Prezıdenttiń konstıtýsııalyq reformalary jáne qazaqstannyń saıası-quqyqtyq damýy

1993 jylǵy alǵash Konstıtýsııa qu­qyq­tyq memleket qurýǵa den qoıǵan lıbe­ral­dyq-demokratııalyq kúshter men Joǵarǵy Keńeste shoǵyrlanyp, memleket qurýdyń konservatıvtik “keńestik” kózqarasyn ustan­ǵan kúshter arasyndaǵy kelisim qujaty retinde táýelsizdiktiń bastapqy jyldarynda qabyldandy. Bul bılik organdary arasynda ekiushtylyq, bytyrańqylyq týyndatty. Joǵary memlekettik bılik organdarynyń basyn biriktiretin býyn bolmady, tejemelik pen tepe-teńdik qurylmady. Al bul jaǵdaı olardyń arasyndaǵy tereń daǵdarysqa ákep soqtyrýy zańdylyq edi. Osyndaı aýmaly-tókpeli jaǵdaıda respýblıka Prezıdenti asqan sarabdaldyq tanytyp, halyqqa úndeý joldap, elimizdiń jańa Konstıtýsııasynyń jobasyn búkilhalyqtyq talqylaýǵa shyǵardy.

Mańyzdysy sol, jańa Konstıtýsııada Pre­zıdent ınstıtýtynyń qyzmet atqarý tetikteri naqty tujyrymdaldy. Konstıtýsııanyń ústem­digi men tikeleı qoldanylýyn qamtamasyz etý, memlekettik qurylystyń negizderin qorǵaý jó­nindegi qyzmetti uıymdastyrý men iske asyrýda basty ról el Prezıdentine tıesili. Buǵan Pre­zıdenttiń bılik tarmaqtarynyń kelisip jumys isteýin jáne ózara is-áreketin qamtamasyz etetin memlekettik bılik júıesindegi aıryqsha orny septigin tıgizedi. Sonymen birge Konstıtýsııanyń tıimdi qyzmet isteýiniń tereń tamyry halyqtyń onda bildirilgen erik-jigerinde jatyr, óıtkeni ha­lyq­tyń muń-muqtajy Ata Zańda shynaıy kó­ri­nis taýyp, bekitildi.

Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy­nyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń basta­ma­sy­men bolǵan barlyq konstıtýsııalyq ózger­týlerdiń sáttilikpen ázirlenýiniń basty kepili de osynda jatyr. Bul ózgertýlerde jalpy adamı qundylyqtarǵa qaltqysyz den qoıý, halyqtyń tilek-talaptaryn tereńnen bilý, asqan kásibılik, quqyqtyq retteý nysanyn tolyq meńgerý, zańdylyq jáne demokratııa múddelerin qorǵaý kórinis tapty. Elbasy N.Á.Nazarbaev atap ótkendeı, eli­mizdiń qoldanystaǵy Konstıtýsııasy tereń eko­nomıkalyq qana emes, sonymen birge saıası ózgerister jasaýǵa da múmkindik berdi. Muny táýelsiz elimizdiń jańa ulttyq zańnamasy dá­leldep shyqty. Naq sonyń kómegimen bul jyl­dary biz Qazaqstanda demokratııalyq ınstı­týt­tardy qalyptastyryp qana qoımaı, azamat­tar­dyń quqyqtary men bostandyqtaryna kepildik beriletin elge aınaldyrý úshin berik irgetas qalaı aldyq.

