О́zgerister dáýirinde ómir súrý qýanyshy

Qazaq eli maqtana da, súıine de qaraı alatyn uzaq joldan ótti. Tuńǵysh Prezıdenttiń shyǵarmashylyq talanty men alǵa qoıǵan maqsattarǵa jetýdegi tańǵajaıyp qabileti elimizdi búgingi jetistikterge jetkizdi. Búginde biz álemdik ekonomıkalyq júıege ınte­grasııalanǵan, qarqyndy damyp kele jatqan naryqtyq ekonomıkasy bar elde turamyz. Júzdegen jańa kásiporyndar paıdalanýǵa berilýde, myńdaǵan jańa jumys oryndary ashylýda, halyqtyń ómir súrý deńgeıi artyp keledi. Elde etnosaralyq kelisim men áleýmettik turaqtylyq saqtalǵan. Qazirgi Qazaqstan álemdik arenada asa zor bedelge ıe. Al Elbasy Nursultan Nazarbaev TMD jáne halyqaralyq qoǵamdastyqtyń bedeldi saıasatkerleriniń biri sanalady.

«О́zgerister dáýirinde ómir súrýden saqtasyn» degen sóz bar ǵoı. Alaıda men bar­lyq qazaqstandyq sııaqty, toq­sanyn­shy jyldardyń qıyn-qystaýynan aman-esen ótip qana qoımaı, jańa, jas mem­lekettiń zańnamalyq bazasyn jeti­l­dirýge belsene qatysqanyma qýanamyn.

Men Parlament Senatynyń birin­shi shaqyrylymdaǵy depýtaty jáne vıse-spıkeri boldym. Egemen elimizdiń zańnamasy qurylyp jatqan kezeń bolatyn. Kóp jumys isteýge, álemdik tájirıbeni zertteýge týra keldi. Sol kezde maǵan uzaq jyldar boıy óndiriste jumys istegenim, memlekettik qyzmette jáne partııada is tájirıbemniń bolǵany kóp kómektesti. Iаǵnı qaı zańnyń ómir tájirıbesinde qalaı jumys isteıtinin kózime elestete aldym.

Sol jyldary «Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń Ulttyq qaýipsizdigi týraly», «Memlekettik qyzmet týraly», «Bilim týraly», «Zeınetaqymen qam­syz­dandyrý týraly», «Turǵyn úı qaty­nastary týraly» jáne basqa da ma­ńyz­dy zańdar qabyldandy. Birqatar halyq­aralyq shart, onyń ishinde áıelder quqyǵy týraly zańdar ratıfıkasııalandy.

Ult Kóshbasshysy árqashan áıelder­diń áleýmettik jaǵdaıyna alańdaýshylyq tanytyp otyrdy. Elbasy áıelderdiń qoǵamdyq mártebesin kóterýge zor kóńil bóle otyryp, egemendiktiń asa aýyr alǵashqy jyldarynda arnaıy organ – Prezıdent janyndaǵy Otbasy, áıelder problemalary jáne demografııalyq saıasat jónindegi keńesti qurdy. Ke­ıin atalǵan organ Prezıdent janyndaǵy Otbasy jáne áıel­der isteri jónindegi Ulttyq komıssııa bolyp ózgertildi.

1998 jyldyń sońynda Nur­sultan Nazarbaev maǵan osy organdy tóraǵa jáne mınıstr retinde bas­qarýdy usyndy. Alaıda men basqa da tanymal tulǵalardyń bar ekenin, bul qyzmetti atqara al­maı­tynym­dy aıtyp, bas tarttym. Sonda Elba­sy «Osy máse­leni kóterińiz, ha­­ly­q­a­­ra­lyq uıym­­­dar­men kez­­de­si­ńiz, bul ta­qy­­­ryp bo­­­ıyn­­sha bar­lyq ja­ńa­lyq­­ty oqy­ńyz. Siz­­diń kásibı qa­sıet­­teri­­ńiz­di bile otyryp, bul qyz­metti abyroı­men at­qar­aty­nyńyzǵa senimdimin», dedi.

