Búginnen – bolashaqqa, kemel keleshekke

Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasynda: «Básekege qabiletti damyǵan memleket bolý úshin biz saýattylyǵy joǵary elge aınalýymyz kerek. Qazirgi álemde jaı ǵana jappaı saýattylyq jetkiliksiz bolyp qalǵaly qashan», degen edi.

Shynynda, órkenıet jolyna álemdik damýdyń bıik belesine kóterilý úshin bilim men biliktiń qashanda orny erekshe ekeni anyq. Osyndaı ıgilikti isti júıeli júzege asyrý úshin Memleket basshysy Arqa tósindegi Astanadan Nazarbaev Ýnıversıtetin ashyp, jaqsy bastamaǵa uıytqy boldy. Bul oqý ordasynyń basty maqsaty – Qazaq elindegi bilim men ǵylymı-zertteý qyzmetiniń damýyna mol múmkindik berý, sonymen qatar, Eýrazııa keńistiginde zertteý jáne oqý isiniń myqty ortalyǵyn qalyptastyrý bolatyn. Bul ıgilikti is qazirdiń ózinde óz jemisin bere bastady.

Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasynda: «Básekege qabiletti damyǵan memleket bolý úshin biz saýattylyǵy joǵary elge aınalýymyz kerek. Qazirgi álemde jaı ǵana jappaı saýattylyq jetkiliksiz bolyp qalǵaly qashan», degen edi.

Shynynda, órkenıet jolyna álemdik damýdyń bıik belesine kóterilý úshin bilim men biliktiń qashanda orny erekshe ekeni anyq. Osyndaı ıgilikti isti júıeli júzege asyrý úshin Memleket basshysy Arqa tósindegi Astanadan Nazarbaev Ýnıversıtetin ashyp, jaqsy bastamaǵa uıytqy boldy. Bul oqý ordasynyń basty maqsaty – Qazaq elindegi bilim men ǵylymı-zertteý qyzmetiniń damýyna mol múmkindik berý, sonymen qatar, Eýrazııa keńistiginde zertteý jáne oqý isiniń myqty ortalyǵyn qalyptastyrý bolatyn. Bul ıgilikti is qazirdiń ózinde óz jemisin bere bastady.

Ýnıversıtet arnaıy qabyldanǵan bilim standarty bo­ıynsha jumys istep keledi. Al oqytýshylar quramyna keler bolsaq, onda qyzmet etip jatqan azamattardyń qatarynda álemniń ár óńirinen shaqyrylǵan beldi de bedeldi professorlar dáris berýde.

Stýdentterdiń bilim alyp, tárbıe úırenýi úshin barlyq jaǵdaılar jasalǵan. Jaıly jataqhana jıhazdarmen jabdyqtalǵan. Internet júıesi úzdiksiz jumys isteıdi. Ýnıversıtettiń basty ereksheligi – ­memleket tarapynan taǵaıyndalǵan grant ıegerleri ǵana oqıdy. Olar jatyn oryn, tamaqpen tegin qamtamasyz etilgen. Ýnıversıtetke qabyldaý kezinde jalpy pándik emtıhannan ótý baly 50 paıyzdan, al árbir pán boıynsha 43 paıyzdan kem bolmaýy tıis.

Derek pen dáıek

*Nazarbaev Ýnıversıteti al­ǵashqy stýdentterin 2010 jyldyń 1 qyr­kúıe­ginde qabyldady.

*Bilim ordasyna 2010 jyly Úkimet­tiń qaýlysymen Memleket bas­shysynyń aty berildi.

*Nazarbaev Ýnıversıtetinde qazir 1477 stýdent oqıdy.

*Ár stýdent – 15 235 teńge, al úzdikter 17 520 teńge stıpendııa alady.

*2013-2014 oqý jylynda bilim or­dasy alǵash ret magıstratýra men doktorantýraǵa 126 stýdent qabyldady.

*Bıyl Joǵary memlekettik saıasat mektebine 22 adam tússe, Joǵary bilim mektebinde 74 magıstrant jáne 12 doktorant oqýǵa múmkindik aldy.

