Quqyqtyq qoǵam qurý jolyndaǵy mańyzdy qadam

Ata Zań normasy saqtalady

«Jahandyq úderisterge bel­sendi yqpaldasý saıasatyn júr­gizý bóliginde bul baǵytty jal­ǵas­tyrý sheńberinde, sondaı-aq álem­dik abolısıonıstik trend­­ti nazarǵa ala otyryp, 2019 jyl­ǵy jeltoqsanda Qazaq­stan Pre­zıdenti Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń ekinshi Fakýl­tatıvtik hattamaǵa qosylý rá­si­min bastaýdy tapsyrdy. Osy­laı­sha, Qazaqstan Prezıden­tiniń Jar­lyǵyna sáıkes 23 qyr­kúıek­te BUU janyndaǵy Qa­zaq­stan­nyń Turaqty ókili Qaırat Oma­rov ekinshi Fakýltatıvtik hat­­ta­maǵa qol qoıdy», dedi zań jo­ba­sy jóninde baıandama jasa­ǵan Syrtqy ister mınıstri Muh­tar Tileýberdi.

Osy halyqaralyq qujatqa sáıkes ony qabyldaǵan elder ólim jazasyn qoldanbaý jáne óz ıýrıs­dıksııasy sheńberinde ólim ja­zasynyń kúshin joıý úshin bar­lyq qajetti sharalar­dy oryn­daýǵa mindetti. Hattamada jal­ǵyz erekshelik bar. Soǵys ýaqy­tyn­da ólim jazasy zańdy túr­de qol­danylsa, oǵan ruqsat etile­di. Qa­zaq­stan tarapy konven­sııa­daǵy osy jalǵyz eskertpeni qal­dyrmaq.

«Qazaqstan Respýblıkasy ekinshi Fakýltatıvtik hatta­ma­nyń 2-babyna sáıkes soǵys ýaqytynda jasalǵan áskerı asa aýyr sıpattaǵy qylmystar úshin kináli dep tanylǵannan ke­ıin soǵys ýaqytynda ólim jaza­syn qoldaný quqyǵyn ózine qal­dy­rady», dedi vedomstvo basshysy.

Mınıstrdiń aıtýynsha, zań shy­ǵarýshy qandaı da bir qylmys úshin ólim jazasyn belgileý kezin­de Konstıtýsııa normasynda bel­gilengen shekten shyǵýǵa quqyly emes. Soǵan sáıkes Kons­tıtýsııanyń 15-babynyń 2-tarmaǵynda atalǵan qylmystar úshin ólim jazasynan basqa da jazalar belgilenýi múmkin. Budan kelip shyǵatyny, qoldanystaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Kons­­­tıtýsııasy aıryqsha jazalaý sharasyn qoldaný salasyn odan ári shekteýge nemese odan to­­lyq bas tartýǵa kedergi keltir­meı­di.

«Elbasy 2003 jyly jaza­nyń bul túrine moratorıı jarııa­laǵany belgili. Sodan beri eli­mizde birde-bir ólim jazasy tir­kelgen joq. Qazaqstan Memleket basshysynyń sheshimimen ólim jazasynan bas tartýǵa baǵyttalǵan halyqaralyq mindettemege qo­syldy. Shyn máninde, asa aýyr jazadan bas tartý quqyqtyq qoǵam, gýmanıstik prınsıpterge negizdelgen memleket qurý jo­lyn­daǵy mańyzdy qadam ekeni sóz­siz», dep atap ótti zań jobasy týraly pikir bildirgen Máýlen Áshim­baev.

Senatorlar, sondaı-aq de­pý­tattyq korpýs bastamashylyq et­ken taǵy tórt zań jobasyn qa­ra­dy. Olardyń biri – «Qazaq­stan Res­pýblıkasynyń keıbir zań­na­­­ma­lyq aktilerine bilim berý má­­se­­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań.

