Mádenı damýdyń máıegi

Respýblıkalyq «Rýhanı jańǵyrý» Qazaqstandyq qo­ǵamdyq damý ınstıtýty maman­dary atalǵan baǵdarlama negi­zinde atqarylýǵa tıis ju­mys­tar úsh baǵyt boıynsha iske asyp jatqanyn aıtady.  Atap aıtqanda, birinshi baǵyt – sheteldegi mate­rıal­dyq mádenıet pen ónerdiń úzdik jetistikteriniń kórme-tusaýkeserleri; ekinshi baǵyt – qa­­zaq­­standyq avtorlardyń úzdik ádebı shy­ǵarmalaryn shetel tili­ne aýdarý jáne álem oqyr­mandaryna tanysty­rý; úshinshi baǵyt – teatrlar men ujym­dardyń sheteldegi gastrolderi.

Atqarylǵan sharýalarǵa qatysty naqty derek pen dáıekke júginer bol­saq, osy jyldyń birinshi jarty­jyl­dyǵyna deıin elimiz jáne shetelderde «Ja­han­dyq álemdegi zamanaýı qazaq mádenıeti» jobasy boıynsha – 150-den astam mádenı-rýhanı is-sha­ra ót­kizilgen eken. Atap óter bolsaq, osy­lar­dyń 86-sy ártúrli deńgeıdegi mádenı-saıası-rýhanı basqosýlar, 12-si ki­tap jáne fotokórmeleri, sonymen birge, 8 týyndynyń tusaýkeseri, 8 dóń­­gelek ústel, semınar-dárister, 9 beıne­­kon­ferensııa, Qazaqstannyń tarıhy men mádenıeti týraly 5 kınokartına kórsetilimi, elimiz ártisteri men shyǵarmashylyq ujymdardyń 4 konserti uıymdastyrylyp, Abaı jáne Ál-Fara­bı ortalyqtary qatarly 6 nysan ashyl­ǵan eken. Atalǵan oqıǵalardy nasıhattaý maqsatynda sheteldik BAQ-tarda 60-qa jýyq maqala jarııa­lanypty.

Jobada kórsetilgen mádenı baǵyt­tar boıynsha 2018 jyly Fransııa­nyń Kot-d Azýr qalasynda 8-19 mamyr ara­ly­ǵynda ótken halyqaralyq 71-shi Kann festıvalinde elimizdiń ult­tyq pa­vılo­nynyń kórmesi ótip, onda sońǵy jyldardaǵy úzdik kınokar­tına jáne jas rejısser Ádilhan Erja­nov­tyń «Álemniń tenderlik beı-jaıy» jumysy kınofestıvaldyń ­«Erek­­she kózqaras» atty arnaıy baǵ­dar­­lamasy­na engizilse, Jannat Al­sha­novanyń «Maý­symnyń sońy» fıl­mi «Kı­nofond» baǵ­darlamasyna usy­nylypty.

Baǵdarlamalyq jobanyń alǵash­qy jyly (2018) qazaq, orys, aǵylshyn til­­­derinde «Zamanaýı qazaq beıneleý óne­riniń antologııasy» katalogy shy­ǵa­­rylyp, QHR, AQSh, Túrkııa, Re­seı, Fın­­lıandııa, Koreıa, Malaızııa, Majar­stan, Shvesııa qatarly 28 memlekette qa­zaqstandyq ádebıet ortalyǵy ashylyp úlgerdi. Sondaı-aq «proza» jáne «poezııa» janrlary boıynsha Qazaqstan ádebıetiniń shyǵarmalary BUU-nyń 6 tiline (aǵylshyn, fransýz, ıspan, arab, qytaı, orys) aýdaryldy. Jalpy, taralymy 120 000 dana qazaqstandyq poe­zııa antologııalarynyń tusaýkeserleri – 2019 jyly 25 qyrkúıekte Londonda, 27 qyrkúıek kúni Madrıd jáne fransýz astanasy Parıjde, 30 qyrkúıek kúni Más­keýde, osy jyly qazan aıynyń 15 jul­dyzynda Kaır qalasynda ótkizilipti.

– «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasyndaǵy mańyzdy oqıǵanyń biri – Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıden­ti Q.Toqaevtyń bıylǵy jyldyń basynda shetelde jarııalanǵan «Abaı jáne XXI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasy boldy, – deıdi «Rýhanı jań­ǵyrý» Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasynyń orynbasary, saıası ǵylymdar doktory Ásem Qaıdarova hanym.