Álemdik deńgeıdegi oqý úrdisi ult rýhanııatymen ushtastyryla júrgiziledi

1997 jyly Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda Astana týraly: «Budan bylaı jáne ǵasyrdan-ǵasyrǵa, osynda ulan-baıtaq eldiń kindiginde halyq taǵdyry úshin ómirsheń mańyzy bar sheshimder qabyldanatyn bolady. Bul jerde endi Otanymyzdyń júregi soǵady. Osy jerden Qazaqstan úshinshi myńjyldyqtyń tabaldyryǵynda óziniń taǵdyryn aıqyndaıtyn bolady» degen edi. Mine, sodan beri 16 jyl ótti. Jańa ǵasyrdyń da ekinshi on jyldyǵy tarıh tórine shyqty. «Adam aıtsa nanǵysyz, kózben kórip bilmese» degendeı, Qazaq dalasynyń kindigi Arqada ǵajap qala Astana boı kóterdi.

Sol elordadaǵy órkendi elderdiń bilim bıigimen teńesýge nıet etken Nazarbaev Ýnıversıteti – eldiń naǵyz kemeline kelgendiginiń aıǵaǵy.

Aqyl-oıdyń qazynasyn jınaǵan halyqtyń bolashaǵy jarqyn bolatyny anyq. Nazarbaev Ýnıversıtetiniń mıssııasy da osy maqsatty kózdeıdi. Búgingi jahandanýdyń qarqyny shabandyqty súımeıdi, ilese almaǵandy shańqaptyryp ketedi. Sol sebepten de tabıǵatynan talantty, óreli jastardy ýaqyt talabyna saı oqytý – zaman talaby.

Nazarbaev Ýnıversıtetiniń maqsaty – ǵylymdy, bilim men ulttyq ekonomıkany damytýǵa jetik, halyqaralyq qoǵamdastyqta básekege qabiletti adam kapıtalyn qalyptastyrý. Bıyl Nazarbaev Ýnıversıtetinde 1477 stýdent bilim alýda. Oqytýshylar túgel derlik sheteldik mamandar. Respýblıkanyń eń talantty, bilimnen úzdik, óreden ónegeli jastary barlyq pánnen bilimdi aǵylshyn tilinde alýda.

Qazaqstannyń astanasynda álemdik deńgeıde oqyp, bilim alyp jatqan jastar – Qazaqstannyń bolashaq kóshbasshylary. Damyǵan eldiń aqyl-oı qazynasyn eliniń damýyna jumsaıtyn aqyldy óren dál osy Nazarbaev Ýnıversıtetinde. Sondyqtan da, olar Qazaqstannyń memlekettik tilinde oqıdy, sol tilde de oılaı alady. Qazaq tilinde saýatty jazyp, sheshen sóıleýge daǵdylanady. Eger stýdent qazaq tilin jetik deńgeıde bilmese, ýnıversıtet dıplomyn ala almaıdy.

Qazaq tili sabaǵyna stýdentter týǵan anasyna asyqqandaı asyǵyp keledi. Sebebi, qazaq tilindegi sabaqtar búgingi zaman talabyna saı oqytylady. Stýdentter óz oılaryn esh qysylmaı erkin jetkizýge, úırengen sózderin ómirlik jaǵdaıattarǵa qoldanǵandaryna, óz mamandyǵyna qajetti sózdik qor jınaǵanyna qýanady.

