Qazir qymbat emes ónim, taýar, qyzmet izdeý qısynsyz. «Arzan» atty dúkender qalǵan shyǵar, biraq arzan dúnıe qalǵan joq.
Kıim de, kólik te, tamaq ta záý bıikte. Túskisi joq. Sonyń qatarynda baspanany da baıqaımyz. Zeınetaqy qarjysyn paıdalaný jaıy baǵanyń qoltyǵyna odan ári sý búrkigen syńaıly. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, 2021 jyldyń qańtar aıynda birinshi naryqtaǵy úıler 3, ekinshi naryqtaǵylar 5 paıyzǵa qymbattap ketken.
Úı baǵasyna ne áser etedi?
Birinshi naryqtaǵy úılerdiń jyldyq ósimi (2019 jylmen salystyrsaq) 7,3, ekinshi naryq úıleriniń jyldyq ósimi 17,9 paıyzdy qurap otyr. Biz áńgimege tartqan «Osenka sobstvennostı» JShS taldaý departamentiniń dırektory Anna Shaskaıa zeınetaqy qorynan 721 myń adamnyń 1,4 trln teńge alatynyn, bul turǵyn úı naryǵy úshin eleýli soma ekenin aıtady.
– 2019 jyly turǵyn úı naryǵyndaǵy kelisimder kólemi 5,5 trln teńge boldy. Iаǵnı 1,4 trln teńge – jyldyq suranystyń 25 paıyzy. Alaıda bul somanyń biraz bóligi basqa maqsatta jumsalatyndyqtan, túgelimen turǵyn úı naryǵyna keledi deýge negiz joq. 1,4 trln teńgeni 721 myń adamǵa bólsek, orta eseppen adam basyna 1,942 mln teńgeden keledi. Olardyń 80 paıyzy baspana naryǵyna kelsin delik, úı baǵasy bizdiń elde ortasha – 16,3 mln teńge, demek bul qarjy (1,942 mln teńge) ol baǵanyń 9,5 paıyzy, ıaǵnı, alǵashqy tólem jasaýǵa da jetpeıdi. Sol sebepti, qordan alynǵan qarjy dál qazir paıdalanylmaı, áli 2-3 jyl óz ýaqytyn kútetin sııaqty, – deıdi A.Shaskaıa.
Orda Invest korporasııasynyń basqarma tóraǵasy Shalqarbek Talıpov qurylys materıaldary men jumys baǵasynyń ósýi úı qunynyń qymbattaýyna dem bergenin aıtady.
– Tek 2020 jyly qurylys materıaldary men jumys baǵasy 20-30 paıyzǵa ósti. Alaıda bul tutynýshylardy tejemeıdi. Úı satyp alǵysy keletinderdiń kezegi uzaq. BJZQ tólemderi arqyly turǵyn úı satyp alý áldeqaıda qoljetimdi boldy. Alaıda, bul másele boıynsha pessımıstik boljamdar bar. Joǵary suranysqa baılanysty jyljymaıtyn múliktiń qymbattaýyn eshkim joıǵan joq. Baǵanyń jalpy ósýi sheteldik materıaldardan salynǵan ǵımarattardyń qoljetimdiligin edáýir tómendetedi, – dep jazady Sh.Talıpov jelidegi paraqshasynda.
Buryn qurylys kompanııasyn basqarǵan, qazir Májilis depýtaty Samat Musabaev jelidegi jazbasyn «Aqtaýda úı nege qymbattap ketti?» degen suraqqa jaýap bersem» dep bastaıdy. Degenmen depýtat keltirgen dálelder jalpy naryqtaǵy kartınany da bere alatyn sekildi:
– О́tken jyldyń sońynda armatýra baǵasy 215 myńnan 340 myń teńgege kóterildi. Gazoblok 17 myńnan 23 myńǵa, ulýtas 5 myńnan 10 myńǵa, tereze-áınek materıaldar 40, aǵash 30, tehnologııalyq qondyrǵylar 25, ishki jáne syrtqy árleý jumystaryna qajet materıaldar 30 paıyzǵa qymbattady. Ekinshiden, álemdik pandemııa áserinen jumys kúshi qymbattady. Alys, jaqyn shetelderden (О́zbekstan, Qaraqalpaqstan, Ázerbaıjan) jumys kúshi kele almady da, sonyń áserinen qurylys toqtap qalǵan kezder boldy. Buryn tekshe metri 5 myń teńgeden qalanatyn tas qazir 12 myń teńgeden qalanyp júr. Úı baǵasyna bul da áser etedi, – deıdi S.Musabaev.
Májilis depýtaty Amanjan Jamalov osy máselege oraı Premer-mınıstrdiń atyna tikeleı saýal joldaǵan. Ol naryqqa lyqsyp tógilgeli turǵan topan aqshany kórip silekeıi shubyrǵan qurylys kompanııalaryna renishin bildirgen.
