Áskerı ınjenerler ustahanasy

Egemendik alǵan alǵashqy jyldarda ultymyz tarıh tolqynynda talaı qıyndyqty bastan keshirdi. Alaıda syn saǵattarda bolashaq urpaq qamy úshin júzege asyrylýy tıis kúrdeli máseleler oryndaldy. Memleketimizdiń egemen el retinde qalyptasýy men damýynda, qorǵanys qabiletiniń nyǵaıýynda, zamanǵa saı qazaqstandyq armııany qurý arqyly ulttyq qaýipsizdikti aıqyndaýda Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń eńbegi zor. Elbasy tapsyrmasyn buljytpaı oryndaǵan birinshi Qorǵanys mı­nıstrimiz armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetovtiń kásibıliginiń arqasynda táýelsizdigimizdiń basty tiregi Qarýly Kúshteri men áskerı oqý oryndarynyń qýatty júıesi quryldy, áskerı kadrlardy daıarlaý mindeti sheshildi. 

1995 jyly áskerı kadrlar máse­lesin sheshý baǵytynda Azamattyq avıasııa akademııasynyń janynan áskerı fakýltet ashýǵa sheshim qa­byl­dandy. 2001 jyly 15 qazanda Qazaqstan Úkimetiniń № 1330 qaý­lysymen Azamattyq avıasııa akademııasy janyndaǵy áskerı fakýltet Orta Azııa memleketteri arasyndaǵy radıoelektronıka jáne baılanys ınjenerlerin daıarlaıtyn birden-bir oqý orny – Radıoelektronıka jáne baılanys áskerı-ınjenerlik ınstıtýty bolyp quryldy. Bıyl ınstıtýtymyz aıtýly kezeń 20 jyldyq mereıli merekesin atap ótkeli otyr.

Osy jyldar aralyǵynda oqý orny zaman talabyna saı damý jo­lynda eleýli jetistikterge qol jet­kizdi. Instıtýttyń alǵash quryl­ǵan jyl­dary 4 mamandyq boıynsha ás­kerı mamandar daıarlansa, qazirgi tań­da elimizdiń áskerı salasyn qa­zir­gi zamanǵa saı mamandyqtarmen jabdyqtaý maqsatynda 9 mamandyq boıynsha  jas ofıserler el Qarýly Kúshteriniń qataryn tolyqtyryp keledi. Oqý ornyn búginge deıin 2148 túlek bitirse, onyń je­teýi Ujymdyq qaýipsizdik shar­ty uıy­mynyń qoldaýymen kór­shiles Qyr­ǵyz Respýblıkasynan qabyl­danǵan bilim alýshylar edi.

Bolashaq ofıserlerdiń sapaly bilim alýy men kásibı saladaǵy sheberlikterin shyńdaý jolynda qyz­met etip kele jatqan úzdik pro­fessor­lyq-oqytýshylar quramynyń eńbegi zor. Oqý ornynda 4 ǵylym doktory, 10 ǵylym kandıdaty, 2 PhD doktory, 140 magıstr mamandar bilim berýde.

Instıtýtymyzda kýrsanttardyń ın­novasııalyq jańashalaný baǵy­tynda, zamanaýı deńgeıde bilim alýy úshin barlyq jaǵdaı jasalynýda jáne memleket tarapynan bilim sapasyn arttyrýǵa basty nazar aýda­rylýda. Parlament depýtat­tary Darıǵa Nazarbaeva, Abaı Tasbolatov, Baqytbek Smaǵul sııaqty tul­ǵalardyń oqý ornymyzdaǵy pro­fessorlyq-oqytýshylar quramy jáne kýrsanttarmen kezdesý ótkizýi so­nyń aıǵaǵy. Kezdesý barysynda ıns­tıtýttyń oqý materıaldyq bazasy, oqý ortalyǵyndaǵy tájirıbelik sabaq­tar júrgizýge arnalǵan áskerı tehnıkalar, qarý-jaraqtar jaǵdaıy qaraldy.

Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý salasynda 2010 jyly 11 naý­­ryzda Bolondyq oqý úderisin qa­byldady, al áskerı salaǵa bul úderis 2016 jyldan bastap engizildi, ıaǵnı qa­zirgi ýaqytta ınstıtýtta bilim be­rý osy júıede júrgizilýde. Bilim berý­diń atalǵan júıesiniń ózindik ar­tyq­shylyqtary sol búginde áskerı kadrlardyń jan jaqty tereń bilim alýy jáne bilim salasyndaǵy ozyq tájirıbelerdi ıgerý  maqsatynda  2018 jyly 21 tamyzdaǵy №150-1/18 kelisim boıynsha Almaty qa­lasyndaǵy Aqparattyq tehnologııa­lar halyqaralyq  ýnıversıteti men REjBÁII arasynda arnaıy me­morandýmǵa qol qoıylyp, búginde ol sátti júzege asyrylýda. Qazirgi tań­da álemdik deńgeıde suranysqa ıe bolyp otyrǵan kıberqaýipsizdik mamandyǵy boıynsha ınstıtýt kýr­santtary bizdiń ınstıtýttaǵy ás­kerı bilimmen qatar, áskerı istegi kı­berqaýipsizdik mamandyǵynda atal­ǵan oqý ornynda bilimderin ushtastyrýda.

Instıtýt kýrsanttary TMD el­derindegi áskerı joǵary oqý oryndary arasynda ótkizilgen matematıka páni boıynsha III jáne IV Halyqaralyq olımpıadalarǵa qatysyp eki jyl qatarynan olımpıada kóshbasshylarynyń qatarynda júldeli oryndy ıelendi. REjBÁII komandasy ınformatıka, shet  tilderi jáne áskerı tarıh pánderi boıynsha ótkizilgen bilim saıystarynda Qazaqstan Respýblıkasynyń namysyn qorǵap joǵary marapattarǵa ıe boldy, sonymen birge ınstıtýt jeke quramy Halyqaralyq «Kadeks» qarý jaraq pen áskerı teh­nıka kórmeleriniń jumystaryna qatysty.

Bilim ordasynda ǵylymı zertteý jumystaryna da basty nazar aýdarylǵan, memleketimizdegi je­tekshi joǵary oqý oryndary, ǵy­lymı tehnıkalyq baǵytta ǵylymı mekeme­lermen tyǵyz yntymaqtastyq or­natylǵan. Professorlyq-oqytý­shylar quramy men kýrsanttar áske­rı tehnıkalar, qarý-jaraqtardy je­tildirý boıynsha birneshe grant jáne maqsatty baǵdarlamaly qar­jylandyrý sheńberindegi  ǵylymı jobalarǵa qatysýda. Instıtýt kýr­santtarynyń shyǵarmashylyq, zııat­kerlik qabiletterin damytý baǵy­tynda Áskerı radıoelektronıka jáne tehnıka kafedrasynyń professorlyq oqytýshylary je­tek­shiligimen robototehnıka úıir­mesi uıymdastyrylǵan. Úıirme ju­mysynyń nátıjesinde 2019 jyly Respýblıkalyq deńgeıde ótkizilgen robototehnıka baıqaýynda kýrsanttar júldeli orynǵa ıe boldy.

Qazirgi tańdaǵy ózekti máseleniń biri ushqyshsyz ushý quraldarymen kúres júrgizý bolsa, ınstıtýttyń kýr­santtary men oqytýshylarynyń naq­ty jaǵdaıǵa baılanysty qar­sylastyń drondyq quraldaryn joıý­ǵa baǵyttalǵan birlesken ujymdyq ju­mysy úlken jetistik.