Orys mektebin bitirgen stýdentter qazaq tilin deńgeılik tártippen (bazalyq deńgeı, jalǵastyrýshy deńgeı jáne jetik deńgeı) oqıdy. Al qazaq tilin jetik meńgergen stýdentter ózderiniń keleshek mamandyqtaryna qajetti «Bıznes qazaq tili», «Akademııalyq jazý», «Kásibı qazaq tili» kýrstarynda oqıdy. Sonymen qatar, jastardyń patrıottyq rýhyn, shyǵarmashylyq qabiletterin shyńdaý, qalyptastyrý maqsatynda dramalyq úıirmeler, «Tulǵataný» kýrs­tary, ádebı-shyǵarmashylyq klýbtar jumys jasaıdy. Jalpy bilim beretin mektepte ádebı shyǵarmalardy oqytpaı jattandy test júıesine kóshkendikten, kóp olqylyqqa jol berip júrmiz. Oqýshylar pikir talastyryp shyndyqqa kóz jetkizýdiń ornyna kompıýterden bas almaıdy. Osydan keıin balalarymyz babalarymyzdan mura bolyp jetken sheshendik óner, taýyp sóıleý degen qabiletti joǵaltyp alýda. Mine, osynyń ornyn toltyrý maqsatynda qazaq tilinde ótetin sabaqtarda stýdentterdi sheshendikke baýlyp, oıyn júıeli jetkizýge úıretemiz. Sol sebepti biz jastardyń boıyna eljandylyq rýh beretin, izgilikke, adamgershilikke, talǵam men tanym óresine jetkizetin sóz óneriniń klassıkalyq úlgilerin oqytyp, danalyqtan dán izdetip, ómirlik qajetine qor jınatyp, básekege qabilettilik óz ana tilińdi bilgende, óz elińdi adal súıgende ǵana múmkin degen uǵym aıasynda tárbıeleımiz.

Iá, sheshen sóıleý – bizge babalar qaldyrǵan amanat. Tipti, bizdiń dáýirimizge deıingi VI-VII ǵasyrlarda saq fılosofy Anaqarystyń sóılegen sózin tyńdaǵan Grekııa jurty qaıran qalatyn bolǵan. Odan beri de ot aýyz­dy, oraq tisti babalarymyz, el basqarǵan handar da, han men halyq arasyndaǵy dáneker dana bıler, qol bastaǵan batyr, sóz sóılegende jaýyn jerge ıiltip, tyńdaýshysyn bordaı egiltip, súıeginen ótkizip, jetesine jetkizgender halqymyzda az bolmaǵan. Biz osy úlgini stýdentterge ár qyrynan úıretip júrmiz. Bul eldi, tildi tanytý úshin qajet. Bizdiń bul qadamymyzǵa sheteldik oqytýshylar qyzyǵa qarap, bizde úırensek degen nıet tanytady.

Endigi jerde táýelsiz Qazaq eli­niń kúretamyry – qazaq tiliniń dáýir­leıtin zamany kele jatyr. Ol ja­ıynda da Elbasy bylaı degen bolatyn: «Bolashaqta barlyq mem­le­ket­tik jumystar, is júrgizý qazaq tilin­de atqarylatyn bolady. Biz qazir soǵan kele jatyrmyz. Barlyq mem­le­kettiń ózderiniń memlekettik tili bar...».

Elbasynyń jyl saıynǵy dástúrge aınalǵan dárisiniń de Nazarbaev Ýnıversıtetiniń shańyraǵynda ótýi, kózbe-kóz jastarǵa rýh-jiger berip, erteńgi eldiń ıesi sendersińder dep senim artýy – stýdentterimiz úshin de, oqytýshy-professorlar úshin qýat kózi ekendigin senimmen aıtamyn.

1 jeltoqsan – Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti kúni. Bul tarıhymyzǵa qurmet bolatyn, bolashaqqa amanat etetin uly merekeniń biri. Táýelsizdiktiń qadirin túsingen, baǵasyn bilgen el ekendigimizdiń belgisi. Tarıhtyń paraqtary erteń-aq on, elý júz jyldyqtardy artqa tastaıdy. Sonda 1991 jyl, 1 jeltoqsan Táýelsiz Qazaq eliniń Tuńǵysh Prezıdenti saılanǵan kún dep urpaqtarymyz aıtyp otyratyn bolady.

Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev: «Sapaly bilim men ǵylymsyz Qazaqstannyń keleshegi joq! Qazaqstanǵa bizdiń ultymyzdyń áleýetin oıatyp, júzege asyrýǵa múmkindik beretin ıntellektýaldyq tóńkeris qajet. Eń aldymen, jastardyń bilimge jáne parasattylyq kózqarasyn ózgertetin ýaqyt jetti. Bizge ha­lyqaralyq deńgeıde básekelesýge qabiletti jan-jaqty mamandar kerek!» dep edi. Iá, Nazarbaev Ýnıversıteti – elimizdiń ıntellektýaldyq qýatyn quraýshylardyń kóshbasshy legin daıyndaýǵa baǵdarlanǵan joǵary oqý orny. Bolashaǵy anyq bolsa, jol kórseter aqylgóıi bolsa jastarymyz adaspaıdy. Eldi súıý, eldiń patrıoty bolý degen sol elińe adal qyzmet etý, bilimi men adamgershiligi tarazynyń basyn teńestiretin maman bolý. Osy jumys bilim ordasynda óris alyp keledi. Álemdik deńgeıde kadr daıyndaý jumysy júıeli júrýde. Ýaqyt óte kele Ýnıversıtet órkenıetti delinetin memleketterdegideı san salaǵa bilikti maman daıyndaý isin júzege asyryp qana qoımaı, básekelestiktiń básine tótep bereri haq.

Gúltas QURMANBAI,

Nazarbaev Ýnıversıtetiniń professory, qazaq tili,

ádebıet jáne mádenıet kafedrasynyń meńgerýshisi.

«Qanysh atyndaǵy kenishti ashsam deımin...»

Asyljan Dáý­le­tov­ti tabý asa qıyndyq týdyrmady. Ony izdeýimizdiń ózindik máni bar edi. О́ıtkeni, ol «Bolashaq» baǵdarlamasymen London tórindegi aıtýly bilim ordasy – Imperııalyq kolledjde munaı geologııasy boıynsha bilim alǵan. Qazir sheteldik seriktespen birlese qurylǵan kásiporynnyń bas geology laýazymyn atqarady. Jumys dese jalyndap turady.

Bolashaqta qazaq ǵylymynyń bastaý bulaǵynda turǵan ardaqty tulǵa Qanysh Sátbaev atyndaǵy kenishti ashsam, deıtin maqsaty bar jalyndy jas, «Satbaev Opereıtıng» JShS-niń bas geology Asyljan Dáýletovpen áńgimemiz tómendegishe órbidi.

– Asyljan munaıshylyq ká­sipti ıgeripsiń, áýletińde buryn osy salada eńbek etken adamdar bar ma edi?

– Shynymdy aıtsam, bizdiń áýlette munaıshy mamandyǵyn meńgergen eshkim bolǵan emes. Ákem Baýyrjan men anam Ǵaını bala kúninen adam janyn san alýan syrqattan arashalaıtyn dáriger bolýdy armandap, Aqtóbe medısına ınstıtýtynan joǵary bilim alǵan ǵoı. Qazir ózderi tańdaǵan kásiptiń jemisin kórýde. Al atam Elemes Abdoshev aýyl sharýashylyǵy salasynyń joǵary bilimdi mamany atanǵan adam. Osy salada ǵylymı jumystarmen aınalysyp, kandıdattyq dıssertasııasyn qorǵady. Mine, men osyndaı mamandyqtyń ıeleri toptasqan zııalylar áýletinde bala kúnimnen qazaqy tárbıeniń qaınar bulaǵymen sýsyndap óstim. Árıne, bala qııaly ár nárseni ańsaıdy. Kóńilge jaqsy áser etken adamdarǵa uqsaǵysy keledi. Mende de sondaı áserler bol­ǵany ras. Degenmen, meniń mu­naıshy mamandyǵyn tańdaýyma eki nárse sebep boldy-aý deımin. Muny birinshiden, tuńǵıyǵy ta­bıǵı baılyqqa toly munaıly óńirde ómirge kelýimmen baılanys­tyramyn. Ekinshiden, bala kúni­mizden qajyrly eńbegimen «qara altynnyń» selin tasytqan munaıshylardyń eńbegi týraly gazetterden oqydyq, teledıdar, radıodan úzdiksiz estip júrdik. Onyń ústine belgili munaıshy, Memlekettik syılyqtyń laýrea­ty J.Dosmuhambetovtiń esimi be­rilgen lıseıde oqydym. Bul mu­naı­shynyń otandyq munaı-gaz óner­kásibin órkendetýge sińirgen eńbegi zor. Basqasyn aıtpaǵanda, Mańǵystaý óńirindegi birneshe ken oryndarynyń ashylýyna bel­sene atsalysqan. Atyraý obly­syn­daǵy álemge áıgili «Teńiz» keni­shin ashýdaǵy eren eńbegi úshin Mem­lekettik syılyqtyń ıegeri atandy.