– Byltyr «5-10-20» baǵdarlamasyna 390 mlrd teńge bólindi. «7-20-25» boıynsha 309 mlrd teńge maquldandy. «Baspana-Hıt» boıynsha – 431 mlrd teńge. Endi BJZQ arqyly qarjy beriledi. Trıllıondaǵan teńge naryqqa keledi. Árıne, qurylys kompanııalary buǵan reaksııasyn kórsetti. Azamattar kútip otyrǵandaı turǵyn úı sapasyn kóterý arqyly emes, baǵasyn kóterý arqyly reaksııa tanytty. Ipotekany sýbsıdııalaý deńgeıiniń artýy, BJZQ qarjysyn ishinara paıdalaný sheshimi árıne, qurylys kompanııalarynyń aranyn asha túsedi. Biz armatýrany, shatyr jabyndaryn, qaptaıtyn materıaldardy, sementti, qubyrlardy 400 mln-nan astam dollarǵa ımporttaımyz. О́zge ekonomıkany, birinshi kezekte Reseıdi qarjylandyryp otyrmyz, – deıdi.
Depýtattyń usynysy boıynsha, memleket budan bylaı turǵyn úı baǵasynyń ósý sebepterin taldap, barlyq memlekettik ıpotekalyq baǵdarlamalar boıynsha sharshy metrine shekti baǵa belgilep, qurylys kompanııalarynyń otandyq óndiristi damytý mindettemelerin qarastyrýy qajet.
Baspana naryǵynyń bas aýrýy...
A.Jamalovtyń aıtýynsha, qazir turǵyn úı kezeginde 540 myń adam tur. Qurylystyń qarqyndy júrip jatqanyna qaramastan kezek azaımaǵan, kerisinshe óse túsken.
– Halyqtyń álsiz tobyna turǵyn úı qaryzyn berý úshin iske qosylǵan «Shańyraq» baǵdarlamasy kóp balaly, jalǵyz basty ata-analar, I jáne II toptaǵy múgedekter, jetim balalar sııaqty sanattarǵa qoljetimsiz. Kelip túsken 37 myń ótinimniń nebári 1500-i ǵana maquldanǵan, – deıdi depýtat.
Onyń aıtýynsha, birinshi kedergi – osy sanattaǵy azamattarda sońǵy alty aıdaǵy eńbek aýdarymynyń joqtyǵy bolsa, ekinshisi – turǵyn úıdi birinshi naryqtan ǵana satyp alý týraly talap. Al jańa úıdiń baǵasy qymbat. Bul oıdy «Osenka sobstvennostı» JShS taldaý departamentiniń dırektory Anna Shaskaıa da qýattaıdy.
– Jeke qurylys kompanııalary ózderi úshin tıimsiz sharttarmen páter satýǵa yqylasty emes. Ereje boıynsha olar páterlerdiń 90 paıyzyn qurylys kezinde satady jáne úıdi tolyq tapsyrý kezinde múlde páter qalmaı qalady. Al bul baǵdarlama negizinde turǵyn úı quny boıynsha shekteýleri bar (Nur-Sultan, Almatyda 18 mln, Aqtaý, Atyraý, Aqtóbe, Shymkent, Túrkistan, Qaraǵandyda 15 mln-ǵa jáne ózge qalalarda 12 mln teńgege deıin) mundaı páterlerdi birinshi deńgeıli naryqtan izdeýdi qıyndatyp jiberedi, – deıdi A.Shaskaıa.
Sarapshynyń aıtýynsha, turǵyn úı saıasatyn jetildirý týraly jańa paket qazirgi baǵdarlamalarmen úı ala almaıtyn jáne óz kezegin uzaq jyl kútetin adamdar úshin arendalyq turǵyn úı segmentin damytýdy qarastyrýy kerek.
– Olar – jetimder, kóp balaly jáne tolyq emes otbasylar, múgedekter, tabysy tómen azamattar. Sondaı-aq kommýnıkasııamen jabdyqtalǵan jer telimderin azamattarǵa bólý, tıptik jobalardy ázirleý, jeke úı qurylysyna ıpotekalardy sýbsıdııalaý arqyly jeke úı qurylysyn damytý ózekti jáne ashyq problema bolyp qala bermek. Bul baǵyttyń perspektıvasy joǵary, biraq múlde damymaǵan, – deıdi sarapshy.
A.Shaskaıanyń aıtýynsha, jeke úı 1 sharshy metriniń ózindik quny (95,6 myń teńge) kóp qabatty úı sharshy metriniń ózindik qunynan (145,1 myń teńge) tómen. «Onyń ústine pandemııa kezinde azamattardyń jeke úıge degen qyzyǵýshylyǵy birneshe ese artty. Jer berý máselesi qansha jyldan beri kún tártibinde tur, alaıda áli sheshimin tappady. Atalǵan baǵyt boıynsha azamattarǵa jer ýchaskelerin berý jáne jeke turǵyn úı qurylysyn jeńildetilgen mólsherlememen nesıelendirý úshin arnaıy ıpotekalyq baǵdarlamany qamtıtyn jeke baǵdarlama ázirleý qajet» degen usynysyn joldady «Analıtıka nedvıjımostı» agenttiginiń jetekshisi.
Sh.Talıpovtiń aıtýynsha, bıyl qurylysta otandyq materıaldardyń úlesi jáne kirpishten, gazobloktan jasalǵan úılerdiń tanymaldylyǵy artpaq. A.Shaskaıanyń boljaýynsha, Almatyda bir bólmeli páter 12 mln, Nur-Sultanda 10,5 mln-nan bastalady. «О́ńirlerde ortasha baǵa dıapazony – 9-7 mln teńge. 2021 jyldyń sońynda olardyń quny ortasha 9-9,7 paıyz deńgeıinde bolmaq», dedi sarapshy