Qashyqtan oqytý zańmen bekitiledi

Pandemııaǵa deıin qashyqtan oqytý prosesi zańmen beki­til­megen bolatyn. Bul túzetýler «qa­shyqtan oqytý» uǵymyn naq­­tylaıdy jáne ony júzege asyrý tártibi belgilendi. Sondaı-aq oqý­lyqtardy sapaly daı­yn­­daý­dy qamtamasyz etetin je­ke­le­gen erejeler engizildi. Atal­ǵan qujat jóninde baıandama jasaǵan senator Baqytjan Juma­ǵulov­tyń aıtýynsha, eki kodekske jáne úsh zańǵa ózgerister men to­lyq­tyrýlar engizý kózdelgen.

«Osy ýaqytqa deıin zańna­mada qashyqtan bilim berý jónin­de biregeı túsinik bolmaǵan edi. Endi «qashyqtan oqytý» uǵymy naq­tylanyp, ony ótkizý tártibi aı­qyndaldy.

Oqýlyqtar sapasynyń tó­men­digi týraly buqaralyq aqparat quraldarynda kóp aıtylyp júr. Bul másele jalpy qoǵam, ata-analar tarapynan da jıi synǵa ushyraıtyn. Zań jobasynda osy máseleni túbegeıli sheshý kóz­delgen.

Ol úshin bilim salasyndaǵy ýákiletti organǵa úlgilik oqý jos­parlaryn, baǵdarlamalaryn, oqýlyqtardy, oqý-ádistemelik keshenderdi saraptaý men synaq­tan ótkizý, monıtorıng júrgi­zýdiń arnaıy qaǵıdasyn ázir­lep, bekitý tapsyrylyp otyr. Bul oqýlyqtardyń sapaly daıyn­da­lýyna, avtorlardyń jaýapker­shiligin kúsheıtýge múmkindik beredi», dedi depýtat.

Zań jobasynda «oqý­shy­lar­dyń bilim jetistikterin aıqyndaý úshin monıtorıng ótkizý» jóninde norma engizildi. Atalǵan norma oqýshylardyń bazalyq bilim deń­geıin anyqtaýǵa múmkindik beredi.

«Qazirgi jaǵdaıda «Kásip­kerlik kodeksine» saı ártúrli tekserýlerge tyıym salynǵan. Osy­ǵan oraı bilim sapasyn qada­ǵalaý maqsatynda barlyq mek­tepke deıingi uıymdardy, mek­tepterdi, kolledjderdi, bes jylda bir ret memlekettik attestattaýdan ótkizýdiń zańnamalyq mehanızmi jasalyp otyr. Bilim sapasyn mem­leket nazarynda ustaý áleý­mettik-saıası máni bar mańyzdy qadam dep esepteımin.

Zań jobasyndaǵy taǵy bir mańyzdy jańalyq qosymsha bilim berýge memleket tarapynan qar­jylandyrý kózdelip otyr. Bul da ata-analar tarapynan jıi aıtylyp júrgen mańyzdy usynys bolatyn. Búgingi tańda respýblıka boıynsha 1263 qo­sym­sha bilim berý uıymy jumys isteıdi. Ol uıymdardan 1 mıl­lıon 200 myńnan astam bala tálim alady.

Qosymsha bilim berýdi mem­lekettik qarjylandyrý – ba­lalarymyzdyń rýhanı, shy­ǵar­mashylyq damýyna zor yqpa­lyn tıgizetin mańyzdy qadam dep bilemin.

Sondaı-aq zań jobasyn ázir­leý barysynda jergilikti atqa­rýshy organdardyń, kásipker­lerdiń, ata-analardyń usynys­taryn eskerip, qosymsha bilim berý uıymdarynda, tehnıka­lyq jáne kásiptik uıymdarda, kol­ledj­­derde balalardy ta­maq­tan­dyrý, olarǵa taýarlar satyp alý qyz­met­terin memleket­tik sa­typ alý zańy aıasynan shy­ǵarý má­se­lesi sheshildi», dedi B.Juma­ǵu­lov.

Sonymen qatar Eńbek kodek­sindegi eńbek qyzmetin rastaıtyn qujattar tizimine dýaldy oqytý týraly shart engizilip otyr. Osy arqyly stýdentterdiń óndiristik oqytý men kásiptik praktıkadan ótý ýaqyty resmı túrde eńbek ótiline kiredi.