Osynyń bári meniń munaıshy bolýy­ma, osy maqsatyma jetý úshin joǵary bilim alýyma talpyndyrdy.

– Qandaı joǵary oqý ornynda oqy­dyń, eńbek jolyńdy qalaı bas­tap ediń?

– J.Dosmuhambetov atyndaǵy lıseıdi 2001 jyly «Úzdik attestatpen» bitirip, Atyraý munaı jáne gaz ınstıtýtyna munaı jáne gaz ken oryndaryn ıgeretin taý-ken ınjeneri mamandyǵyna oqýǵa tústim. Parlament Senatynyń alǵashqy shaqyrylymynyń depýtaty bolǵan Tóleýish Serikovteı bilikti ǵalym basqarǵan, otandyq munaıshylar daıarlaýdaǵy ózindik tájirıbesi qalyptasqan joǵary oqý ornynyń sońǵy kýrsynda oqyp júrgende, ıaǵnı 2005 jyldan eńbekke aralasa bastadym. Osynda bilim bergen ustazdarymnyń aqyl-keńesimen «Shlıýmberje» kompanııasyna jumysqa alyndym. Bul munaı-gaz ónerkásibine servıstik qyzmet kórsetetin kompanııa ǵoı. Alǵashynda osy kompanııanyń uńǵymalardy geofızıkalyq zertteý bóliminde kishi maman retinde jumys jasaı júrip, dıplomdyq jumysymdy jazyp bitirdim. Keıin, aǵa maman dárejesine kóterildim. Alǵashqy eńbek jolym bastalǵan bul kompanııada, sonyń ishinde, geologııa salasynda bes jyl eńbek etip, azdy-kópti tájirıbe jınaǵanymdy árdaıym eske alyp júremin.

– «Bolashaq» baǵdarlamasy­men shetelde bilim alǵanda óz ma­man­dy­ǵyńa baılanysty neni úırendiń?

– Iá, táýelsiz elimizdiń Tuń­ǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qazaq jastarynyń sheteldegi úzdik bilim ordalarynda bilim alýyna qamqorlyǵy meniń zamandastarymdy udaıy qanattandyryp keledi. Joǵary oqý ornynda oqyp júrgende de, keıin sheteldik kompanııada jumys jasap júrgende de «Bolashaq» baǵdarlamasymen shetelde bilim alsam degen ıgi maqsat oıymnan shyqpaı qoıdy. Sóıtip, aldymen ózimniń baǵymdy synaý úshin London ımperııalyq kolledjine oqýǵa qujat tapsyrdym. Sol 2010 jyly NCPOC kompanııasyna uńǵymalardaǵy jumysty aıaqtaý jáne qyzmet kórsetý ınjeneri laýazymyna jumysqa aýysqan edim. Tańdaǵan mamandyǵym – munaı geologııasy. Árıne, sheteldiń kez kelgen oqý ornyna túsý ońaı emes. Degenmen, synaqtyń bárin sátti tapsyryp, oqýǵa qabyldandym. Qýanyshymda shek bolmady. Bul – meniń ómirimdegi umytylmaıtyn sátterdiń biri.

Imperııalyq kol­ledjde «Bolashaq» baǵ­dar­lamasynyń arqasynda ózim tańdaǵan kásiptiń qyr-syryna qanyǵa tústim.

– Imperııalyq kolledjde óziń­men birge oqyǵan qyz-jigit­ter­men habarlasyp turatyn shy­ǵarsyń?

