BUU: Tórtkúl dúnıede tótenshe jaǵdaı jarııalansyn

Bas hatshy bul málimde­mesin ótken senbide Klımat sam­mıtinde baıandady. 2015 jyly qol qoıylǵan Parıj kelisiminiń besjyldyǵyna arnalǵan jıynda planetamyzdyń búgingi kúıi, jahandyq jylyný men onyń aldyn alý sharalary talqylandy. Bir kúndik sammıtke 70 eldiń kóshbasshylary qatysyp, pikir aıtyp, klımatty jaqsartýǵa qatysty usy­nystaryn bildirdi.

Osydan bes jyl buryn Pa­rıj­degi sammıtte jahandyq tem­pe­ratýra 1,5 gradýs selsıı­ge joǵarylaǵany málim bolǵan-dy. Bas hatshynyń aıtýynsha, sol jıynnan keıin bul jaǵ­daı­ǵa nazar aýdarylmaı, kósh­bas­shylar tarapynan salǵyrt­tyq tanytylǵan. Sonymen birge kóp­shilik buǵan jiti nazar aýdarma­ıynsha, jahan­dyq apattyń ja­qyn­daı beretini anyq. О́ıtkeni ǵalym­dar joǵaryda aıtylǵan kórset­kishtiń 3 gradýs selsııge de jetetinin boljap otyr.

«Adamdardyń áli de plane­ta­myzǵa tóngen qaýipti joqqa shyǵaratyny tań qaldy­rady. Dál qazir apattyq jaǵdaı­damyz. Sondyqtan da búgin memleket basshy­larynan tótenshe jaǵdaı jarııalap, kóp­shiliktiń nazaryn aýdarýdy surap otyr­myn», dedi óz baıandamasynda A.Gýtterısh.

Onyń jospary boıynsha, tótenshe jaǵdaı aýadaǵy karbon deńgeıin túsirýi kerek. Iаǵnı zııandy gazdardyń bóliný deń­geıin tómendetý arqyly karbon kórsetkishin azaıtamyz degen senim bar. Buǵan ásirese  G20 qataryndaǵy elderdi jaýapty dep sanaıtynyn da jasyrmady. О́ıt­keni bul elderde karbonnyń aýaǵa bóliný úlesi tym joǵary.

«Biz bul jaǵdaıdy sheshýge umtylýy­myz kerek. Keler urpaqqa planetamyzdy osyndaı halde tabystaı almaımyz. Bul saıası turǵydan da qate», dedi Antonıý Gýterrısh karbon deńgeıin túsirýdi ult josparyna áýelden qosyp qoıǵan memleket basshylaryna.

Osy oraıda BUU Bas hatshysy barlyq eldiń 2050 jylǵa deıin ýly gazdardyń bóli­nýin azaıtýǵa qatysty jospar­dy engizý qajettiligin eskert­ti. «Barlyq el, qala, uıym, bir­les­tik pen kompanııalar plane­ta­myzǵa kesirin keltiretin esh­qandaı áreketke barmaýy kerek. Barlyǵy aldymen osyny eskeretin qysqa merzimdi jospar usynsyn», dedi ol.

Osy oraıda eshqandaı qury­lymǵa túsinistik tanytylmaıty­nyn eskertti. Osylaısha, avıa­sııa, teńiz qatynasy sııaq­ty ýly gaz bóliný boıynsha kósh­bas­­­shy salalar da jańa jospar men bul tapsyrmany qaras­tyr­ǵan jańa karta usynýǵa min­det­teldi.  «Bul jospar jańa kásip, myq­ty den­saýlyq, salamatty ınfra­qu­ry­lymǵa negiz bolmaq», dep túıin­dedi sózin  BUU Bas hatshysy.

Atalǵan sammıtti BUU, Brı­tanııa, Fransııa, Chılı men Italııa birlesip uıymdastyrdy. Qytaı basshysy Sı Szınpın da shaqyrtylǵan qonaqtar qatary­nan tabyldy. «Qazirgi ýnılateralızm ortaq taǵdyr turǵanda jaqsy­lyqqa alyp kelmeıdi. Mýltı­lateralızmge bastaý, seriktestikke basymdyq berý men birlik qana adamzatty qutqaryp, planetamyzdy saqtaýǵa kómektesedi», dep qysqa qaıyrdy Sı Szınpın.

Onyń aıtýynsha, Qytaı karbon dıoksıdiniń bólinýin 2030 jylǵa qaraı 65 paıyzǵa deıin azaıtpaq. Alaıda bul jıynda buǵan deıingilerge qaraǵanda eshqandaı ortaq sheshim men jospar kelisilmedi. Memleket basshylary osyǵan qatysty oıymen bólisti. Jıynnan keıin Brıtanııa budan bylaı ýly gaz bólinýi yqtımal jobalardy qol­damaıtynyn málimdedi. Úki­met endigi kezekte jobanyń paı­da­symen qosa klımatqa zııan bol­maýy da eskeriletinin habarlady.

Sonymen birge Brıtanııa ǵalym­dary karbon bólinýin azaıtýdyń 2050 jylǵa arnalǵan josparyn tanystyrdy. Jospar tek boljamdar emes, analıtıka men naqty ǵylymı paıymmen da­ıyn­dalǵan. Oǵan qosa olar usy­nyp otyrǵan jospar qar­­jy­­lyq jaǵynan da tıimdi. «Bul jos­­par álemdi taza saqtap qalý ar­zan ekenin kórs­etedi», deı­di olar. Ǵ­alym­dar bul arqy­­ly ja­s­yl eko­no­mıkaǵa ótý bári oı­­la­­ǵan­daı qym­bat emesin kór­set­­pek bolǵan. Jańa jospar­da pandemııa saldary da eskerilgen.

Osy oraıda aıtyp ótetin jaıt, kúni keshe ótken Refor­ma­lar ke­ńesi otyrysynda Qazaq­stan Pre­­zı­­denti Qasym-Jomart Toqaev ta ekono­mıka­lyq reformalar eń al­dy­men adamnyń ómir sa­pasyn artty­ryp, ekologııaǵa qaýip­siz bolýy keregin basa aıtty.