Veterınarııalyq pasport engiziledi

Senatorlar «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zańna­malyq aktilerine veterınarııa máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn da pysyqtady.

Aýyl sharýashylyǵy malyn birdeılendirý jónindegi derek­qorǵa elektrondyq vete­rı­narııalyq pasport engiziledi. Son­­daı-aq memlekettik veterı­na­rııalyq-sanıtarııalyq ınspektorlardy baqylaý úshin foto jáne beıneapparatýrany paıdalanýǵa ruqsat etiledi. Bul osy saladaǵy sybaılas jemqorlyq quqyq bu­zýshylyqtardy azaıtýǵa múm­kindik beredi.

Budan bólek, Senat depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine maqta salasy máseleleri boıyn­sha ózgerister engizý jáne «Maq­ta salasyn damytý týraly» Qa­zaqstan Respýblıkasy Zańynyń kúshi joıyldy dep taný týraly» zań qabyldady.

Senatorlardyń pikirinshe, qoldanystaǵy zań sheteldik ınves­tısııa aǵynyn azaıtatyn artyq retteý erejelerin qamtı­dy jáne qarjy uıymdary bul salaǵa is júzinde nesıe ber­meıdi. Jańa zań jobasynda ar­tyq ákimshilik kedergiler joıy­­lady. Bul óz kezeginde sala­daǵy ınvestısııalyq ahýaldy jaq­sartýǵa, maqta egisin ulǵaı­týǵa, maqta sapasyn jáne qazaq­stan­dyq kompanııalardyń eksporttyq túsimin arttyrýǵa jaǵdaı jasaıdy.

Otyrys barysynda senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine kúzet qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn da qabyldady.

Qujat kúzet qyzmetin kórsetý sapasyn arttyrýǵa yqpal etedi. Atap aıtqanda, strategııalyq, asa mańyzdy jáne osal obek­ti­lerdiń senimdi qorǵalýyn qamta­masyz etý úshin kúzet uıym­daryn lısenzııalyq irikteý júrgi­ziletin bolady. Mundaı talap obek­tilerdi qorǵaýdyń halyqaralyq standarttaryna sáıkes keledi jáne azamattardyń qaýipsizdigin arttyrady.

Bıyl Parlament 110 zań qabyldady

Máýlen Áshimbaev Senat­tyń bir jylǵy jumysyn qory­tyndylaı kelip, zań shyǵarý ju­mysy týraly egjeı-tegjeıli aıtyp berdi.

«Parlament jyl boıy Mem­leket basshysynyń reformalaryn jáne elimizdiń strategııalyq saıasatyn zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý úshin aýqymdy jumys atqardy. Jalpy, bıyl Parlament 110 zań qabyldady. Onyń 30-ǵa jýyǵyna Parlament depýtattary bastamashy boldy», dedi Senat Tóraǵasy.

Senatorlar ekonomıkany qalpyna keltirý, bıznesti qoldaý jáne azamattardy áleýmettik qorǵaýdy qamtamasyz etý bo­ıynsha kóptegen zań qabyldady. Bıylǵy jyly demokratııalyq prosesterdi nyǵaıtýdy, adam quqyqtaryn qorǵaýdy jáne qor­shaǵan ortany qorǵaýdy kóz­deı­tin birqatar qujattar qabyl­dandy.

«Jumysymyzdyń negizgi basymdyǵy el ekonomıkasyn órkendetý jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý ekeni túsinikti. Sonymen birge aýyldyq jer­lerdi damytý, shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý kórsetý, ult­tyq qundylyqtardy dáripteý máse­le­lerine basa mán berdik. Bıyl Senat uıymdastyrǵan bir­neshe Par­lamenttik tyńdaýda osy baǵyt­tar boıynsha atqarylyp jat­qan jumystar talqylandy», dedi Senat Tóraǵasy.

Sóz sońynda Máýlen Áshim­baev atqarylǵan jumystar úshin senatorlarǵa alǵys aıtty jáne aldaǵy kezeńde depýtattyq kor­pýsqa Memleket basshysynyń saıası jáne áleýmettik-ekono­mı­kalyq reformalaryn odan ári iske asyrýda eleýli jumys kútip turǵanyn atap ótti.