– Árıne, biz, Qazaqstannan ımperııalyq kolledjge oqýǵa túsken tórt-bes qyz-jigit bir-birimizben shynaıy dos bolyp kettik. О́ıtkeni, biz týǵan elden, týǵan jerden jyraqta júrgende óte tatý boldyq. Bizdi elge degen saǵynysh dostastyrdy. Áli kúnge bir-birimizben jıi habarlasamyz, otbasymyzben aralasyp turamyz. Qazir sol dostarymnyń bári de elimizdiń eń iri kompanııalaryna jumysqa ornalasty. Mysaly, Ádilbek Kısmanov «Qarashyǵanaqta» geolog, Venera Batyrhan «PGS Qazaqstan» kompanııa­synda geofızık bolyp jumys istep júr. Al Nurlan Jumádilov Q.Sátbaev atyndaǵy qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetiniń aspırantýrasynda oqýyn jalǵastyrýda. Nurlan dosym gıdrogeolog mamandyǵyn tańdaǵan, onyń bolashaqta elimizdiń mol sý kózderin ashatynyna tolyq senimdimin.

– Elge kelgennen soń jumysqa shaqyrýshylar kóp boldy ma?

– Týǵan elge oralǵan bette aldymen, «N Opereıtıng kompanı» kompanııasy qolqa saldy. Osyndaı birneshe kompanııadan usynys tústi. Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektoryndaǵy qurylymdarǵa geologııalyq barlaý jumystaryn júrgizetin bul kompanııada bıylǵy sáýirge deıin aǵa geolog bolyp istedim. Tájirıbeli mamandardyń aqyl-keńesine júginip, otandyq munaı jáne gaz ınstıtýtynda, Londondaǵy ımperııalyq kolledjde alǵan bilimimdi, kóńilge túıgen tájirıbemdi baıyta tústim. Qazir sheteldik seriktestiń qatysýymen qurylǵan «Satbaev Opereıtıng» JShS-de bas geolog laýazymynda jumysymdy jalǵastyryp kelemin. Bizdiń kompanııa Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda seısmıkalyq, geofızıkalyq jáne geohımııalyq barlaý jumystaryn júrgizedi.

– Asyljan, joǵary bilim aldyń, turaqty jumysqa ornalastyń. Endi bolashaqta iske asyrsam deıtin jobalaryń bar ma?

– Bilesiz be, men eńbek etip júrgen kompanııanyń ataýy qazaq ǵylymynyń izashar tulǵasy Qanysh Sátbaevtyń esimimen atalady. Bizdiń seısmıkalyq, geofızıkalyq jáne geohımııalyq barlaý jumystaryn júrgizip jatqan qurylym da Qanysh Sátbaev atyn ıelengen. Ázirge barlaý jumystarynyń nátıjesin aıtýǵa erterek bolar. Degenmen, ózimniń bolashaqta Qanysh atyndaǵy kenishti ashsam degen oıym bar. Bul men úshin úlken jetistik bolar edi. Árıne, kásibime qatysty maqsatymdy ujymdaǵy áriptesterimniń qatysýymen iske asyramyn dep oılaımyn. О́ıtkeni, bizdiń ujymdaǵy áriptesterimniń barlyǵy da bir maqsatqa jumylǵan.

Eń basty maqsatym – táýelsiz Qazaqstanymyzdyń básekege qabiletti 30 eldiń qataryna enýine laıyqty úles qosý. Otandyq munaı-gaz ónerkásibiniń órkendeýine belsene atsalysý – kásibı mindetim. Bir ǵasyrdan astam qurlyqtan munaı men gaz óndirgen elimiz endi sý astynan «qara altyn» alýdy bastady. Bizdiń otandyq munaıshylar úshin tyń ári mańyzdy qadam bolýymen erekshelenetin osy jobanyń sátti iske asyrylǵanyn qalaımyn.

Áńgimelesken

Joldasbek ShО́PEǴUL,

«Egemen Qazaqstan».

Atyraý oblysy.