Nátıjesinde, osy Ulttyq komıssııa­da 10 jylǵa jýyq jumys istedim. Otba­sy­lardyń, áıelder men balalardyń jaǵ­daıyn jaqsartý jónindegi mańyzdy máse­lelerdi sheshýge tyrystym. Ulttyq komıssııanyń quramy óte myqty edi. Onda Parlament depýtattary, mınıstr­ler men memlekettik qyzmetshiler, ǵa­lym­dar, sondaı-aq úkimettik emes uıym­dar men qoǵamdyq birlestikterdiń ókil­deri boldy. Tuńǵysh Prezıdentimiz Ult­tyq komıssııanyń qyzmetindegi negizgi tórt baǵytty aıqyndap berdi. Iаǵnı áıel­derdi saıası jáne ekonomı­ka­lyq tur­ǵyda il­geriletý, áıelder men olard­yń ot­basy­larynyń densaýlyǵyn jaq­sartý jáne áıelderge qatysty zorlyq-zombylyqty joıý máseleleri alǵa qoıyldy.

Elbasynyń joǵary senimi meni barynsha kreatıvti bolýǵa mindettedi. О́z kezeginde, Ulttyq komıssııa osy salaǵa qatysty zańnamany keńeıtý men je­tildirý máselesin únemi kóterip otyr­dy. Halyqaralyq jáne úkimettik emes uıymdarmen kóptegen kezdesý­ler uıymdastyryldy. Áıelderge qaty­sy bar barlyq derlik halyqaralyq qujattar zertteldi. Kóptegen adamdarǵa kómek pen qoldaý kórsetilip, buryn aıtylmaı kelgen máseleler kóterile bastady. Osylaısha, bizdiń kóptegen qadamdarymyzda «alǵash ret» degen sóz jıi qoldanylatyn boldy.

Tuńǵysh Prezıdentimiz qoǵamnyń damýyna áıelderdiń belsene qatysqanyn eskere otyryp, atqarýshy jáne ókildi bılik basshylyǵyndaǵy áıelderdiń úlesin arttyrý qajettiligin alǵa tart­qan bolatyn. Bul rette biz basshylyq qyzmetke jáne saılanbaly organdarǵa kandıdattar usyný kezindegi partııalyq tizimderdi qurýda genderlik teńdiktiń saqtalýyn qamtamasyz etý úshin saıası partııalarmen tyǵyz jumys isteı bastadyq. Ashyq hattar jazyp, sheshimder qabyldaıtyn deńgeıge áıelderdi kóbirek usynýǵa shaqyrdyq.

Halyqaralyq uıymdardyń qoldaýy­men rıgsdagqa saılaý ótip jatqan kezde Shvesııaǵa sapar uıymdastyryl­dy. Onda bizdiń ókilder, sonyń ishinde depýtattyqqa, ártúrli deńgeıdegi aýdan ákimdigine kandıdat áıelder shvedtik saılaý tehnologııalarymen tanysa aldy.

Elbasynyń bastamasymen qurylǵan Ulttyq komıssııanyń tıimdiligin ómirdiń ózi dáleldedi. Búkil postkeńestik aýmaqta otbasynyń, áıelder men balalardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy memle­kettik saıasatty iske asyrýdyń dál mundaı tetigi joq.

Nursultan Nazarbaev Qazaqstandaǵy genderlik teńdik Strategııasyn ázirleýge bastamashy boldy. Onyń basty maqsaty – áıelderge Konstıtýsııada jáne Qazaq­stan múshelik etetin uıymdardyń halyq­aralyq aktilerinde kórsetilgen quqyq­taryn tolyq paıdalanýǵa múmkin­dik berý. Sondaı-aq, qoǵamnyń tynys-tir­shi­ligine áıelderdiń teń quqyly ara­la­sýy máselesi de nazarǵa alynǵan. Mun­daı bastama el tarıhynda alǵash ret kóterildi.

Men 2009 jyly Parlament Májilisi­niń depýtaty retinde genderlik teńdik Strategııasynda qarastyrylǵan «Erler mán áıelderdiń teń quqyqtary men teń múm­kindikteriniń memlekettik kepil­dikteri týraly» jáne «Turmystyq zor­lyq-zombylyqtyń aldyn alý týraly» eki negizgi genderlik zańdy talqylaýǵa jáne qabyldaýǵa qatystym.

