tabady.
Polısııa qyzmetiniń demokratııalyq negizderi baqylaý tásilinen qyzmet kórsetý tásiline kóshken kezde ilgerileı tústi, onda quqyq qorǵaý organdary negizinen quqyq buzýshylyqtardyń belsendi túrde aldyn alýdy nazarda ustady. Servıske baǵdarlanǵan polısııa qyzmeti – polısııa men qoǵamǵa quqyqtyq tártipti jáne qaýipsizdikti qamtamasyz etý problemalaryn sheshý úshin yntymaqtastyqtyń jańa ádisterin qoldanýǵa múmkindik beretin model. Bul eki túıindi kompenentke negizdelgen: polısııanyń ádisteri men tájirıbesin ózgertý jáne polısııa men qoǵam arasynda syndarly qarym-qatynas ornatý úshin sharalar qabyldaý.
Memleket basshysy Joldaýda «jurtqa jaqyn polısııa» qaǵıdaty boıynsha jergilikti polısııa qyzmetiniń meılinshe tutas reformasyn jasaý qajettigi pisip-jetilgenin atap ótti. Qoǵam múshelerine naqty máselelerdi sheshý jáne ómir sapasyn jaqsartý úshin qoldaý men resýrstardy jumyldyrýǵa kómektesetin negizgi menedjer retinde ýchaskelik polısııa ınspektoryna negizgi ról beriledi.
Bul modeldiń máni – qoǵam músheleriniń qaýipsizdik máselelerdi anyqtaý prosesine belsendi qatysýynda. Azamattardy tartý sheńberinde quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý jáne qylmysqa qarsy kúres keńinen, jan-jaqty paıymdalady. Bul polısııa qyzmetine tereń ózgerister engizýge ákeledi. Oń nátıjeler men tıimdilikke qol jetkizý úshin atalǵan tásil barlyq polısııa qyzmeti tarapynan da, qoǵam tarapynan da maqsatty qoldaýdy qajet etedi. Sonda qoǵam osyndaı ózara is-qımyldyń nátıjelerin jáne osy prosestegi óz rólin aıqyn sezinedi.
«Polısııanyń servıstik modeli» negizin sıpattaýǵa bolatyn negizgi qaǵıdat – Polısııa – bul halyq, al halyq – bul polısııa. Qazirgi ýaqytta «polısııanyń servıstik modeli» degen biryńǵaı túsinik joq ekenin atap ótý kerek. Osyǵan baılanysty «Polısııanyń servıstik modeliniń» qazaqstandyq tujyrymdamasyn ázirleý qajettigi pisip-jetildi, óıtkeni ártúrli sheteldik ınstıtýsıonaldyq modelderdi mehanıkalyq túrde engizý – olardyń demografııalyq jáne basqa da sıpattamalaryn aıtpaǵanda, mádenı, tarıhı, ekonomıkalyq, normatıvtik, saıası jáne áleýmettik jaǵdaılarǵa beıimdemese, tabysty júzege asýy neǵaıbyl.
Ishki ister organdary qyzmetkerleriniń polısııa qyzmetindegi servıstik modeldi iske asyrýy normatıvtik turǵydan bekitilýi tıis. Negizgi maqsat – qajettilikterge jaýap beretin jáne qoǵammen seriktestikte jumys isteıtin kásibı, ókildi, esep beretin organ qurý.
«Polısııanyń servıstik modelin» engizý polısııa basqa memlekettik organdardyń jumystary men fýnksııalaryn júzege asyrý úshin baqylaý men jaýapkershilikti óz moınyna alýǵa tıis degendi bildirmeıdi. Tek qana tyǵyz ózara is-qımyl arqyly ǵana úlken nátıjege qol jetkiziletinin eskere otyryp, «polısııanyń servıstik modelin» damytý qoǵamnyń da, barlyq múddeli taraptyń qatysýyn talap etedi. Osylaısha polısııa jumysyndaǵy ózgerister kóptegen demokratııalyq eldegi memlekettik basqarýdyń qazirgi tendensııalarynyń kórinisi bolyp tabylady.
Servıstik model aıasynda polısııanyń halyqpen ózara is-qımylyn ońtaılandyrý, eń aldymen polısııa qyzmetkerlerine degen senimge, seriktestik qaǵıdattaryna negizdelýi kerek. Polısııa ártúrli tilekterdi qanaǵattandyrýmen emes, zańǵa múldem beıtarap qyzmet kórsetý arqyly qoǵamdyq senimge ıe bolýǵa tyrysýy kerek.
Qoǵammen tyǵyz qarym-qatynasqa negizdelgen polısııa qyzmetiniń servıstik modeli barlyq problemanyń ámbebap quraly bolyp tabylmaıdy, alaıda qoǵammen syndarly dıalog qurýdyń senimdi quraldarynyń biri bolady. О́zara is-qımyldyń osy modelderin qoldaný jergilikti jerlerde polısııa jumysynyń sapasyn arttyrýǵa jáne ishki ister organdaryn reformalaý boıynsha qoıylǵan mindetter sheńberinde maqsattarǵa neǵurlym tıimdi qol jetkizýge yqpal etedi.
Aıdar SAITBEKOV,
saıası ǵylymdar doktory, dosent