Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúnine oraı M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetinde «Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý máseleleri jónindegi óńirlik komıssııanyń jumysyn uıymdastyrý jáne júrgizý» atty dóńgelek ústel ótti. Ony Soltústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Ǵanı Nyǵymetov ashty, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Osy kúnderi óńirlik komıssııa qyzý jumys júrgizip jatqany baıandamashylardyń atqaryp jatqan jumystary týraly aıtqandarynan aıqyn kórindi. Halyqtyń qarsylyǵyna qaramaı qandy qyrǵynmen ókimet bıligin ornatqan bálshebekterdiń jasaǵan isteri myńdaǵan jazyqsyz jandardy ǵana emes rýhanı qundylyqtardy da tas-talqan etkeni bultartpas faktilermen jarııa etildi. Sol jyldary jazyqsyz atylǵan, japa shegip, densaýlyqtarynan aırylǵan, uzaq jyldar túrme azabyn shekken adamdardyń bárin aqtaý – kommýnıstik qyrǵynnyń ospadarsyz qylmysty qylyqtaryn ashyp, ondaıdyń endi qaıtalanbaýyn búgingi urpaqqa pash etý ekeni belgili.
Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń pofessory Zarqyn Taıshybaı óziniń sózinde qýǵyn-súrginde halqymyzdyń ataqty aqyny Maǵjan Jumabaev qana emes, onyń áke-sheshesi de, aǵa-inileri de qysastyq kórgenin aıtyp, osylardyń bárine arnap eskertkish-belgi qoıýdy usyndy. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetiniń dosenti, memlekettik komıssııa jobalyq keńsesiniń qyzmetkeri Ajar Rahymbekova aqtaý jumystarynyń metodologııalyq ádis-tásilderi týraly aıtyp berdi. Soltústik Qazaqstan memlekettik arhıviniń dırektory Sáýle Málikova óńirimizde saıası-qýǵyn súrginge ushyraǵan barlyq jandardyń elektrondyq bazasy jasalǵanyn málim etti. Onyń ishinde búginge deıin aqtalmaǵan 2388 adamnyń esimi bar ekendigi jetkizildi.
Sonymen birge ol oblys aýmaǵynyń Tımırıazev aýdanynyń Jarqyn degen aýylynyń janynda ashyq aspan astynda «Baıqala» degen konslagerdiń uıymdastyrylǵanyn aıtty. Osynda jas bala-shaǵasymen qamalǵan talaı baılardyń otbasylary 3-4 aı boıy ustalypty. Kúz túgili jazdyń kúninde dalaǵa jatý qıyndyq týdyratyn Sibirdiń shetindegi yzǵarly aýa raıynda jyly kıim-keshekteri tárkilenip, dalada jatqan jandardyń júzdegen jas balalary da sýyqtan keletin túrli syrqattardan sháıit bolǵan eken.
«Talaı jazyqsyz sábıdiń ajalyna sebep bolǵan bul jerdi biz bolashaqta Soltústik Qazaqstan oblysynyń kıeli jerleri tizimine engizip, eskertkish-taqta ornatýǵa nıet etip otyrmyz», dedi Sáýle Zeınollaqyzy.
Sonymen qatar onyń baıandamasynda tóńkeriske deıin Qyzyljarda bolǵan toǵyz meshit pen alty shirkeýdiń tolyq talqandalǵany jáne dinı qyzmetkerlerdiń tegis qýdalanǵany týraly aıtyldy. Osy taqyrypty óziniń baıandamasynda óńirlik komıssııanyń múshesi, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Záýre Kartova da jalǵastyrdy.
Tarıh ǵylymdarynyń doktory, ýnıversıtettiń prorektory Aqmaral Ybyraevanyń baıandamasy 1939-1945 jyldary fashıstik Germanııa, Fınlıandııa jáne basqa da Eýropa elderinde tutqynda bolǵan qazaqstandyq áskerı tutqyndardy aqtaý taqyrybyna arnalyp, osy baǵytta jasalyp jatqan jumystar týraly aıtty.
О́ńirlik komıssııanyń taǵy bir múshesi Lıýdmıla Grıvennaıa 1917 jyldan 1930 jyldyń ortasyna deıingi sharýalar qarsylyǵy qozǵalysyna qatysýshylar taqyrybyna toqtaldy. Al tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Nurbolat Ábýov «Deportasııalanǵan halyqtar men arnaıy jer aýdarylǵandar» degen taqyrypta baıandama jasady.
Dóńgelek ústeldi qorytyndylaǵan sózinde oblys ákiminiń orynbasary Ǵanı Nyǵymetov barlyq usynystar men pikirler saralanyp, arnaýly jınaq bolyp shyǵatynyn jetkizdi.
QYZYLJAR