Jarasymdy jalǵastyq

Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasynda jastarǵa úlken senim artyp, zor úmit júktegeni belgili. «Men sizderge – jańa býyn qazaqstandyqtarǵa senim artamyn. Sizder Jańa baǵyttyń qozǵaýshy kúshine aınalýǵa tıissizder» degen edi Prezıdent.

«Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlekteri Otanymyzdyń irgesin bekitip, tórt qubylasyn túgendep, tórtkúl dúnıege tanytý isine óz úlesin qosýda. Ondaǵan azamattar úkimettik deńgeıdegi bıik dárejeli qyzmetti atqaryp júrse, júzdegen jas ártúrli kompanııalarda, óńirlerde alǵan bilim, úırengen tájirıbelerin memleketimizdiń qaryshtap damýyna jumsaý ústinde.

Qııandaǵy aýyl mektebin bitirip, joǵary oqý ornyna túsip, ony aıaqtaǵan soń «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda alys-jaqyn shetelderde oqý ár jastyń armany bolǵany anyq. Men de osy joldan óttim. Alǵashqy kezde: «Bul baǵdarlama boıynsha aýyl balasynyń bilim jetildirýi qıyn shyǵar», dep tartynshaqtap júrdim. Mıllıonnan asa halqy bar Almatydaǵy jastar isine atsalysa bastadym. «Jas Otannyń» bólimshesine jetekshilik ettim. Sol tusta talapty jastardyń umtylysymen «Jas talap», «Stýdenttik kóktem», taǵy da basqa is-sharalar ótkizdik. Alǵashqy uıymdastyrǵan qadamymyzǵa Memleket basshysy ózi qatysyp, qadamymyzdy oń baǵalady. Biz óz tarapymyzdan Nursultan Ábishulynyń stýdenttik kitapshasyn saltanatty jaǵdaıda tapsyrdyq. Sol kóńil tolqytar rásimde Tuńǵysh Prezıdentimiz jyly shyraı tanytyp: «Seniń armanyń qandaı?» dedi. «Meniń armanym, Siz negizin qalaǵan táýelsiz Qazaqstanǵa adal qyzmet etý!» degenim este. Osydan keıin buryn oıda júrgen úmit alǵa umtyldyrdy. Til úırendim. Sóıtip, «Halyqaralyq baǵ­dar­lamalar ortalyǵyna» qujatymdy tapsyrdym. Alǵashynda Vengrııaǵa oqýǵa baratynym belgili bolǵan edi. Artynan AQSh-tyń Montana ýnıversıtetine jiberildim. Sonda memlekettik basqarý isi boıynsha bilim aldym. Shetelde oqyp júrgende oı-sanańda elge degen saǵynysh pen súıispenshilik erekshe bolady. Ultyńdy, jurtyńdy tanystyrýǵa talpynasyń. Men qazaq topyraǵynan kelgenimdi dáleldeý úshin ulttyq salt-dástúrlerimizdi qatarlastaryma, ustazdaryma dáıim jetkizip otyrdym. Ásirese, kıim úlgileri men as mázirlerine olar qatty qyzyǵatyn. Ol qundylyqtarymyzdyń arǵy-bergi tarıhyn tartyp aıtqanda, «Qazaq ejelden taǵylymdy el eken ǵoı!», dep tamsanatyn.

Otanyma oralǵannan keıin AQSh-ta alǵan bilimim men tájirıbemdi basqarý isine arnadym. Alǵash ret jastar saıasaty qurylymy Almatyda boı kóterip, soǵan basshylyq ettim. Bastaý basynda uıymdastyrý jumystary ońaı bola qoıǵan joq. Degenmen, Elbasynyń alǵa qoıǵan strategııalyq maqsat-mindetterinen óristegen jumysymyz óz jemisin berdi. Keıin elimiz boıynsha jastar isi jónindegi basqarmalar qurylǵanda soǵan uıytqylyq ettim. Sońǵy kezderi Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary retinde áleýmettik máselelerge basa nazar aýdarýdamyn. Men qaıda júrsem de Prezıdent alǵa qoıǵan tapsyrmalardy evolıýsııalyq jolmen atqarýǵa den qoıamyn. Aldyńǵy tolqynnyń jaqsy isin dástúr talabyna saı búginmen jalǵastyra otyryp, damytý basty maqsatym bolyp sanalady. Ásirese, «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda alǵan álemdik deńgeıdegi bilim men úırengen úrdisti óz memleketimizdiń basty baǵytymen, Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasymen ushtastyra ornyqtyrýǵa kúsh salýdamyz.

