Shekarada bir qadam sheginbegen

Al bıyl osy tarıhı mańyzy zor mıssııaǵa atsalysyp, ózde­ri­niń ­áskerı mindeti men antyna aqyryna deıin adal bolǵan Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń shekara áskerlerine qarasty jeke qurama atqyshtar batalonynyń tájik-aýǵan shekarasynan shy­ǵa­ryl­ǵa­ny­na jıyrma jyl tolyp otyr.

Tájik-aýǵan shekarasyndaǵy aımaqtyń tynyshtyǵyn kúzetýge 1992-2001 jyldar aralyǵynda biz­diń elden on myńǵa jýyq sarbaz ben ofıser qatysqan degen derek bar. О́kinishke qaraı, sodyrlarmen bolǵan qaqtyǵystyń saldarynan 46 jaýynger qaza taýyp, 100-ge jýyǵy túrli jaraqat alypty.

Bitimgershilik operasııasyna Qaraǵandy oblysynan 400-ge jýyq sarbaz ben ofıser qa­tys­ty. Qatardaǵy jaýynger Erke­bu­lan Maqajanov, kishi serjant Evgenıı Salıýtın jáne aǵa leı­tenant Aleksandr Komarov ás­ke­rı mindetterin atqarý kezinde qaza tapqan.

Erlikpen qaza tapqan jańa­ar­qa­­lyq ulan Erkebulan Ma­qajanov «Jaýyngerlik erligi úshin» jáne Reseı Federa­sııa­sy­nyń I dárejeli «Za otlıchıe v voınskoı slýjbe» medaldarymen marapattalypty. Marqum Evgenıı Salıýtınge eshqandaı nagrada buıyrmapty. Al Aleksandr Komarovqa erligi úshin II dárejeli «Aıbyn» ordeni berilgen.

Búginde tájik-aýǵan shekarasynda áskerı boryshyn ótegen qa­raǵan­dylyq ardagerler qarýlas­ta­ryn umytpaı, olardy udaı eske alyp turady. Mysaly, olar óz kúshterimen Erkebulan Maqajanov pen Aleksandr Komarov oqyǵan mektepterge memorıaldyq taqta ornatqan. Qaza tapqan erlerdiń otbasylaryna qoldan kelgen kó­mek­terin berip turady.

Qazirgi ýaqytta Balqash qala­syn­da turatyn Shorman Abzalov ta «Jaýyngerlik erligi úshin» me­da­limen marapattalypty. So­dyr­larmen bolǵan soǵys kezinde ol aýyr jaraqat alǵanyna qara­mas­tan, ózine júktelgen mindetti oryndaýda erlikpen kózge túsken eken.

Qazirgi tańda shekara kúzetip, qandy qaqtyǵystarǵa qatysqan erlerdiń sózin sóılep, quqyǵyn qorǵaý maqsatynda Qaraǵandy oblysy boıynsha birqatar sharýalar qolǵa alyna bastaǵan. Osy istiń basy-qasynda júrgen azamattyń biri – Talǵat Ispaev. Búginde ol «Tájik-aýǵan shekarasyndaǵy ja­ýyn­gerlik is-qımyldarǵa jáne ás­kerı qaqtyǵystarǵa qatysý­shy­lardyń ardagerler odaǵy» res­pýb­lı­kalyq qoǵamdyq birles­ti­gi­ni­ń Qaraǵandy oblystyq fılıalyn basqarady.

Talǵat Ispaev Jańaarqa aýda­ny­nyń ortalyǵy – Atasý ken­tin­de dúnıege kelgen. Osyn­da­ǵy Sáken Seıfýllın atyndaǵy orta mektepti bitirgennen keıin ásker qataryna shaqyrylyp, 1996 jyl­dyń kókteminde Shyǵys Qa­zaq­stan oblysyndaǵy Zaısan qa­la­synda oryn tepken shekara ás­kerleriniń 2017 áskerı bóli­mi­ne túsedi. Qatardaǵy jaýynger, pýlemetshi al­ǵashqy áskerı daıyndyqtan ótken­nen keıin, 1997 jyldyń qara­sha aıynda Qazaqstannyń jeke atqyshtar batalonynyń qura­mynda tájik-aýǵan shekarasyn kúzetýge qatysqan. Shekara shebindegi áskerı mindetin 1998 jyldyń naýryz aıyna deıin adal atqa­ryp, bir aıdan keıin týǵan jerge aman-esen oralǵan.

Ardager shekarashylardyń sharýasymen aınalysyp júrgen Talǵat Ispaevtyń aıtýynsha, ót­ken jyly elimizde «Ardagerler týra­ly» zań qabyldanǵaly tájik-aýǵan shekarasynda jaýyngerlik boryshyn ótep kelgen azamattar eńse tiktegen eken. Búginde olar atalǵan zań aıasynda memleketten 4,8 AEK mólsherinde járdemaqy ala bastaǵan. Qazir ol – 14 myń teńgeniń shamasynda. Budan bólek, aldaǵy ýaqytta tájik-aýǵan shekarasynda qyzmet etken ardagerlerge jergilikti bıýdjet esebinen 100 myń teńge kólemindegi bir rettik járdemaqy jáne qoǵamdyq kólikte tegin júrý sııaqty jeńildikter qarastyrylý ústinde eken.