Elbasy aıtyp ótkendeı, Qazaqstan­daǵy áıelder árqashan eldegi barlyq jetistikterge, ózgerister men mańyzdy oqı­ǵalarǵa belsendi atsalysyp keldi jáne solaı bolyp qala beredi. Táýel­sizdiktiń alǵashqy jyldary olar naǵyz batyldyq tanytyp, ózderin jáne otbasylaryn qamtamasyz etý úshin qoldan kelgenniń bárin jasaǵany esimizde. Áıelder shaǵyn bıznespen, alyp-satýmen aınalysyp, ózderiniń qosalqy sharýashylyqtaryn damytty.

Búginde Qazaqstandaǵy áıelder bilim berý jáne densaýlyq saqtaý, mádenıet jáne qyzmet kórsetý, qarjylyq qyzmet, memlekettik qyzmet, sot júıesi sııaqty salalardyń kásibı deńgeıin aıqyndaıdy. Qoǵamda áıelderdiń áleýmettik turǵyda qalyptasýy úshin jańa múmkindikter jasalǵan. Qazirgi zamannyń áıelderi mansapqa da qol jetkizip, balalaryn da tárbıelep, jańa mamandyqtardy da ıgerip jatyr. Olar isker basshy, utymdy uıymdastyrýshy, salmaqty saıa­satker, ónegeli ana da bola biledi.

Qazaqstandaǵy durys de­mografııa­lyq saıa­sat­­tyń arqasynda eli­miz demo­grafııalyq daǵ­da­rystan qutyla aldy. Aza­mattarymyzdyń ortasha jasyn eskere otyryp, ózimizdi jas ulttardyń qataryna jatqyza alamyz. 2004 jyldan bastap halyq sany arta bastady. Týý kórsetkishin arttyrýdyń mańyzdy fak­t­ory – jumys isteıtin jáne jumys iste­meıtin áıelderge tólenetin áleýmet­tik tólemder men járdemaqylar bolyp sanalady.

Elbasynyń aýqymdy josparlary men jetistikteriniń barlyǵyna bizdiń de qatysymyz barlyǵyn maqtan tutamyz. Men jumys isteýge bala kezimnen daǵdy­lan­ǵanmyn. Únemi belsendi boldym. О́mirlik uranym – alǵa qoıǵan maqsat­qa umtylys pen óz mindetime adal qaraý der edim. Sondyqtan, Tuń­ǵysh Pre­zı­dentimizdiń minezindegi jasam­paz­dyq qasıeti maǵan aıryqsha unaıdy. Ol joǵary kásibı sheberligimen, jaýap­ker­shiligimen, adamgershiligimen, qarapaıym­dyly­ǵymen, ustamdylyǵymen jáne sheshim­diligimen daralandy. Elbasy batyl, myqty, prınsıpshil, ádil ári óz kúshine senimdi adam. Ol – Qazaqstannyń jalpy­ulttyq Kóshbasshysy.

Gazet betinen Elbasy Nursultan Ábishulyn ózimniń jáne barsha qazaq­stan­dyq áıelderdiń atynan Qazaqstan Táýel­sizdiginiń 30 jyldyǵymen quttyqtaýǵa ruqsat etińizder. Bul, eń aldymen, Ult Kóshbasshysynyń merekesi. Sebebi, ol – álem tanyǵan Qazaqstannyń bas arhıtektory. Elbasyna zor densaýlyq, san qyrly qyzmetine jańa tabys, elimizdiń kórkeıip-gúldenýin tileımin.

Osy múmkindikti paıdalana otyryp, oqyrman áıelderdi kóktemniń kórkem merekesi – 8 naýryz – Halyqaralyq áıel­der kúnimen quttyqtaımyn. Otba­sy­lary­ńyz ben jaqyndaryńyzǵa amandyq, kóktemgi jylylyq, ózara túsinistik pen jarqyn bolashaq tileımin. Árdaıym qajetti jáne sulý da súıikti bolyńyzdar!

Aıtkúl SAMAQOVA,

memleket qaıratkeri