BIZNESKE JOL AShATYN “JOL KARTASY” NEMESE KÁSIPKERLERGE QOLDAÝ QALAIShA KО́RSETILMEK?

“...Úkimetke 2010 jyldan bastap óńirlerde kásipkerlikti damytý jóninde biryńǵaı bıýdjettik baǵdarlama engizilýin qamtamasyz etýdi tapsyramyn. Bul baǵdarlamanyń maqsaty óńirlerde kásipkerliktiń, bárinen buryn shaǵyn jáne orta bıznestiń jańa tobyn damytý esebinen turaqty jumys oryndaryn ashý bolady. “Bıznestiń jol kartasy-2020” kásipkerler úshin de, sol sekildi bankter men ınvestorlar úshin de shıkizattyq emes jobalardy qarjy­landyrý jóninen jańa múmkindikter ashady”. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń “Jańa onjyldyq—jańa ekonomıkalyq órleý—Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Qazaqstan halqyna Joldaýynan. Memleket basshysynyń bergen tap­syr­masyn júzege asyrý maqsatynda ústimiz­degi jyldyń 13 sáýiri kúni ótken Úkimet oty­rysynda “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarlamasynyń bekitilgeni belgili. Otyrys barysynda Úkimet pen búkil ká­sip­kerlik uıymdar arasynda biregeı úılestirý ke­ńe­siniń qurylǵanyn aıta kelip, “Bul ótken jyl boıyna ómir súrip, óz jumysynyń tıimdiligin kór­setken burynǵy daǵdarysqa qarsy úkimettik ke­ńestiń qısyndy jalǵasy. Bul biz operatıvti rejimde sheshimder qabylaı alatyn organ. Iаǵnı biz kásipkerlik jáne banktik ortamen ózara qa­rym-qatynastardyń jumys organyn qurdyq”,  dep atap kórsetti Premer-Mınıstr Kárim Másimov. “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdar­lamasynyń bekitilgen nusqasy dogma emes, qajettilik bolǵanda jáne ony júzege asyrý tájirıbesi barysynda ony jetildire túsý maqsatynda qajetti túzetýler engizilip turatyn bolady. Úkimet basshysy Kárim Másimov atap ótkendeı, “Bıznestiń jol kartasy-2020” —bul ekonomıkalyq qana emes, sonymen birge, birinshi kezekte saıası da másele. Naqty sektordaǵy ártaraptandyrýdyń taǵdyry men Qazaqstannyń syrtqy rynoktardaǵy básekege qabilettiligi bizdiń bıznestiń osy baǵdarlamaǵa qanshalyqty qosyla alatyndyǵyna baılanysty bolmaq. Dál ulttyq bıznestiń ózi Qazaqstan ekonomıkasyn damytýdyń lokomotıvi bolýǵa tıis”. Máseleni qaraý kezinde Premer-Mınıstr 2010 jyly resýrstardyń eleýli bóliginiń jumys istep turǵan kásiporyndardy saýyqtyrýǵa jumsalatynyn aıta kelip,  kelesi  jyldan bastap bizdiń banktik ortanyń qarjy resýrs­tarynyń naqty ekonomıkany nesıeleýge qaraı betburýyn ynta­lan­dyrýymyz úshin, sol sııaqty bizdiń qaı baǵytqa qaraı bet alyp bara jat­qa­ny­myz­dy kórsetý úshin jańa joǵary teh­no­logııaly ón­diristerdi  qurýdyń negizgi maqsatqa aınalatyndyǵyna nazar aýdardy. “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵ­darlamasy Qa­zaq­stan­dy údemeli ın­dýstrııalyq-ın­no­­vasııalyq da­my­týdyń 2014 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan mem­le­kettik baǵ­dar­la­ma­syn júzege as­y­rýdyń tetikteriniń biri bolyp tabylady. Baǵdarlama jeke kásipkerlikti damytý tur­ǵysynda shaǵyn jáne orta bızneske qarjylyq qoldaý kórsetý, ákimshilik kedergilerdi tómendetý, taýarlar satyp alý men qyzmetter kórsetýde qazaqstandyq mazmundy ulǵaıtý úshin qajetti jaǵdaılar jasaýdy qarastyrady. Baǵdarlamanyń maqsaty—ekonomıkanyń shıkizattyq emes sektorlaryndaǵy  óńirlik kásipkerliktiń turaqty da tepe-teń damýyn  qamtamasyz  etý,  sol sııaqty  qazirgi  bar jumys oryndaryn saqtap, jańadan turaqty jumys oryndaryn ashý. Baǵdarlamanyń maqsatty ındıkatorlaryna mynadaı kórsetkishterdi jatqyzýǵa bolady. -jalpy somasy 400 mıllıard teńgeden kem bolmaıtyn nesıelerdi jyl saıyn tómendetip otyrý. 