Ǵylymı negizdelgen qoǵamdyq tereń re­for­malar júrgizý memlekettegi konstıtýsııalyq, saıası, ekonomıkalyq jáne áleýmettik úderis­ter­diń damý baǵyty men sıpatyna óz qol­tań­basyn qaldyratynyn aıryqsha atap ótý qajet. Reformalar arqyly eldiń quqyqtyq beriktigi synalady. Memlekettik jáne áleýmettik da­mý­dyń sońǵy on jyldaǵy tájirıbesi qazaqstan­dyq úlginiń durystyǵyn kórsetti. Konstı­tý­sııa­lyq dástúrleri ornyqty batys elderiniń bir bóligi ǵana ózderiniń memlekettik qurylysy ýaqyttyń nemese tarıhı jaǵdaılardyń synyna reformalar jasamaı-aq tótep bere alatynyn kórsetti. Buǵan naqty mysal keltirer bolsaq, jıyrmasynshy ǵasyrdyń 30-jyldaryndaǵy Uly depressııadan jáne HHI ǵasyrdyń ba­syn­da­ǵy qarjylyq-ekonomıkalyq daǵdarystan aıtarlyqtaı saıası eseńgireýsiz ótken AQSh-ty jáne 1990 jyldardyń basyna deıin eki qo­ǵam­da kún keship, qaıta qosylǵanda jymyn bil­dirmeı, bolattaı myqty memleket bolyp shyǵa kelgen Germanııany mysalǵa keltirýge bolady. Alaıda, álemniń tórt qubylasyn da shar­pyp ótken ekonomıkalyq daǵdarys eshkimge aıaýshylyq bildirmedi. “Memlekettiń lıbe­ral­dyq ekonomıkaǵa aralaspaýy” qaǵıdatynyń ózin ekitalaı etip qoıdy. Álemdik qarjylyq-ekonomıkalyq daǵdarys degenimiz ekonomıst kózimen qaraǵanda, eń aldymen ekonomıkalyq zańdylyqtardyń buzylýy.

Konstıtýsııalyq reformanyń mazmunyn Ata Zańnyń qaǵıdalaryn jańartý problema­sy­men ushtastyrýǵa bolmaıtynyn atap ótken jón. Konstıtýsııalyq reformany iske asyrý qa­rapaıym zań qabyldaý máseleleri sheńbe­ri­nen áldeqaıda aýqymdy. Muny qoǵam damýy­nyń mańyzdy kezeńi, túrli kózqarastardyń bir arnada toǵysýy retinde qarastyrý qajet. Bul ony iske asyrýdyń tártibi men qaǵıdattaryn, áleýmettik-quqyqtyq “bolmysyn” tereń zertteı otyryp ázirleýdi, konstıtýsııalyq reformalaý nátıjesinde saıası-quqyqtyq sıpat alatyn qundylyqtardy taldaýdy kózdeıdi. Konstıtýsııalyq reformanyń ereksheligi sol, bir jaǵynan ol áleýmettik-saıası, al ekin­shi jaǵynan – quqyqtyq úderis bolyp taby­la­dy. Buǵan qosa eń mańyzdy degen qoǵamdyq qatynastardyń dınamıkasyn bildiredi. Kons­tıtýsııalyq reformada onyń maqsaty men ba­symdyqtary, júzege asyrýdyń ekonomıkalyq, áleýmettik-saıası, ıdeologııalyq, uıymdyq jáne quqyqtyq qaǵıdattary, alǵysharttary men tártibi, sondaı-aq qol jetken nátıje­lerine taldaý jasaý qajet ekeni belgili.

Tutastaı alǵanda, Otanymyzda júrgizilgen konstıtýsııalyq qaıta ózgertýlerdi bizdińshe tórt kezeńge bólip qarastyrýǵa bolady. Birinshi kezeńde – 1991-1995 jyldarda demokratııalyq úr­diske bet burǵan memleket qurýǵa batyl qa­dam jasaldy. Ekinshi kezeńde – 1995-2000 jyl­darda qazirgi zamanǵy demokratııalyq ıns­tıtýttar men jańa saıası mádenıet qalyptasty. Úshinshi kezeńde – 2000-2007 jyldar araly­ǵyn­da tańdap alynǵan konstıtýsııalyq damý baǵytymyzdyń nátıjesi retinde áleýmettik-ekonomıkalyq serpilis qamtamasyz etildi. Al tórtinshi kezeń – Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly 2007 jylǵy 21 mamyrdaǵy Zań qabyldanýymen erekshelendi. Sol jyly iske asyrylǵan reformalardyń nátıjesinde Pre­zıdent, Parlament, atqarýshy organdar, sot jáne quqyq qorǵaý júıeleriniń uıymdas­ty­ry­lýy men qyzmet negizderin retteýshi zańnamaǵa ózgerister engizildi. Kúrdeli de mańyzdy konstıtýsııalyq ózge­ris­terdiń nátıjesinde Elbasy saıası jáne ekonomıkalyq ınstıtýttardyń qyzmetterin odan ári úılestirip, qoǵamdaǵy turaqtylyqty nyǵaıtty. Adam, onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary asa baǵaly qundylyq bolyp tabylatyn elimizde, Adam quqyqtary jó­nin­degi ýákil – Om­býds­man ınstıtýty qurylyp, jańa saıası partııalar men úki­met­tik emes uıymdar paıda boldy. Ult­ara­lyq qatynastardy odan ári nyǵaıtý ba­ǵytynda Qazaqstan hal­qynyń Assam­bleıa­­sy Ata Zańda be­kigen jańa ornyn tapty.

