Jıyndy ashqan Qazaqstan Prezıdenti el táýelsizdiginiń 30 jyl ishindegi tabystary Almaty qalasymen tyǵyz baılanysty ekenin atap ótti.
Táýelsizdigimiz Almatyda jarııalandy. Sondyqtan bul shahardyń tarıhı róli aıryqsha. Qazir Almaty – ekonomıkamyzdyń basty qozǵaýshy kúshi. Sonymen birge munda bıznes salasy jaqsy damyǵan, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev halyqtyń turmys sapasyn jaqsartý barshaǵa ortaq negizgi mindet sanalatynyn jáne azamattardy jumyspen qamtyp, tabysyn arttyrý basty nazarda bolýy qajet ekenin eske saldy.
Prezıdent qalanyń uzaq merzimge arnalǵan damý strategııasyna sáıkes, Almaty ómir súrýge qolaıly jáne jalpyǵa birdeı teń múmkindik beretin qalaǵa aınalýǵa tıis ekenine toqtaldy. Memleket basshysy osy maqsatqa jetý úshin birqatar mindet júktedi.
Qasym-Jomart Toqaev birinshi mindet retinde ekonomıkalyq damý máselesin atady.
Prezıdent 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha Almatynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda oń qarqyn bar ekenin atap ótti. Osy oraıda ol ahýaldyń qubylmaly sıpatyna nazar aýdaryp, bosańsýǵa bolmaıtynyn aıtty.
Memleket basshysy bıznespen «keri baılanys» ornatýdyń naqty ári tıimdi tetigin jolǵa qoıý qajettigin jetkizdi. Bul rette Prezıdent qala ákiminiń janyndaǵy Iskerlik keńestiń konstrýktıvti jumysyn mysal retinde keltirdi. Sonymen qatar Memleket basshysy qalany odan ári damytý úshin ósimniń jańa bastaýlary qajet dep sanaıdy. Mundaı baǵyttardyń biri jańasha túrlengen ekonomıka.
Bul máselede ınnovatorlar, jastar men bıznes arasyndaǵy tıimdi qarym-qatynas mańyzdy ról atqarady. Muny damyǵan elderdiń tájirıbesinen kórýge bolady. Bul jerde «velosıped oılap tabýdyń» qajeti joq. Kraýdfandıng, bilim berý habtary, bıznes-kómekshilermen aradaǵy arnaıy ınvestısııalyq kezeńder sııaqty tehnologııalar shetelde ózderin jaqsy qyrynan kórsetti. Jalpy ákimdikterde jańasha túrlengen ekonomıkany damytý jóninde túsinik pen ózindik kózqaras bar. Almaty qalasynyń tájirıbesin ózge óńirlerde qoldaný qajet. Bizdiń jerimiz talanttarǵa baı. Jas oryndaýshylar, shyǵarmashylyq ókilderi aımaqtyq qana emes, álemdik deńgeıde de moıyndalyp jatyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Úkimetke atalǵan baǵyt boıynsha tolyqqandy ári zamanaýı normatıvtik-quqyqtyq turǵydan retteý mehanızmin ázirleýdi tapsyrdy.
Prezıdent bıznesti zańsyz aralasýdan qorǵaý máselesin kelesi mańyzdy mindet dep sanaıdy. Bul jerde baqylaý-qadaǵalaý nemese quqyq qorǵaý qyzmeti keıpindegi reıderlik jáne bopsalaý derekteri jaıynda sóz bolyp otyr. Qasym-Jomart Toqaev óziniń tapsyrmasy boıynsha mundaı teris is-áreketterge qarsy kúreske baǵyttalǵan zańnamalyq sharalar toptamasy daıyndalǵanyn málimdedi. Bul baǵyttaǵy tıisti jumystar Parlamenttiń qazirgi sessııasynyń sońyna deıin aıaqtalady.
Túpki maqsat – zańdylyq turǵysynan bıznes pen memlekettik organdar arasyndaǵy qatynastar modeliniń minsiz bolýy. Sıngapýrdy jetistikke jetkizgen úlgini alýǵa bolady. Múmkin emes nárse joq. Bári alǵa qoıǵan maqsatqa jetý jolyndaǵy batyldyqqa baılanysty, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Prezıdent sheteldik ınvestısııalardy qorǵaý máselesine nazar aýdardy. Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, ınvestorlardyń elimizdegi bıznesterin jaıly júrgizýi ekonomıkanyń tabysty damýyna jáne azamattardyń ál-aýqatyna yqpal etedi.