«Ardagerler týraly» zań shyq­qanda qýanǵanymyz ras, – deı­di Talǵat Ispaev. – Degenmen, bul zańnyń sharapatyn biz áli tolyq kóre qoıǵan joqpyz. Qazir tek 14 myń teńge járdemaqyny alyp júrmiz. Al zań boıynsha biz úshin qarastyrylǵan jeńildikter barshylyq. Tek olardy alý qıyn... Al keı oblysta bizdiń qarýlas joldastarymyz bir jylda beriletin kýrorttyq-shıpajaı joldamasy, eki jylda bir kórsetiletin sto­ma­tologııalyq kómek, emhana­lar­da kezekten tys qabyldaý sııaq­­­ty jeńildikterdiń ıgiligin kóre bastaǵan. Biz olarǵa qyzyǵa qaraı­myz».

Budan bólek, tájik-aýǵan arda­ger­leriniń jańa zań boıynsha tur­­ǵyn úı kezegine jeńil­dik­pen turý, baspana salý úshin jer alý sııaq­ty quqyqtary belgi­len­gen. Sondaı-aq olardyń kom­mý­nal­­dyq shyǵyndar boıynsha da jeńildikterge ıe bolýy zań aıasynda qarastyrylǵan. «Sonymen qa­tar – deıdi Talǵat Ispaev. – «Ardagerler týraly» zańda tur­ǵyn úıge kezekke turý, jer alý má­seleleri naqty belgilenbegen. Máselen, Jer kodeksinde bul týraly múlde jazylmaǵan eken. Mine, osyndaı qaıshylyqtardyń zar­daby búginde bizge tıip jatyr. Iаǵnı «Ardagerler týra­ly» zań jetildirýdi qajet ete­di. Kezinde órimdeı jastar buıryqty oryndap, shybyn janyn shúberekke túıip, ózderiniń Otan aldyndaǵy azamattyq boryshyn adal ótedi. Alaıda biz sııaqty ardagerlerge kórsetilip otyrǵan qamqorlyq óz dárejesinde bolmaı tur».

Tájik-aýǵan shekarasyn kúzet­ken ardagerlerdiń sheshimin tappaı kele jatqan taǵy bir máselesi bar. Ol – áskerı boryshyn óteý kezinde qaza tapqan erlerge oblys ortalyǵynan eskertkish ornatý. Talǵat Ispaevtyń aıtýynsha, atalǵan másele 2017 jyldan beri kóterilip keledi eken. Osy jóninde oblys, qala basshylyǵynyń atyna talaı hat ta joldanypty. Alaıda ázirge nátıje bolmaı tur.

Talǵat Ispaev basqaratyn uıym óńirdegi qoǵamdyq ómirdiń bel ortasynda bolǵandy maqsat etedi. Oblystaǵy mektep, kolledj, joǵary oqý oryndaryndaǵy jas­tarmen áskerı-patrıottyq tárbıe negizinde úgit-nasıhat ju­mys­taryn júrgizip, búginde jas ur­paq­tyń boıyndaǵy bosańsyp ketken rýhty kóterý – úkimettik emes uıym kózdegen maqsattyń biri. Birlestik bólimshesiniń jetekshisi osy is-sharanyń bári tek qana mem­le­kettik tilde júrgizilýge tıis dep sa­naıdy. Budan bólek, qara­ǵan­dylyq tájik-aýǵan ardagerleri byltyrǵy pandemııa órship turǵan kezde «Biz birgemiz!» aksııasyna belsene qatysyp, elge sharapaty tıgen kóptegen ıgi sharýalardyń uıytqysy boldy.

Qoryta aıtqanda, tájik-aýǵan shekarasyn kúzetýge attanǵan sarbazdarymyz ben ofıserlerimiz – egemendikke endi qol jetkizgen elimizdiń bitimgershilik mıssııa bo­ıynsha alǵashqy qarlyǵashtary edi. Sol kezeńdegi kúrdeli saıası ahýal turǵysynan qaraǵanda, túbit murty endi ǵana tebindegen órimdeı jastar ólim men ómirdiń ortasynda júrdi. Olardyń qaı­sar­lyǵy men tabandylyǵynyń arqasynda Ortalyq Azııadaǵy turaq­tylyq pen tynyshtyq shaı­qal­maǵan edi. Sol sebepti de olar­dyń búgingi talap-tilekterine, muń-muqtajdyǵyna túsinistikpen qaraý kerek. Olar artyq dúnıe surap otyrǵan joq: bar bolǵany – jergi­lik­ti atqarýshy bılik óz ókilet­tiliginiń sheńberinde zań ta­lap­taryn oryndasa degen tilek aıtady. Saıyp kelgen­de, bul máselege qatysty sheshim kilti oblystaǵy at­qaminer azamattardyń qolynda ekendigin ardagerler jaqsy biledi.

Kezinde shekarany jan aıamaı kúzetken jaýyngerlerdiń erligin Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Nazarbaev joǵary baǵa­­laǵan edi. «Qazaqstandyq ba­tal­­onnyń sarbazdary Táýelsiz Memle­ketter Dostastyǵy syrtqy shekara­synyń tájik-aýǵan bóligin erlikpen kúzetti. Bozdaqtarymyz memle­ketimizdiń qaýipsizdigin saq­taý jolynda janyn pıda etti. Olar bizdiń beıbitshiligimiz ben tynyshtyǵymyzdy qorǵady», degen bolatyn Elbasy.

Tájik-aýǵan shekarasynda bir qa­dam artqa sheginbeı, beı­bit ómir­de basyn báıgege tigip qor­ǵa­ǵan erler qurmet pen qol­daý­dyń qandaıyna bolsa da laıyqty.

Qaraǵandy oblysy