«Intergaz» Merkide jańa stansany iske qosty

«Intergaz Ortalyq Azııa» AQ («QazTransGaz» AQ ulttyq operatory quramyna kiredi) iske qosqan, «Ta­raz» magıstraldyq gaz qubyrlary bas­qarmasy jaýapkershiligine alǵan jańa avtomattandyrylǵan «Merki» gaz taratý stansasyn paıdalanýǵa berý Jambyl oblysy jáne búkil halyq tyǵyz ornalasqan Merki aýdany úshin óte tıimdi ári mańyzdy joba boldy.

Bul – eski obektini jańǵyrtý ǵana emes, senimdilik pen ónimdilik deńgeıi jo­ǵary, zamanaýı jańa stansany salý de­gen sóz.

«Búginge deıin biz paıdalanyp kelgen «Merki» GTS 30 jyl buryn salynǵan. Onyń 1980 jyldardaǵy ótkizgishtik qa­bileti sol kezeńdegi aýdannyń qajet­tiligine oraılastyrylǵan bolatyn, son­dyqtan qazirgi zaman talabyna saı kel­meıdi. Mysaly, GTS pasporttyq ótkiz­gishtik qabileti saǵatyna 10 myń tekshe metr bolsa, qys mezgilinde aýdandaǵy gaz­dyń naqty ortasha táýliktik shyǵyny saǵa­tyna 16 500 tekshe metrdi qurady. Eń joǵarǵy sheginde bul kórsetkish saǵa­tyna 20 myń tekshe metrge deıin ǵana jetýi múmkin», deıdi «Intergaz Ortalyq Azııa» AQ «Taraz» MGQB dırektorynyń birinshi orynbasary Áýes Bekebaev.

Bir sózben aıtqanda, eski gaz taratý stansasynyń qaýqary aýdannnyń qazirgi deńgeıine múlde saı kelmedi. О́ıtkeni aýdan turǵyndary sanynyń artýyna jáne jańa ónerkásiptik kásiporyndardyń paıda bolýyna baılanysty Merki aýda­nynda gaz tutyný kólemi aıtarlyqtaı ósti.

Sonymen qatar jabdyqtardyń tozýy da kúrmeýli máselege aınalǵan edi. Sońǵy úsh onjyldyqta 1980-jyldardyń úlgisindegi krandar men qysym ret­tegishter jáne vıssın súzgi­leri arqyly kún saıyn tabıǵı gazdyń úlken kólemi joǵary qysymmen ótip jatty jáne bul aýystyrýdy talap etti.

Úshinshi másele, eski GTS-ti «BGA-TBA»  (Buqara gazdy aýdany – Tashkent-Bishkek-Almaty) magıstraldyq gaz qubyryna qosý syzbasy Merki aýdanyn gazben tolyqqandy jabdyqtaýǵa jetkiliksiz boldy. Jeke abonentter de, aýdannyń ónerkásiptik obektileri de onyń alǵashqy jelisine qosylǵan. Al gaz qubyryndaǵy qysym tómendegen jaǵdaıda eski stansanyń qýaty sońǵy qosylǵan tutynýshylarǵa qajetti gaz qysymyn berýge jetpeı qalady. Ma­gıs­traldyq gaz qubyrynyń birinshi jelisinde jóndeý jumystary qolǵa alynsa, osy jelige qosylǵan turǵyn­darǵa gaz berýdi ýaqytsha toqtatý da jaǵdaıdy ýshyqtyrýy múmkin edi.

О́tkizý qabileti saǵatyna 30 myń tekshe metrdi quraıtyn jańa «Merki» AGTS paıdalanýǵa berilip, osy máseleniń bári sheshimin tapty. Sonymen qatar «BGA-TBA» MGQ ekinshi jelisine re­zerv­tik qosylýynyń arqasynda IOA kom­panııasy endi Merki aýdanynyń tuty­nýshylaryn jyl boıy taratýshy jelilerge ortasha qysymdy gaz qubyry arqyly úzdiksiz gazben jabdyqtaýǵa kepildik bere alady.

Jańa «Merki» AGTS-tiń áleýmettik mańyzy zor, ol Merki aýdanynyń 16 eldi mekenin: Merki, Oıtal, Sarymoldaev, Jam­byl, Aqtoǵan, Aqaral, Inter­na­sıo­nalnaıa, Plogoıagodnaıa, T.Rysqulov, Sypataı, Ekpindi, Oıtal, Sanatornyı, Taldybulaq, Turlybaı, Qazaq dıhan; 12 695 turǵyn úıdi; 420 turǵyn úı-kom­mýnaldyq nysanyn jáne 33 ónerká­siptik kásiporyndy gazben turaq­ty jab­dyqtaýdy qamtamasyz etýge múm­kin­dik beredi.

Jańa AGTS qýaty kóptegen ekono­mı­kalyq múmkindikterge, atalǵan aýdanda jańa ónerkásiptik kásiporyndar men jumys oryndarynyń paıda bolýyna yqpal etedi jáne  bıznesti damytýǵa jol ashady.

Budan basqa, jańa AGTS-ti birden eki qýat kózine qosý («BGR-TBA» MGQ-nyń 1 já­­ne 2-jelileri) jóndeý jumystaryn júr­­gizý kezinde gazben jabdyqtaýdaǵy ir­ki­listerdi boldyrmaýǵa múmkindik be­redi.

Bloktyq tıptegi tehnıkalyq jaǵynan jańa AGTS eski GTS-ten aıtarlyqtaı erekshelenedi. Munda barlyq kran torap­tary pnevmogıdrojetegi bar sharly krandardy qoldana otyryp jasal­ǵan. Bul toraptardyń qurylymy da, quras­tyrylýy da senimdi jáne joǵary talapqa saı keledi. Jańa AGTS-tegi barlyq tehnologııalyq prosester SIEMENS markaly jabdyqtardy paıdalana otyryp, tolyq avtomattandyrylǵan.

AGTS-ke jáne kran toraptaryn avtomattandyrý júıelerimen basqarý jáne AGTS jumysynyń parametrleri týraly derekterdi berý úshin jalpy uzyndyǵy tórt shaqyrym jerasty tal­shyqty-optıkalyq kabel jelisi arnaıy salynǵan. Stansanyń alańynda jáne kran toraptarynda qaýipsizdik já­ne beınebaqylaý júıesi ornatyldy. Bul senimdi baılanysty qamtamasyz etý­ge, kezekshi aýysymnyń júktemesin azaı­týǵa jáne stansanyń qaýipsiz jumys isteýine kepildik beredi.

Jambyl oblysynyń aýmaǵy arqyly birden birneshe iri magıstraldyq gaz qubyrlary − «Buqara gazdy aýdany – Tashkent – Bishkek – Almaty» MGQ (BGA-TBA), «Amangeldi – KS-5 Taraz» MGQ jáne «Qazaqstan – Qytaı» MGQ ótetinin es­kersek, «Taraz» magıstraldyq gaz qu­byry basqarmasynyń jumysy aýqymdy.

Esengeldi TО́REGELDINOV