Memleket basshysynyń maqalasy – «EU Reporter» (Belgııa), «Prazsky zpravodaj», «Halo noviny» (Chehııa), «Faktı» (Bolgarııa), «Inside Recent» (Sıngapýr), «Post of Asia» jáne «IRNA» AA (Iran), «Sozvýchıe» (Belarýs), «Qyrǵyz týýsý» jáne «Pıkır» (Qyr­ǵyzstan), «Tajikistan times» (Tájikstan) jáne t.b. sheteldik gazet-jýrnaldarda jarııalanǵan eken.

О́tken jyldyń birinshi jartyjyl­dyǵynda qazaq ádebıetiniń klassıkteri men basqa da otandyq avtorlardyń 12 ki­taby qyrǵyz, malaı, mońǵol, nıderland, portýgal, túrik jáne ýkraın tilderine aýdarylyp jaryq kóripti. Olardyń ishinde Abaı shyǵarmalary (qarasóz­deri men poemalary) qyrǵyz, malaı, mońǵol, nıderland, portýgal jáne ýkraın tilderine aýdarylyp óz oqyrmandaryn tapsa, jazýshy Sherhan Murtazanyń «Qyzyl jebe» romany, professor Myrzataı Joldasbekovtiń «Jambyl Jabaev – Uly dala aqyny» týyndylary túrik tilinde jaryq kóripti.

Sondaı-aq atalǵan baǵdarlama aıasyn­da atqarylǵan mańyzdy oqıǵanyń biri – Qazaqstannyń sheteldegi resmı me­ke­meleri qazaq ádebıeti týyndyla­ryn sheteldik ǵylymı jáne bilim berý ıns­tıtýttaryna joldaýy desek qate­lespeımiz. Bul shara negizinde shetel tilderine aýdarylǵan Qazaqstan qa­lam­gerleriniń kitaptary – Stokgolm qoǵamdyq kitaphanasyna, Shvesııa Res­pýb­lıkasynyń Lýnd ýnıversıtetine, Slovakııa Respýblıkasy Ǵylym aka­de­mııa­­synyń Fılosofııa ınstıtýtyna, Ázerbaıjandaǵy Túrki mádenıeti men murasy halyqaralyq qoryna, Ma­jarstandaǵy Seged ýnıversıtetiniń kitaphanasyna jáne Ispanııa eliniń Ka­ta­lonııa Ulttyq kitaphanasyna joldanypty.

Osy oraıda qazaq mádenıetin nası­hattaýǵa arnalǵan taǵy bir eleýli is – bıylǵy mamyr aıynda Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Brazılııadaǵy elshi­ligi Argentına, Bolıvııa, Kolýmbııa, Paragvaı, Perý, Ýrýgvaı, Chılı, Ekva­dor elderinde qyzmet jasap júrgen dıp­lomatııalyq ókildikteri arqyly ıspan tiline aýdarylǵan «Qazaq ádebıeti antologııasyn» atalǵan elderdiń ulttyq kitaphanalaryna, joǵary oqý orynda­ryna jáne ǵylymı ortalyqtaryna joldaýy bolsa kerek.

Qazaq mádenıetin shetelde nası­hat­taýdyń taǵy bir baǵyty – otandyq fılm­der. Osy oraıda kıno týyndy­lar arqyly Qazaqstannyń tarıhy men má­denıetin nasıhattaýǵa erekshe kó­ńil bólinýde. Otandyq kıno re­jıs­­­ser­­ler – T.Arǵancheevtiń «Abaı. О́mir­­­­-

baıa­ny jáne shyǵarmashylyǵy», D.Jol­jaqsynovtyń «Qunanbaı», A.Sady­qova pen Ǵ.Nasyrovtyń «Qazaq bıi», R.Ábdirashovtyń «Qazaq handyǵy. Al­tyn taq», «Almas qylysh», A.Sataev­tyń «Jaýjúrek myń bala» jáne t.b. fılmderi BAÁ, Shvesııa, AQSh, Efıo­­pııa, Bolgarııa sııaqty elderde kór­se­tildi.

Sonymen birge qazaqstandyq avtor­lardyń eń úzdik ádebı shyǵarmalaryn sheteldik aýdıtorııaǵa tanytýǵa baǵyt­talǵan aýqymdy joba qolǵa alynǵan eken. Nátıjesinde, 2020 jyldyń 5-9 aqpanda postkeńestik keńistik elderi úshin eń iri kitap kórmesi sanalatyn 27-shi Mınsk Halyqaralyq kitap jármeńkesine jáne 20-23 aqpanda Baltyq elderi arasynda ótetin eń iri 21-shi Halyqaralyq Vılnıýs (Vilnius Book Fair) kitap jár­meńkesine qazaq qalamgerleriniń týyndysy qoıylǵany qýantarlyq oqıǵa retinde atap ótilýde.