Investorlarmen durys qarym-qatynas memlekettik organdar úshin mindet bolýǵa tıis. Sondyqtan quqyq qorǵaý organdary men basqa da ókiletti qurylymdarǵa ınvestorlardyń jumysyna negizsiz aralasýǵa bolmaıtynyn eskertemin, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy óz sózinde qalanyń ınnovasııalyq saladaǵy alatyn ornyn nyǵaıtý qajettigine toqtaldy. Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, Almatynyń atalǵan salada kóshbasshy bolýǵa tolyq múmkindigi bar. Buǵan Innovasııalyq tehnologııalar parkiniń áleýeti, elimizdiń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń jáne venchýrlyq kapıtaldyń aıtarlyqtaı bóliginiń osynda shoǵyrlanýy septigin tıgizedi.
Qasym-Jomart Toqaev ońtústik astana men onyń tóńiregin damytýdyń taǵy bir mańyzdy baǵyty retinde týrızm salasyn atady. Prezıdenttiń aıtýynsha, sońǵy 10 jylda Almatyǵa ózge elden kelýshilerdiń sany úsh esege artqan, al, 2019 jyly bul kórsetkish 435 myńǵa jetken. Ishki týrızm boıynsha da oń ózgerister bar. Sondaı-aq ol Almaty Mercer kompanııasy ótkizetin bedeldi reıtıngke qosylǵan birden-bir qala ekenin atap ótti.
Memleket basshysy atalǵan baǵyttaǵy birqatar problemany, onyń ishinde, qyzmet kórsetý salasyndaǵy olqylyqtar jaıynda aıtty. Qasym-Jomart Toqaev Almaty qalasy men Almaty oblysynyń ákimderine aglomerasııa aıasynda týrızmdi damytýdyń birlesken baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyrdy.
Prezıdent halyqty jumyspen qamtýdy mańyzdy máselelerdiń biri retinde aıtty. Pandemııa kezinde bul máseleniń ózektiligi arta túsken.
Qazirgi kúrdeli kezeńdegi bizdiń basty mindetimiz – jumyssyzdyqtyń kúrt kóbeıýine, jumys oryndarynyń jappaı qysqarýyna jáne turǵyndar tabysynyń azaıýyna jol bermeý. Sonymen birge iskerlik belsendilikti saqtaý úshin bıznesti yntalandyrý óte mańyzdy, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde áleýmettik salaǵa erekshe nazar aýdardy. Prezıdent erekshe kútimge muqtaj jandardy qoldaýdyń jáne olarǵa barynsha qolaıly orta qalyptastyrýdyń mańyzdylyǵyn jetkizdi. Qasym-Jomart Toqaev bul memlekettiń áleýmettik saladaǵy basty mindetteriniń biri dep atap ótti.
Memleket basshysy bul baǵytta qala ákimdigi men jaýapty qurylymdar óz jumysyn tıimdi atqarmaı otyrǵanyn tilge tıek etti. Osyǵan oraı qala ákimdigine muqtaj jandardy ońaltý jabdyqtarymen qamtamasyz etý jónindegi is-sharalar josparyn ázirleýdi, sondaı-aq, áleýmettik jáne basqa da nysandardy tıisti standartqa sáıkestendirýdi tapsyrdy.
Prezıdent ákimdikke mekteptegi, balabaqshadaǵy oryn tapshylyǵyn kezeń-kezeńimen azaıtýdyń josparyn jasaý týraly tapsyrma berdi. Bul jobalardy iske asyrýda memlekettik-jekemenshik áriptestiktiń múmkindikterin keńinen paıdalaný qajettigin eske saldy.
Byltyr eki-aq jańa mektep boı kóterdi. Bes mekteptiń janynan qosymsha ǵımarat salyndy. Oryn sany bar-joǵy tórt myńǵa kóbeıdi. Sonymen birge nebári 670 oryndyq tórt balabaqsha ashyldy. Eki mıllıon turǵyny bar qala úshin munyń qaı-qaısysy da jetkiliksiz, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev qalanyń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kúrdeli ahýalyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, bul saladaǵy kóptegen kókeıtesti máseleler koronavırýspen kúrestiń kóleńkesinde qalyp qoıyp jatyr.