Instıtýtta «REjBÁII ǵylymı eń­bekteri» áskerı tehnıkalyq jýrnaly júıeli shyǵarylyp keledi jáne onda áskerı saladaǵy alys jaqyn shet el ǵalymdarynyń da eń­bekteri jarııalanyp otyrady. «REjBÁII ǵylymı eńbekteri»  jýrnaly Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Bilim jáne ǵylym sa­lasyndaǵy baqylaý komıtetiniń 2019 jyldyń 2 qazanyndaǵy № 689  buı­­ryǵymen ǵylymı qyzmettiń negiz­gi nátıjelerin jarııalaý úshin komıtet usynatyn baspalar tiz­besine qosyldy.

Tájirıbeli professorlyq oqytý­shylar quramynyń jetekshiligimen kýrsanttar áskerı qoǵam jumys­taryna, ǵylymı zertteý­ler, ǵylymı maqalalar jazý, ǵyly­mı teorııalyq konferensııalar jumys­taryna belsendi túrde qatysyp  oty­­rady.

Áskerı bilim alýmen qatar kýrsanttar ınstıtýttaǵy túrli sport seksııalary men sharalarǵa qatysyp salaýatty ómir saltymen belsendi shuǵyldanady. Halyqaralyq jáne respýblıkalyq deńgeıdegi ja­rys­tarda ınstıtýt kýrsanttary júldeli oryndardy ıelendi. Instıtýt quryl­ǵan ýaqyttan beri 200-den astam kýr­sant sport sheberi, 4000 kýrsant dáre­jeli sportshylar ataqtaryn ıe­lendi. Instıtýttyń voleıbol koman­dasy úsh ret qatarynan Qarýly Kúsh­­teriniń jeńimpazdary bolsa, TMD chempıonatynda eki ret (Sankt-Peter­býrg q. 2011 j., As­tana q. 2012 j.) qola júldeger atandy jáne 2014 jy­ly Ekvadorda ót­kizil­gen álem chempıonatyna qa­tysty. Res­pýblıkalyq, qalalyq jáne QR Qarýly Kúshteri arasynda ótkiziletin «Sporttyq baǵdarlaý» jarystaryna qatysyp aldyńǵy qatardaǵy oryndardy ıelendi.

Oqý orny basshylyǵy men jeke quramy bolashaq ofıserlerdiń bo­ıynda patrıotızm, Otanǵa, elge degen qurmet, ulttyq rýh pen adam­gershilik qasıetterin qalyp­­tas­tyrý baǵytynda júıeli ju­mys­tar atqarýda. Bul baǵytta kýr­sant­tarǵa qajetti jaǵ­daılar ja­salǵan jáne olardyń mádenı rý­hanı damý salasyndaǵy klýb ju­mystaryna  qoldaý kórsetilip otyrady. Áskerı joǵary oqý oryn­da­ry arasynda alǵash qurylǵan «REjBÁII-nyń kóńildi tapqyrlar klýby» sonyń kórinisi. Atalǵan klýb Qazaqstan Respýblıkasynyń KTK jo­ǵarǵy lıgasyna engizildi. Batyr ba­balarymyzdyń muralaryn zerdelep, áskerı patrıottyq rýhty arttyrýǵa serpin beretin áskerı tarıhı «Bes qarý» klýby, zııatkerlik baǵyttaǵy «Legıon» jáne ǵylymı debat klýbtarynyń alatyn orny zor. Instıtýttyń ǵylymı debat klýby respýblıkadaǵy joǵary oqý oryndary arasyndaǵy debat klýbtarynyń ishinde segiz jyl qatarynan jeńimpaz atandy.

Qoryta aıtqanda, elimizdiń aýmaq­­­tyq tutastyǵy men egemen­digi­niń kepili – Qarýly Kúshterdiń bolashaq ofıserlerin daıarlaýda aıryqsha orny bar  oqý ornymyz bıyl ataýly jıyrma jyldyǵyn qomaqty jetistikterimen atap ótkeli otyr jáne bolashaqta oqý ornynyń álemdik deńgeıdegi ozyq áskerı oqý oryndary qataryna qosylaryna senimimiz mol.

Asqar MUSTABEKOV,

Radıoelektronıka jáne baılanys áskerı-ınjenerlik ınstıtýtynyń bastyǵy, general-maıor