2015 jylǵa qaraı: - óńdeý ónerkásibiniń IJО́ qurylymyndaǵy úlesin 12,5 paıyzdan  kem emes deńgeıge jetkizý; - shıkizattyq emes eksporttyń úlesin jalpy eksport kóleminiń 40 paıyzdan kem emes deńgeıine jetkizý; - shıkizattyq emes sektordyń kólemin óńdeý ónerkásibiniń jıyntyq óndirisi kóleminiń 43 paıyzdan kem túspeıtin deńgeıine jetkizý; - óńdeý ónerkásibindegi eńbek ónimdiligin kem degende 1,5 esege ulǵaıtý. “BIZNESTIŃ JOL KARTASY-2020” BAǴDARLAMASYN JÚZEGE ASYRÝDYŃ NEGIZGI BAǴYTTARY: 1.Jańa bıznes-bastamalarǵa qoldaý kórsetý. 2.Kásipkerlik sektordy saýyqtyrý. 3.Eksportqa baǵdarlanǵan óndiristerge qoldaý kórsetý. Baǵdarlamany júzege asyrý nátıjesinde qandaı jetistikterge qol jetkizilmek nemese basty maqsattar qandaı? Birinshi, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýǵa baǵyttalǵan jańa ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrý barysynda jeke sektordaǵy kásiporyndar úshin qarjy resýrstarynyń qoljetimdiligin arttyrý. Ekinshi, jeke sektordyń, birinshi kezekte bank­terdiń qarjylaryn ekonomıkanyń shı­kizattyq emes sektorlaryndaǵy ınvestı­sııalyq jobalardy júzege asyrýǵa tartý. Úshinshi, jeke sektordyń, birinshi kezekte, shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndarynyń qarjylyq-ekonomıkalyq turaqtylyǵyn arttyrý. Baǵdarlamany júzege asyrý kezeńderi. I saty—2010 jyldan 2014 jylǵa deıin, bul oraıda 2010 jyl qanatqaqty jyl retinde bolady; II saty—2014 jyldan 2020 jylǵa deıin. Qajetti qarjylar jáne olardy qarjy­landyrý kózderi. Baǵdarlamany júzege asyrý úshin respýb­lıkalyq bıýdjetten 2010 jyly 30 mıllıard teńge qarastyrylyp otyr. Onyń ishinde: jańa bıznes-basta­malardy qoldaýǵa—11,2 mıllıard teńge; kásipkerlik sektordy saýyqtyrýǵa—16 mıllıard teńge; eksportqa baǵdarlanǵan óndiristerge qoldaý kórsetý úshin  2,8 mıllıard teńge bólinbek. Osy oraıda Úkimet bas­shysynyń myna bir sózin eske sala ketý oryndy. “Bólingen qarjylardy paıdalanýdyń mól­dirligin qamtamasyz etýdiń mańyzy orasan zor. Bizdiń daǵdarysqa qarsy baǵdarlama boıynsha  birlesken  tájirıbemiz  oǵan naqty dálel bolyp tabylady. Osyndaı mańyzdy jumysty respýb­lıkalyq jáne óńirlik deńgeılerde  jalǵastyrýdyń  mańyzy  zor  dep esepteımin”,  dep atap kórsetken bolatyn Premer-Mınıstr Kárim Másimov Úkimet otyrysynda. Endi bıznes-bastamalarǵa qalaısha qoldaý kórsetiledi degen máselege keler bolsaq, bul rette myna tómendegideı mańyzdy mindetterdiń sheshim tabatynyn atap kórsetý qajet. Olar: 1.Jobalardy júzege asyrý úshin bankter bergen nesıelerdiń paıyzdyq stavkalaryn sýbsıdııalaý. 2.Jobalardy júzege asyrý úshin bankter bergen nesıelerdi ishinara kepildendirý. 3.О́ndiristik (ındýstrııalyq) ınfraqurylymdardy damytý. 4.Bıznes júrgizýge servıstik qoldaý kórsetý. 