Osy refor­ma­nyń negizinde 2007 jylǵy 18 tamyzda Par­la­ment Májilisi tór­tin­shi shaqy­ry­ly­my depýtattarynyń saılaýy ótti. Bul saılaýdyń ereksheligi, depý­tat­tyq man­dat­tyń bir bóligi Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń usynylǵan ókilderine tıesili boldy. Táýelsizdik jyldarynda qabyldanyp, kezeń-kezeńimen júzege asyrylǵan quqyqtyq reformalar qoǵamdyq qatynastar damýynyń ornyqtylyǵyn qamtamasyz etýge múmkindik bergenin atap ótken jón. Máselen, 1994 jylǵy 12 aqpanda bekitilgen elimizdegi Quqyqtyq re­formanyń memlekettik baǵdarlamasynda at­qa­rý­shy bıliktiń róli men jaýapkershiligin art­tyrýdyń, memlekettik basqarý satysyn, pre­zı­denttik ınstıtýtty nyǵaıtýdyń konstı­tý­sııa­lyq zańnamasyn jetildirý qajettigi naqty kór­setilgen bolatyn.

Al 2002 jylǵy 20 qyr­kúıektegi Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasynda Ata Zań negizinde iske asyrylǵan reforma­lar­dyń jańa baǵyt-baǵdary, oń róli atap ótildi. Bul qujatqa sáıkes memleketimiz úshin meı­linshe yńǵaıly prezıdenttik basqarý nysany, birtutas memlekettik bılikti úsh tarmaqqa bólýdiń tetikteri, atqarýshy bılikpen ózara is-áreket jasaıtyn qos palataly Parlamenttiń jemisti qyzmet isteýi berik ornyqty. Osyǵan oraı, joǵaryda atalǵan baǵdarla­ma­lyq qujattar sheńberinde Konstıtýsııaǵa 1998 jáne 2007 jyldary engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlardyń el irgetasyn bekemdeýge, tól quqyqtyq bazamyzdy nyǵaıtýǵa, memleket­tik qurylys tájirıbesin eseleı túsýge áseri meılinshe mol boldy. Qoldanystaǵy Ata Zańymyzda alǵashqy ózgerister 1998 jyly bekitilgen bolatyn. Ol Qa­zaqstan halqynyń memleketti basqarýǵa qa­tysý belsendiligin arttyrýǵa, elimizdiń saıası júıesin odan ári jetildirýge baǵyttalǵan edi. Saıası partııalardyń tizimderi boıynsha pro­por­sıonaldy saılaý júıesin engizý osy ba­ǵyt­ta jasalǵan mańyzdy qadam bolyp tabyldy.

Qos palataly Parlamenttiń Májilisine depýtat saılaýy kezinde jeńgen saıası partııalarǵa arnaıy 10 mandat beriletin boldy. Úkimet mú­she­­leriniń depýtattyq korpýs aldyndaǵy jaýap­kershiligin arttyrý, Parlamenttiń óki­lettigin keńeıtý, oǵan saılanǵan depýtattardyń ókilettik merzimin tórt jyldan – Májilis depýtattary úshin bes, al Senat depýtattary úshin – 6 jylǵa deıin kóbeıtý, alqabıler ıns­tıtýtyn engizý, t.b. 2007 jyly konstıtýsııalyq reformalar nátıjesinde elimizdiń Negizgi Zańynda qoǵam­dyq jáne memlekettik ınstıtýttardyń biri­gýi­ne, qoǵamdyq birlestikterdi memlekettik qar­jy­landyrýǵa salynǵan tyıymnyń alynýy, ólim jazasyn qoldaný aýqymyn shekteý, tek qana sottyń sanksııasymen tutqyndaýdy jáne qamaýda ustaýdy kózdeıtin aıtarlyqtaı túze­tý­ler engizildi. Munymen qatar Konstıtýsııada el Prezıdentin saılaý merzimi, Parlamenttiń ókilettigi, depýtattar sany, olardy saılaý tár­ti­bi, qajet bolǵanda ókilettigin toqtatý negiz­deri, Úkimetti, Konstıtýsııalyq Keńesti, basqa da keıbir memlekettik organdardy qurý rá­simderi taıǵa tańba basqandaı aıqyndaldy. Bul jerde myna bir máselege toqtala ket­sem deımin.

