«Sekond hend»: Eski kıimdi satyp alýǵa qalaı qaraısyz?

Qazaqtar úshin de bul tań­syq emes bolar. Qaladaǵy aǵaıynnyń aýyldaǵy týystarǵa eski kıimin berip jiberetinine bári úırengen, tipti qashan jiberedi dep eleńdeıtini de bar. Búginde bul trend qorshaǵan ortany qorǵaý, sanaly tutyný uǵymdarymen ushtasyp jatyr.

О́tken ǵasyrda paıda bolǵan

Jalpy, kıim óndirisi qor­sha­ǵan orta úshin qolaısyz ári shyǵyny kóp ındýstrııaǵa jatady. Bir jeıdeni jasap shy­ǵa­rý úshin 2,7 myń lıtr sý jum­sa­lady. Al bul bir adamnyń 900 kúnde ishetin tirshilik nári. Jeńil ónerkásibi damyǵan Gonkongta, máselen, kúnine sha­ma­men 1,5 myń jeıde qoqysqa tastalady eken.

Qorshaǵan ortany qorǵaý taqyryby ózekti bolmaı tur­ǵan­da kolleksıonerler vıntaj magazınderden antıkvarıat zattardy izdep júrip satyp alatyn.

Tarıhqa úńilsek, alǵashqy «sekond hend» dúkender An­glııa­da 1943 jyly ashylǵan. El­­degi dáýletti adamdar az qam­­tyl­ǵan otbasylar men Fran­sııadaǵy qoz­ǵa­­lystarǵa qaty­sý­shylarǵa kómek bolsyn degen nıetpen eski kıimderin arnaıy dú­­kenderge jiberip otyr­ǵan. Áýel basta áleý­mettik maq­sat­ta, qaıyrymdylyq re­tin­de ashylǵan dúkender ýaqyt óte kele  Eý­ropa men AQSh má­denıetiniń ajyramas bó­ligine aınaldy.

2000-jyldary Germanııadan, Amerı­ka­dan ákelingen kıimder dúkenderiniń dáýiri júrdi. Sol jerden halyq usaq-túıekten bastap, ton da kıip shyǵatyn. Sebebi baǵa­sy arzan boldy. Keıin kıimdi ólshep satý shyq­ty. Mundaı úrdis burynǵy KSRO kezinde de bolatyn. Eýropanyń birqatar memleketi gý­manıtarlyq kómek retinde KSRO-ǵa kıim sııaq­ty qa­jet zattardy jiberip tu­ra­tyn.

Suranys ósip keledi

Qazir Z býyny dep atalyp ketken zamanaýı jastardyń birazy áıgili brendterdiń kıim­derin qymbatqa alǵysy kelmeı, «Sekond hend» dúkenderinen, tipti qoldan satyp alǵandy jón kóredi. Máseleniń aq­sha­da emestigin aıtatyndar da kóp.

Statıstıka da «Sekond hend» dúken­der­ge Eýropa men AQSh-ta suranys artqanyn dáleldep otyr. 2014 pen 2019 jyldar arasynda ustalǵan zattardy satý segmenti AQSh-ta 24 mlrd AQSh dollary kóleminde paıda tapqan. Bul dástúrli dú­kenderdiń tabysynan 21 ese asyp tústi. Mundaı dú­ken­der­diń qarqyndy damyǵany sonsha, tanymal The RealReal dúkeni Nasdaq bırjasyna ak­sııalaryn shyǵardy.

Dese de TMD elderinde mun­daı dú­ken­der­ge suranys ázir­ge tómen. Jurttyń kóbi: «Kıim – adamnyń kórki, sondyqtan oǵan mańyz berý kerek», dep oılaıdy. Bálkim, bi­reýdiń kıimin satyp alý qısynsyz kóri­ne­tini de sodan. Alaıda bul «Sekond hendter» múlde joq degendi bildirmeıdi. Su­ranys az bolǵanymen, muny qalypty kó­­rip, satyp alatyndar da kez­de­sedi. Qazirgideı ómirdiń aınymas bóligine aınalǵan zamanda kóp oqyr­­many bar tanymal tul­ǵa­lar, blogerler óz kıimin jeli ar­qy­ly satyp, ájeptáýir paıda tabady. Garage sale degen ádemi ataýy bar jármeńkeler uıym­das­ty­ry­lady. Qalaǵan adam kelip, kıip kórip, unatqanyn sol jerden satyp alady.