5. Kadrlar  daıarlaý,  jastar tájirıbesi jáne áleýmettik jumys oryndaryn uıymdastyrý. Kelesi baǵyt nemese kásipkerlik sektordy saýyqtyrý. Ol qalaı júzege asyrylady? Saýyqtyrý sheńberinde mynadaı qoldaýlar kórsetilýi múmkin: -Boryshkerge bankter nesıeleri boıynsha burynnan bar jáne  joba qoldaý tapqannan keıin paıda bolatyn bir nesıelik jelidegi jańa boryshtar boıynsha paıyzdyq stavkalardy sýbsıdııalaý; -Boryshkerdiń salyqtar men bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemderdi  (derbes tabys salyǵynan ózge)  tóleýin  keıinge, ıaǵnı  ósimaqy  eseptemesten 3 jyl merzimge qaldyra turýdy zańdyq deńgeıde qaraý; -kásiporyndy qarjylyq-ekonomıkalyq saýyqtyrý jospary sheńberindegi ózge de saýyqtyrý sharalary, onyń ishinde Qazaq­stannyń qor bırjasynda ornalastyrylǵan oblıgasııalar boıynsha ishki kredıtorlar aldyndaǵy boryshtar. Baǵdarlamanyń bul baǵytyna ekonomı­kanyń basymdyqty sektorlaryndaǵy kásipkerler ǵana qatysa alady. Úshinshi baǵyt—eksportqa baǵdarlanǵan óndiristerge qoldaý kórsetý. Bul rette  memlekettik  qoldaý burynnan bar bank nesıeleriniń paıyzdyq stavkalaryn sýbsıdııalaý arqyly júzege asyrylady. Baǵdarlamanyń bul baǵytyna taý-ken jáne metallýrgııa ónerkásibi  kásiporyndarynan tys,  ekonomıkanyń  bylaıǵy  barlyq sektor­larynda óndirgen ónimderiniń 10 paıyzdan astamyn  eksportqa shyǵaratyn kásipkerler qatysa alady. Bul jaǵdaıda paıyzdyq stavkalary sýb­sıdııalanatyn nesıelerdiń somasy bir zaem alýshyǵa shaqqanda 3 mıllıard teńgeden aspaýy tıis. Sýbsıdııalaýdyń eń uzaq merzimi odan ári 10 jylǵa deıin uzartý múmkinikterin qarastyra otyryp, 1 jyldan 3 jylǵa deıingi merzimdi quraıdy. 2010 jyly baǵdarlamaǵa qatysýshy bank­terdiń syıaqy stavkalary 12 paıyzdan aspaıtyn bolýy kerek. Bul jaǵdaıda eks­porttaýshy 4 paıyzyn tóleıdi de, memleket 8 paıyzyna ótemaqy beredi. 2011 jyldan bastap sýbsıdııalaý mólsheri bank syıaqysy stavkasynyń 70 paıyzyn quraıtyn bolady. Paıyzdyq stavkalardy sýbsıdııalaý jáne bankterdiń nesıeleri boıynsha kepildik berý tártibin baǵdarlamanyń barlyq baǵyttary boıynsha da Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti aıqyndaıtyn bolady. Ortalyq memlekettik organdardyń ınternet-saıttary Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti          www.government.kz Ishki ister mınıstrligi       www.mvd.kz Qorǵanys mınıstrligi      www.mod.kz Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi         www.nature.kz Bilim jáne ǵylym mınıstrligi       www.edu.gov.kz Syrtqy ister mınıstrligi               www.mfa.kz Densaýlyq saqtaý mınıstrligi      www.dari.kz Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi      www.mtk.gov.kz Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi               www.enbek.kz Qarjy mınıstrligi           www.mf.minfin.kz Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrligi              www.minplan.kz Ádilet mınıstrligi             www.minjust.kz Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi   www.emer.kz Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi            www.sana.gov.kz Energetıka jáne mıneraldyq resýrstar mınıstrligi           www.memr.gov.kz Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi                www.minagri.kz Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi              www.mit.kz Týrızm jáne sport mınıstrligi    www.mts.gov.kz Jer resýrstaryn basqarý agenttigi             www.auzr.kz Baılanys jáne aqparattandyrý agenttigi ww.alc.gov.kz Statıstıka agenttigi                            www.stat.kz Kóshi-qon jáne demografııa agenttigi                           www.demomigration.kz