Elimizdiń Negizgi Zańyna arnalǵan forýmdardyń birinde akademık Ǵ.Saparǵalıev atap aıtqandaı, qazirgi Qazaqstannyń halqy memleket pen qoǵam ómirin reformalaý týraly ıdeıalar men sheshimderdiń shyn mánindegi qozǵaýshy kúshi ári qalyptasý kózi bolyp taby­la­dy. Qazaqstandaǵy konstıtýsııalyq refor­malar árkezde Otanymyz halqynyń, saıası partııalar, qoǵamdyq birlestikter ókilderiniń, belsendi azamattardyń keńinen qatysýymen ótip jatty. Qoǵam ókilderiniń usynystary 2007 jyly Konstıtýsııaǵa ózgerister men to­lyqtyrýlar engizý týraly Zańnyń tujyrym­da­masyn jasaqtaýǵa negiz boldy. Usy­nys­tardyń bárin jınaqtaý jáne konstıtýsııalyq reforma boıynsha biryńǵaı kózqaras qalyptastyrý maqsatynda Memleket basshysy Demokratııalyq reformalar baǵdarlamasyn ázirleý jáne naqtylaý jónindegi respýblı­ka­lyq komıssııany quryp, onyń quramyna memlekettik organdardyń, saıası partııalardyń ókilderin, qoǵam qaıratkerlerin kirgizdi.

Bul komıssııa ázirlegen materıaldardy jarııaly túrde talqylaý konstıtýsııalyq-saıası jańǵyrtýdyń negizgi qaǵıdattary boıynsha keń aýqymdy qoǵamdyq konsensýsqa kelýge múmkindik berdi. Osy komıssııa qyzmet atqarǵan kezeńde BAQ-ta saıası júıeni damytý máseleleri boıynsha 1,5 myńǵa jýyq túrli aqparattyq-taldaýlar jarııalansa, sonyń 70-i irgeli jáne teorııalyq maqalalar bolatyn. Prezıdent ótken jylǵy 24 tamyzdaǵy Jarlyǵymen bekitken Qazaqstan Respýblıka­synyń 2010 jyldan 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasynda memlekettiń konstıtýsııalyq qurylysynyń negizderin, Otanymyzdyń egemendigi men tutas­tyǵyn nyǵaıtýdaǵy jasalǵan reformalardyń róli atap ótildi. Osylaısha elimizdegi zańdylyqtyń saltanat qurýy memlekettiń áleýmettik, saıası jáne ekonomıkalyq damýynyń turaqtylyǵyn qam­ta­masyz etip otyrǵany tek ózimizge ǵana emes, tórtkúl dúnıege málim. Bul oraıda, reseılik tanymal zańger, Reseı Federasııasy Konstı­tý­sııalyq Sotynyń Tóraǵasy V.D.Zorkınniń sózine qulaq qoısaq, oılastyrylyp jasalǵan, qoǵam ıgiligine baǵyttalǵan kez kelgen refor­malaýdyń negizinde áleýmettik turaqtylyq ja­týy tıis.

Turaqtylyq qoǵamdaǵy senimniń, ıaǵnı adamdar­dyń bir-birine, bılik organdary men qoǵamǵa, memlekettiń kepildigine bek seniminde eken. Iá, zańdylyq saqtalǵan, azamattar zańǵa boı­sunǵan, zańdy qurmettegen, Konstıtý­sııa­nyń erejelerin naqty júzege asyrǵan jaǵdaıda ǵana, berik áleýmettik turaqtylyq, azamat­tar­dyń óz quqyqtary men bostandyqtarynyń myzǵymastyǵy ornyǵa beredi. Qazaqstannyń demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik jaǵynan tuǵyry myqty memleket retinde ornyǵýy týraly aıta otyryp, prezıdenttik basqarý nysanynyń erekshe mańyzyna toqtala ketý qajet. Konstıtýsııada kórsetilgendeı, Prezıdent adamnyń quqyqtary men bostandyqtarynyń qorǵalýyn, halyq pen memlekettik bılik birtutastyǵyn qamtamasyz etýshi saıası kúsh, memlekettik bıliktiń barlyq tarmaqtarynyń kelisip jumys isteýiniń jáne olardyń halyq aldyndaǵy jaýapkershiliginiń kepili. Táýelsizdigimizdi baıandy etip, ult pen etnos arasyna dáneker bolyp kele jatqan Ata Zań pre­zıdenttik basqarý nysanyn bekemdep, mem­lekettiń on bes jyl ishindegi turaqty ári daǵ­da­ryssyz damýyn qamtamasyz etti. Bul jerde ulttyq quqyqtyq júıeni sıpattaıtyn birneshe mańyzdy jáıtterge basa den qoıý qajet.

Birin­shiden, qazaqstandyq model egemendik jaǵ­daıynda damýdyń alǵashqy jyldaryndaǵy óz tá­jirıbesi men ózge elderdiń ozyq úrdisi, úıre­ner sabaǵy eskerile otyryp jasaldy.

Ekinshi­den, bul model birden emes, qoǵamnyń jaı-kúıine qaraı birte-birte ilgeri qadam jasaýǵa negiz boldy. Bul memlekettik qurylymdardyń óz ókilettigi men qyzmet atqarý nysandaryna sáıkes strategııalyq mindetterdi birlesip she­shý­di qamtamasyz etedi.

Úshinshiden, prezıdenttik basqarý nysany memlekettik organdardyń ózara ishki baılanystarymen ǵana shektelmeı, so­nymen qatar azamattar jáne memlekettik emes uıymdarmen qarym-qatynasymen erek­she­lenedi.

Tórtinshiden, mańyzdylyǵy jaǵynan birinshi desek te bolar, prezıdenttik basqarý ny­sany Konstıtýsııanyń ıdeıalary men qaǵı­dattaryna, sondaı-aq el Prezıdentiniń bas­ta­malaryna sáıkes dáıektilikpen qarqyndy da­myp otyr. Atap aıtar bolsaq, 2007 jylǵy kons­tıtýsııalyq reforma barysynda máslı­hat­tar­dyń, barlyq deńgeılerdegi depýtattar men olardyń qurylymdarynyń mártebesi nyǵaıdy. Ákimshilik reforma ilgerileý ústinde. Memle­ket­tik qyzmetshilerge qoıylatyn talaptar je­til­dirilýde. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kú­res óz nátıjesin berýde. Memlekettik organ­dar­dyń janynda úkimettik emes uıymdardyń jáne buqaralyq aqparat quraldarynyń ókil­derinen turatyn konsýltatıvtik-keńesshi or­gan­dar qyzmeti jurt kóńilinen shyǵýda. Elek­trondyq úkimet iske qosyldy. Mundaı my­sal­dar legin jalǵastyra berýge bolady. Memlekettik bılikti ońtaılandyrýda osy atap ótilgen ózgeristerdiń qaısysy bolsyn ma­ńyzdy ekeni sózsiz. Bul memleket pen qoǵamdyq qyzmettiń dáıektilikpen demokratııalandyrýyn kórsetedi.

Qoldanystaǵy Negizgi Zańǵa budan ózge de engizilgen mańyzdy ózgertýler az emes. О́z kezeginde prezıdenttik basqarý nysanynyń qazaqstandyq modeli birtindep prezıdenttik-parlamenttik basqarý nysanyna aınala oty­ryp, demokratııanyń odan ári damýynyń basty faktory jáne eldiń turaqtylyǵy men órken­deýi­niń konstıtýsııalyq kepili bolyp qala beredi. Elimizde zańdylyq pen zańnamalyq turaq­tylyqty nyǵaıtýda Elbasynyń Konstı­týsııa­lyq Keńespen ózara baılanysy erekshe ról atqaratyny belgili. Prezıdent Konstıtýsııa­lyq Keńeske Ata Zań baptaryn resmı túsindirý jóninde ótinish jasaıdy, qajet jaǵdaıda elimizdegi konstıtýsııalyq zańdylyqtyń jaı-kúıi týraly aqparat berýdi talap ete alady jáne ózge de ókilettikterdi júzege asyrady.

Pre­zıdent elimizdiń Ata Zańynyń, adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostan­dyq­tary­nyń kepili retinde, Parlament qabyldap ózine qol qoıýǵa usynǵan zańdardyń Konstı­tý­sııaǵa sáıkestigin tekserý úshin Konstı­tý­sııalyq Keńeske júginedi. Elbasynyń mundaı ótinishteri negizinen qoǵamda osy qalaı eken degen zańdarǵa baılanysty bolyp keledi. Kons­tıtýsııalyq Keńes kúmán týǵyzǵan zańdar­dyń Konstıtýsııaǵa sáıkestigin nemese oǵan qaıshy keletinin anyqtaıdy. Ata Zańǵa qaıshy dep tanylǵan zańdarǵa Prezıdent qol qoımaı­dy. Bul tetik zańdar kúshine engenge deıin adamnyń jáne azamattyń quqyqtaryn aldyn-ala qorǵaýdyń sharty bolyp tabylady. Konstıtýsııalyq Keńes osy kúnge deıin 23 zańnyń Konstıtýsııa talabyna sáıkestigin tekserse, solardyń 15-i Prezıdenttiń ótinishi boı­ynsha qaralǵan. Keńes olardyń 8-in Ata Zańǵa sáıkes emes dep tapty. Atap aıtsaq, Kons­tıtýsııalyq Keńestiń 2004 jylǵy 21 sáýirdegi №4 qaýlysymen “Buqaralyq aqparat qu­raldary týraly” Zań, 2009 jylǵy 11 aqpandaǵy №1 normatıvtik qaýlysymen “Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine dinı senim bostandyǵy jáne dinı birlestikter máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly” Zań Konstıtýsııaǵa sáıkes emes dep tanyldy.

Qazaqstannyń konstıtýsııalyq júıesindegi erekshelikterdiń biri el Prezıdentine esep beretin, ózge memlekettik organdardan táýelsiz prokýratýranyń joǵary qadaǵalaýdy qamtama­syz etý arqyly Elbasynyń zańdylyqty bekemdeýine atsalysýy bolyp tabylady. Prokýratýra Elbasynyń zańdylyqtyń, adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtary saqtalýynyń kepili fýnk­sııalaryn tikeleı jáne kúndelikti qamtamasyz etýindegi quqyqtyq quraly ekeni belgili. Osy maqsatta prokýratýra Prezıdenttiń barlyq memlekettik organdar qyzmetiniń zańdylyǵyn baqylaýyn qamtamasyz etýge qatysady. Bul turǵydan alǵanda, prokýratýra birtutas memlekettik bıliktiń úsh tarmaqqa bólinýi men ózara is-qımyl jasaýy júıesindegi erekshe organ, ıaǵnı memlekettik bıliktiń birtutastyǵyn qamtamasyz ete otyryp, onyń zań shyǵarýshy, atqarýshy jáne sot tarmaqtaryna bólinýi qaǵıdatyna sáıkes tejemelik ári tepe-teńdik tetiginiń qyzmetin atqarady.

Prezıdent “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty bıylǵy Joldaýynda atap kórsetkendeı, jańa onjyldyqta biz ekonomıkalyq tabystardy dáıektep, ony qoǵamdy jańǵyrtý arqyly bekemdep, saıası júıemizdi jetildirýdi jalǵastyra bermekpiz. Bul baǵytta quqyqtyq reforma erekshe mańyzdy ról atqaratyn bolady. Elbasynyń qoıǵan basty mindeti – quqyq qorǵaý qyzmetiniń joǵary halyqaralyq standartqa sáıkes keletin jańa júıesin qalyptastyrý. Mindet úlken, ony múltiksiz oryndaý – bizge paryz. Bul úshin elimizdegi zańdylyq pen quqyqtyq tártipti nyǵaıtyp, adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn saqtaı otyryp, Prezıdent tapsyrmasyn júzege asyrýda batyl qadamdarǵa baryp, zańnyń saltanat qurýyna uıytqy bolýymyz kerek.

Ilııas BAQTYBAEV,

Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Keńesiniń múshesi, zań ǵylymdarynyń doktory.