Jalpy azamattardyń medısınalyq qyzmet kórsetý sapasyna kóńili tolmaıtynyn aıtýymyz kerek. Medısına kadrlarynyń jetispeýshiligi de kóptiń kókeıindegi kúrmeýli másele. Bul problema jyldar boıyna sheshilmeı kele jatyr. Ásirese, keshegi tótenshe jaǵdaı rejımi kezinde bul máseleniń ózektiligi arta tústi. Qalaǵa 300-ge jýyq dáriger qajet. Bul óte kóp. Eger Almatyda jaǵdaı osyndaı bolsa, onda shet jatqan aımaqtar týraly ne aıtýǵa bolady?! Atalǵan jaǵdaıdy qalanyń densaýlyq saqtaý basqarmasyndaǵy kadrlardyń toqtaýsyz aýysýy ýshyqtyryp jiberip otyr. Onda jemqorlyqqa qatysty zań buzýshylyqtar oryn aldy. Qalaı aıtsaq ta, densaýlyq saqtaý basqarmasynda turaqtylyq bolǵan joq. Ákimdik bul máselelerdi sheshýmen naqty aınalysý kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent elimizdegi epıdemııalyq ahýaldyń turaqsyz ekenin aıta kele, qala turǵyndary men bıznes ókilderi indetten saqtanýǵa asa mán bermeı, ony elemeı júrgenin atap ótti.
Men taǵy da otandastarymyzdy sabyr saqtaýǵa, barlyq sanıtarlyq normalardy qatań ustanýǵa, koronavırýsqa qarsy jappaı vaksınasııany qoldaýǵa shaqyramyn. Úkimet pen ákimdikter jappaı vaksınasııa júrgizýge daıyn bolýy kerek. Biz 1 aqpannan vaksınasııa jumysyn bastadyq. Biraq dál qazirgi ýaqytqa deıin vaksına saldyrǵan azamattardyń sany 19 myńnan sál ǵana asady. Jospar boıynsha biz 6 mıllıonnan astam adamǵa vaksına saldyrýymyz kerek. Eger óz óndirisimizdiń qýaty men Reseıden ákelinetin vaksına jetpeı jatsa, onda naryqqa shyǵyp, qajetti kólemdi ımporttaý qajet. Jappaı ımmýnıtet qalyptastyrmaı aýrýdy jeńe almaımyz, ekonomıkany qaıta qalpyna keltirý de múmkin emes. Úkimetke atalǵan jumysty jandandyrýdy tapsyramyn. Bul máseleni ózim baqylap otyramyn. Vaksınasııaǵa durys qaraý kerek, budan basqa jol joq. Osy máseleni azamattardyń esine taǵy bir márte salǵym keledi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev megapolısti ınfraqurylymdyq turǵydan damytý máselesine jeke toqtaldy. Atap aıtqanda qalanyń Túrksib jáne Jetisý aýdandaryndaǵy eski úılerdi qaıta jańǵyrtý qajettigine nazar aýdardy. Sonymen qatar kógaldandyrý, qaladaǵy tazalyqty saqtaý, qurylys kezinde seısmologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, taýly aýmaqtardan jer telimderin berýge qatań baqylaý ornatý máseleleri jaıynda da aıtty.
Jalpy Almatyda jer tapshy ekeni belgili. Biraq Bas prokýratýranyń málimetine qarasaq, qalada 3,7 myńnan astam gektar jer paıdalanylmaı otyr. Onyń bárin tolyqqandy ekonomıkalyq aınalymǵa engizý qajet, – dedi Prezıdent.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev ákimdikke qala qurylysynyń ınteraktıvti kartasyn ázirleýdi usyndy. Bul, eń aldymen, osy saladaǵy jumystyń meılinshe ashyq bolýy úshin qajet. Prezıdent qoǵamdyq baqylaýdyń qajettigin atap ótti. Onyń sózinshe, qurylys júrgizý úshin Qoǵamdyq keńestiń kelisimi talap etiletin jerler kartada aıqyn belgilenýge tıis.
Memleket basshysy Almaty úlken aınalma kúre jolyn qalanyń ortalyǵymen baılanystyratyn joldar týraly pikirin aıtty.
2021 jyly Abaı dańǵylyn bólýdi aıaqtaý úshin respýblıkalyq bıýdjetten bólingen qarajatqa eki mıllıard teńge mólsherinde qosymsha qarjy kerek ekeni anyqtalyp otyr. Barlyq shyǵyndardy birden naqty josparlaýǵa bolmaı ma? Álde munyń basqa bir sebepteri bar ma? – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent «Altyn Orda» bazary janyndaǵy jol aıryǵynyń qurylysyn synady.