Qazir oblys kóleminde áleýmettik máselelerdi tııanaqty júrgizý jo­lyndaǵy «Aqparattyq ıdeologııalyq tujyrymdama» jasalýda. Onda alda atqarylýǵa tıis jumystar saralanady. Jurttyń kókeıindegi kóp suraq sol tujyrymdamadan kórinis tabatyn bolady. Al ony júzege asyrý joldary da naqty kórsetiledi. Elge qajet, óńirge kerek isterdi osy baǵdarda tııanaqtaı otyryp, júzege asyratyn bolamyz. Ásirese, syrtqy kúshterdiń ázázildiginen jastardy saqtandyrýǵa, ıaǵnı din máselesindegi saýattylyqqa erekshe mán beriledi. Bul Elbasy tapsyrmasynyń tikeleı bir salasy bolyp esepteledi. Osy jumysta teorııa men praktıkany tereń meńgergen tórt teolog mamandy qyzmetke alyp, olarǵa barlyq jaǵdaıdy jasadyq. Ondaǵy maqsat rýhanııatymyzdyń basynda turǵan taza ulttyq dinimizdi jat pıǵyldardan saqtaý. Osyndaı eldik isti oblys kólemindegi zııaly azamattarmen, jas órendermen pikirlese otyryp, ilgeri bas­tyrý úrdisi negizgi nysanada tur.

«Bolashaq» baǵdarlamasymen bitirgen júzdegen jastar qazir óńirlerde de qyzmet etip, el damýyna úlesterin qosýda. Bizdiń Batys Qazaqstan oblysynda da ondaı jigerli de jalyndy azamattar barshylyq. Aıtalyq, Oral qalasynyń ákimi Altaı Kólginov, taǵy basqalardyń jańashyl izdenisterin erekshe atap ótýge bolady.

Elbasynyń kóregendigimen júzege asqan «Bolashaq» baǵdarlamasy qazir óz Otanymyzda da ádemi jalǵastyǵyn taý­yp otyr. Ol elordadaǵy Nazarbaev Ýnıversıteti der edim. Qazirdiń ózinde bul bilim ordasy bakalavr boıynsha kadrlardy daıyndaı bastady. Men sol oqý ornynda bolǵanda ustazdar men oqytýshylardyń jumǵan judyryqtaı tirlik-tynysyna tánti boldym. Biz shet­elderde oqyp júrgende sondaı ádemi sátterdi bastan ótkergenbiz. Onyń ústine aıtýly ýnıversıtettiń ǵımaraty álemdegi ataqty oqý oryndarynyń bir de birinen artyq bolmasa, kem emes. Oǵan qosa ár synyp bólmesindegi zamanaýı tehnıka men tehnologııalar, oqýǵa qajetti dúnıeler stýdentterdiń sabaqty tereń bilýine mol múmkindik berip otyr. Bolashaqta bul oqý orny da álemdik dárejedegi ýnıversıtetter qatarynan oryn alary esh kúmánsiz. Biz alys-jaqyn shetelderde bilim tolyqtyrsaq, Prezıdenttiń «Qazaqstan-2050» Strategııasy oryndala kele, óz talapkerlerimiz ben basqa jurttardyń talantty jas­tary Nazarbaev Ýnıversıtetinde oqyp, tereń bilimdi kadr retinde qalyptasary aqıqat. Osyndaı irgeli isterimiz aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn ta­bary aqıqat. Keń-baıtaq Otanymyz keleshek­te tórtkúl dúnıedegi aldyńǵy qatarly 30 eldiń biri emes, biregeıi bolaryna esh kúmán joq.

Baqtııar MÁKEN,

Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary.