Júrgizýshi kýáligin alyp júrý mindetti emes

Endi jol saqshylary jal­ǵyz-aq qujat – júrgizýshiniń jeke kýáligi arqyly ózderine qa­jetti barlyq málimetti IIM-niń biryńǵaı kompıýterlik jeli­siniń elektrondy bazasynan tek­sere alady. Al eger polısııa qyzmetkeri osy qujattardyń birin kórsetýdi talap etse, júr­gizýshi 102-ge nemese ishki ister organdarynyń ózindik qaýip­sizdik bólimshelerine habarlasyp, ákimshilik hattamaǵa qatysty sotqa júginýge quqyly. Bul jóninde IIM ákimshilik polısııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary Serik Túsipov: «Jańa zań normalary árbir polı­sııa qyzmetkerine egjeı-tegjeı túsindirilgendikten, mundaı jaǵdaı bolmaıdy», dep qaıyrdy.

Alaıda bir nárseni eskerte ketken jón. Zańdaǵy bul túzetýler sheteldik kólik ıeleri men júrgizýshi kýəligin ózge elderden alǵandarǵa qatysty emes. Sebebi olar úshin qos qujatty ózderimen birge alyp júrý, talap etilgen jaǵdaıda kórsetý mindetti bolyp qala beredi. Sondaı-aq jańa norma júrgizýshilerge arnalǵan kýəlik pen tehnıkalyq pasport endi múlde berilmeıdi degendi bildirmeıdi. Qujattar  burynǵy tártippen berile beredi. Sebebi olar júrgizýshilerge shetelde jol júrýge, jumysqa orna­las­qanda, sondaı-aq  kóligin sat­qanda qajet bolady. Al eli­mizde jyl saıyn 500 myńǵa jýyq júrgizýshi kýəligi men 1,5 mıllıonǵa jýyq tehnıkalyq tólqujat beriletinin eskersek, jańa zań talabyna saı qujatsyz júrý mindeti alynyp tastalǵanymen, halyqty qujat­tandyrý qyzmeti qalaty­nyn tú­singenimiz jón.

«Jol júrisi týraly» zańnyń 54-babyndaǵy bul ózgeris jol saqshylary úshin artyq qa­ǵazbastylyqtan arylýdyń bir joly bolsa, «umytshaq» júr­gizýshiler úshin jónsiz aıyp­pul tóleýden qutqaratyn jańa­shyldyq ekeni sózsiz. Sebebi ótken jyly júrgizýshi kýəligi men kóliginiń tólqujatyn ózde­ri­men birge alyp júrmegeni úshin 167 myńǵa jýyq júrgizýshi jaýapkershilikke tartylsa, onyń 147,8 myńyna eskertý jasal­ǵan. Al aıyppul arqala­ǵan­dar sany 18 myńnan asyp jyǵylady.

Qabyldanǵan zań talaptaryna oraı qazirgi tańda elimizdegi jol saqshylaryn tehnıkalyq jaraq­tandyrýǵa, qajetti qural­­darmen qamtamasyz etý­­ge de erekshe mán berilip o­tyr. IIM málimetinshe, búgin­de jol-patrýldik polısııa qury­­lymy «Əkimshilik is júr­gizý­­diń biryńǵaı tizilimi» júıe­si ornatylǵan 17 myńnan as­tam planshetpen tolyq qam­tamasyz etilgen. Jol saqshy­lary osy qurylǵynyń kómegi­men júrgizýshi kýáliginiń ja­ram­dylyq merzimin, saqtan­dyrý polısin, tipti azamattyń buryn-sońdy júrgizý quqynan aıyrylǵan-aıyrylmaǵanyn, krımınaldyq esepte bar-joǵyn da teksere alady. Planshettegi «Əkimshilik is júrgizýdiń bir­yńǵaı tizilimi» júıesi kólikke qatysty da tolyq aqparatty kórsetip beredi. Máselen, jol saqshysy kóliktiń memlekettik nómirin engizgende, onyń tir­kelgen nómiri, ıesi, markasy men modeli, serııasy men túsi, VIN kody, sondaı-aq qaıta jabdyqtaý týraly aqparatty kórsetetin arnaıy belgileri avtomatty túrde shyǵyp tu­rady. Bir sózben aıtqanda, polısııa qyzmetkeri planshet arqyly kólik pen onyń ıesine qatysty kez kelgen málimettiń zańdylyǵyn teksere alady. Tekserýge bar-joǵy 3-5 mınýt ýaqyt ketedi.

Álemdik tájirıbege kóz jú­girtsek, azamattardyń ómirin je­ńil­detýge baǵyttalǵan mun­daı zań birneshe elde ǵana bar eken. Solardyń biri – Grýzııa júr­gizýshi kýáliginsiz júrýdi osy­dan on jyl buryn, ıaǵnı  2011 jyldyń 1 qazanynan zańdastyryp qoıǵan. Al Polsha – 2018, Latvııa 2019 jyldan bastap, azamattarynan ózimen birge júrgizýshi kýáligi men tehnıkalyq pasportyn alyp júrýin talap etpeıtin bolǵan.

Kólik salasyndaǵy zańna­many jetildirý úshin engizilgen jańa normany elimizdegi sı­fr­ly qujat aınalysyna engizilgen taǵy bir jańashyldyq deýge  bola­dy. Sebebi sıfrlandyrý dáýi­rinde qajetti aqparattyq ın­fraqurylym, tıisti derekter bazasy bar kezde, búkil álem «sıfr­ly júıege» asy­ǵyp jat­qanda bizdiń shette qalyp qoıǵanymyz jaramaıdy.