Eski de jańa zat

Ekologııa saqshylary bul úrdistiń jaq­sy ári paıdaly ekenin aıtady. Sanaly tu­tyný, astamshylyqtan ada bolýdy maqsat etken dúkenderde jańa kıimderdi kezdes­ti­rý­ge de ábden bolady. Onyń ústine, dúken sóresine qoı­mastan buryn, kıimder tazalanyp, dezın­fek­sııa jasalady. Kıimniń keı­bir ból­i­gin jańartatyn dú­ken­der de bar. Son­dyq­tan bul dú­kenderdegi dúnıelerdi «bireý­­den qalǵan» dep qabyldaý da oryn­syz.

Eski zatty satyp alý tek kıim-ke­shek­­pen shektelmeıdi. Bul qatarǵa tehnı­ka­ny, tur­mys­tyq buıymdardy, jıhaz­­dar­dy da qosýǵa bolady. О́zińiz­diń ta­ýa­ry­ńyz­­dy sa­typ, bas­qa­­dan satyp alýǵa jár­dem be­­­re­­tin birqatar qosymshany atyn atamasaq ta, jurttyń bári bi­ledi.

Zat almastyrýdy ádetke aı­naldyrǵan qa­ýym­dastyqtar da bar. Kitapsúıgishter asy­ǵa kútetin kitap almastyrý jár­­meń­ke­leri de osy ıdeıadan týǵan. О́zińiz oqyp bolǵan kitapty jańa kitapqa almastyrý qashanda qyzyq ári paıdaly dúnıe. Oqyl­ǵan kitaptardy satatyn dúkenderdi, za­ma­­­naýı tilmen aıtqanda, býkınısterdi de kez­des­tire alasyz. Muny ózgeshe qyzy­ǵý­shy­lyq hám hobbı kóretinder birtalaı.

«Oqylǵan kitaptyń óz tarıhy men aýrasy bolatyn kórinedi. Keı kitapta bu­ryn­ǵy ıesi túrtip qoıǵan tustary, qal­dyr­ǵan jazbalary bolady. Bul ár adam shy­ǵarmadaǵy oqıǵadan ózinshe oı túıetinin bil­diredi», deıdi býkınısterdiń turaqty tu­tynýshylary.

Negizgi maqsat – planetany saqtaý

Ekologter «Sekond hendter» ǵalam­shar­dyń energııasy men resýrsyn saqtaý úshin ma­ńyzdy degen oı aıtady. Bir tonna kıimdi qoqysqa tas­ta­maı, qaıta paıdalaný ony óndirýge jumsalatyn elektr energııasynyń 97,4 paıyzyn saqtaýǵa múmkindik beredi. Al eski kompıýterdi satyp alyp, qoldaný 30 myń lıtr sýdy únemdeıdi.

Bylaı qarasańyz, kıim óndirisiniń eko­lo­gııaǵa ne zalaly bar dersiz. Tigin tigý qa­shan­­da súıikti is ekeni ras. Biraq sán ındýs­trııa­­sy atmosferaǵa parnıktik gaz bólý bo­ıynsha ekinshi orynda tur. Sondyqtan jańa kıim satyp alǵannan góri eskisin paıda­la­ný mata óndirisi, daıyn kıimdi qaptaý, ony jet­kizý sebepterinen atmosferaǵa bóli­ne­tin parnıktik gazdy azaıtady. Budan bólek aqsha únemdeýdi de aıtpaı ketpeýge bol­­mas. Kıimnen artylǵan aqshany jańa daǵdy ıgerip, jańa til meńgerý sııaqty ta­by­syńyzdy arttyra túsetin bilimge jum­saý­ǵa bolady.

Greenpeace málimetine súıen­sek, jyl saıyn álemde 400 000 000 000 sharshy metr kıim óndiriledi. Al onyń 60 000 000 000 sharshy metri bir jylda qaıta qoqysqa tas­ta­lady. Reseı asta­nasy Máskeýdiń ózinen ǵana jyl saıyn 360 000 tonna mata qoqys shy­ǵarylady.

Bul da – bir fılosofııa. Dese de kóbi túsi­ne bermeıtin, túsinse de ómir saltyna aı­nal­dyrýǵa bara bermeıtin fı­losofııa. Qalaı bolǵanda da bul ıdeıany qoldaıtyndar sany artyp keledi. Búgingi ekologııalyq jaǵdaı da munyń qajet ekenin dáleldep jatyr. «Sekond hendterdiń» kóbeıýimen qatar, ekologııanyń jaǵdaıyn jaqsartý múmkindigi de arta túspek.