Bul – ásirese, qala irgesindegi eldi meken turǵyndary úshin eń ózekti máseleniń biri. Muny jurtshylyq qala ákimine talaı ret aıtqan. «Almaty – Bishkek» tas jolynyń osy jerden ótetin bóligi byltyr salynyp bitýge tıis bolatyn. Qajetti qarajat tolyq bólingen. Biraq áli nátıje joq. Asqar Uzaqbaıuly, Almaty jáne Almaty oblysynyń ákimderimen birlese otyryp, «Raıymbek – Almaty» ýchaskesiniń qurylysyn osy jyldyń sońyna deıin aıaqtaýdy tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde ekologııaǵa, onyń ishinde, ekinshi JEO-nyń qaıta jóndeý jumystarynyń baǵasyn qymbattatpaýǵa jáne ony sozbalańǵa salmaýǵa, úshinshi JEO-ny jańǵyrtýǵa, jeke sektorǵa gaz tartýdy aıaqtaýǵa, kólikterge janar-jaǵarmaıdyń taza túrlerin paıdalanýǵa, qaldyqtardy paıdaǵa jaratýǵa, Saıran sýqoımasy aınalasyndaǵy aýmaqty abattandyrýǵa jáne qalpyna keltirýge erekshe toqtaldy.
«Jasyl» alapty birtindep keńeıtý ózekti mindet bolyp otyr. Prezıdent bul máselede aǵashtardyń zańsyz otalýyna jáne baqtardyń joıylýyna, onyń ishinde, qalanyń tarıhı ortalyǵyndaǵy kógaldarǵa qatysty alańdaýshylyǵyn bildirdi.
Qalany kógaldandyrý máselesinde naýqanshylyqqa, uqypsyzdyqqa jáne áldekimderdiń múddelerin qoldaýǵa jol berilmeýi tıis. Bul máselede ǵylymı kózqarasqa, kásibılikke, turǵyndarǵa qolaıly jaǵdaı jasaýǵa jáne qalany úılesimdi damytýǵa basymdyq berilýi kerek. Almatyǵa «jasyl qala» mártebesin qaıtarýǵa mindettimiz, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent Almaty aglomerasııasyndaǵy qala mańyn jáne eldi mekenderdi damytý qajettigine toqtaldy. Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, Almaty – Qazaqstandaǵy eń úlken qala ǵana emes, elimizdegi aglomerasııanyń iri ortalyǵy.
Almaty qalasy men Almaty oblysynyń damý máselesin bir-birinen bólip qaraýǵa bolmaıdy. Negizgi sapaly jumys oryndary qalada jasaqtalady. Bul merzimdik mıgrasııany yntalandyrmaı turmaıdy, – dedi Prezıdent.
Osy rette Memleket basshysy Úkimetke Almaty qalasy men Almaty oblysy ákimderimen birlesip, aglomerasııanyń kóliktik modelin jasaýdy tapsyrdy.
Almaty aglomerasııasyn basqarý jónindegi keńesti quratyn kez keldi. Ony byltyr qolǵa alý kerek edi. Ol kezekti otyrys ótkizý organyna aınalmaýy tıis. Oǵan jalpy aglomerasııalyq máselelerdi sheshý úshin barlyq qajetti ýákilettikterdi berý kerek. Bul máseleni ortalyq deńgeıde sheshý úshin buǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasaryn jaýapty etip bekitý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy qalada qaýipsizdikti qamtamasyz etý mańyzdy dep sanaıdy. Ol úshin qalanyń keıbir aýdandaryn jaryqtandyrý, beınebaqylaý kameralarynyń ıntellektýaldyq áleýetin paıdalaný jáne olardy Jedel basqarý Ortalyǵyna ıntegrasııalaý jónindegi máselelerdi sheshý qajet.
Prezıdent sóz sońynda Almaty ákimine júktelgen mindetterdi muqııat iske asyrýdy tapsyrdy. Sonymen qatar berilgen tapsyrmalardyń ýaqytyly ári sapaly oryndalýy Prezıdent Ákimshiliginiń baqylaýynda bolatynyn atap ótti.
Otyrysta, Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev, Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov, Premer-Mınıstrdiń orynbasary Roman Sklıar, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev, Qazaqstannyń «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov, sondaı-aq, Almaty qalalyq qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy Rahman Alshanov jáne Almaty sáýletshiler odaǵynyń tóraǵasy Sergeı Martemıanov sóz sóıledi.