Elbasy kitaphanasynyń vırtýaldy kórmesi álem mádenıetiniń qundy murasy «Pazyryq kilemi» jádigerin usyndy

Álem tarıhynda «Pazyryq mádenıeti» degen atpen belgili Eýrazııa arheologııasynyń aı­ryqsha jańalyǵyna balanyp kelgen b.z.b V-III ǵasyrǵa tán ejelgi oba, qorǵandar – Reseı Federasııasy Taý­ly Altaı aımaǵy, Ýla­gan aýda­ny jerinde teńiz deń­geıinen 1600 metr bıikte ornalasqan hám máńgi muz­daqta búlinbeı saqtalǵan bes úlken oba. Mundaǵy toń-muz­daq­tyń arqasynda tabıǵı balzamdalǵan adam múrdesi men metall, teri, byl­ǵary, aǵashtan jasalǵan buıym, sonymen qatar maldyń júninen toqylǵan keremet kilemder jaqsy saqtalǵan.

Solardyń biri – Elbasy kitaphanasy kópshilikke usy­nyp otyrǵan myna kilem. Bul jádigerdi Nursultan Ábish­ulyna 2010 jyly bir­qatar memleket elshileriniń senim gramotalaryn tapsyrý rási­mi kezinde solardyń biri usyn­ǵan eken. Sóıtip atalǵan dı­p­lomatııalyq syı biz­diń eli­mizdiń halyqaralyq qa­ty­nas­tarynyń aýqymdy geo­­­­gra­fııasyn sıpattaý­men­ qa­tar, ejelgi zamannan beri Eýra­zııa aýmaǵyn me­­ken­de­gen halyqtardyń jahan­dyq tarıhı-mádenı qoǵam­dastyǵynyń aınymas sımvoly retinde Qa­zaqstan Res­pýblıkasynyń Tuń­ǵysh Pre­zıdenti – Elbasy ki­tap­ha­nasy qorynan oryn alǵan.

Dál osy kilemdi 1949 jy­ly orys arheologi, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Ser­geı Rýdenko basqarǵan KSRO ǴA Arheologııa ıns­tı­týty­nyń ekspedısııasy taıpalyq aq­súıekterdiń otbasylyq zıra­ty bolyp tabylatyn bes úl­ken tasobanyń biri – besinshi qorǵannan tapqan.

Kilemniń pishini sharshyǵa jaqyn, ıaǵnı 183h200 sm. Qoı­­dyń ılengen terisinen jasal­ǵan. Ortasy bederli tórt­burysh sharshylarmen bezen­dirilip, sheti bulan músindi beınelermen jıektelgen. Jádi­gerdi toqy­ǵan ashyq qy­zyl, jasyl, sary tústes jip­­ter óńin buz­baı jaqsy saqtal­ǵan.

Syrt­qy jıeginde qanatty grı­fondardyń fıgýralary orna­lasqan. Kelesi keń beldeýli jıekte at ústinde jáne jan-jaǵynda jetiden qyzyl fonda shabandozdardyń sherýi beınelengen. Ortalyq órispen shektesetin qıylysta búrkit grıfonynyń qaıta­lanatyn beıneleri toqylǵan. Kilemniń ortalyq qyzyl fonynda úshburysh pishindes japy­raq­shalar jáne olardy tolyq­tyratyn jıyrma tórt sharshy ornalasqan.

«Mundaǵy barlyq element­terdi oryndaýdyń she­berligi sol kezeńdegi kilem to­qý­­dyń joǵary deńgeıin kór­se­tedi» dep jazǵan eken jádi­gerdi qaı­ta qalpyna keltirý isine bas­shylyq jasaǵan ǵalym-res­tavrator N.N.Semenovıch. Bul kilemniń túpnusqasy Sankt-Peter­býrgtegi Memlekettik Er­mı­taj mýzeıinde saqtaýly tur.

– Kilemniń shyǵý tegi týraly ártúrli kózqarastar bar, – deıdi kórmeni uıym­­d­as­tyrýshylar. Iаǵnı, jádiger­diń paıda bolýy bizdiń dá­ýi­rimizge deıingi birin­shi myń­jyldyqta Eýrazııa aýma­ǵyn­­da bolǵan jahandyq má­denı baılanystardyń dále­li ispettes. Sonymen qatar bul kilem ejelgi óner tarı­hy men semantıkasynyń baǵa jetpes qaınar kózi. О́z zama­nynyń basqa da kórnekti es­kert­kishterimen qatar, erte temir dáýirindegi kóshpendiler mádenıetiniń joǵary deńgeıi­niń kózge kórinetin úlgisi bolyp tabylmaq.