Qazaq eliniń bilimi men ǵylymynyń altyn dińgegine aınalyp otyr
Elimizdiń tuńǵysh ýnıversıteti Ál-Farabı atyndaǵy bilim ordasynyń qurylǵanyna 80 jyl toldy. Osy kezeńde QazUÝ Qazaqstan ekonomıkasynyń, mádenıetiniń, ǵylymy men bilim salasynyń qalyptasýy men damýyna úlken úles qosyp, Otanymyzdyń barlyq joǵary mektep júıesiniń tiregine, barlyq ortaazııalyq aımaq boıynsha kadrlardyń iri ustahanasyna aınaldy. Joǵary bilim sapasy, halyqaralyq tanymaldylyq, ǵylymı jáne zertteý qyzmetteriniń, ınnovasııanyń belsendiligi, myqty oqytýshy-professorlar quramy jáne talantty túlekter – búginde, QazUÝ-dyń maqtanyshyna aınaldy.
Qazaq eliniń bilimi men ǵylymynyń altyn dińgegine aınalyp otyr
Elimizdiń tuńǵysh ýnıversıteti Ál-Farabı atyndaǵy bilim ordasynyń qurylǵanyna 80 jyl toldy. Osy kezeńde QazUÝ Qazaqstan ekonomıkasynyń, mádenıetiniń, ǵylymy men bilim salasynyń qalyptasýy men damýyna úlken úles qosyp, Otanymyzdyń barlyq joǵary mektep júıesiniń tiregine, barlyq ortaazııalyq aımaq boıynsha kadrlardyń iri ustahanasyna aınaldy. Joǵary bilim sapasy, halyqaralyq tanymaldylyq, ǵylymı jáne zertteý qyzmetteriniń, ınnovasııanyń belsendiligi, myqty oqytýshy-professorlar quramy jáne talantty túlekter – búginde, QazUÝ-dyń maqtanyshyna aınaldy.
Ýnıversıtet tarıhy – bul bizdiń elimizdiń tarıhy. Osy jyldar aralyǵynda Otanymyzdyń joǵary mektebi jolbasshysynyń damýy Qazaqstan memleketiniń eleýli kezeńimen, jan-jaqty áreket, túbegeıli ózgerispen úzdiksiz baılanysta boldy. HH ǵasyrdyń kúrdeli 30-jyldarynyń basynda Qazaqstannyń halyq sharýashylyǵyna ulttyq kadrlar daıyndaý máselesi turǵanda Halyq Komıssarlar keńesi Almaty qalasynda Qazaq memlekettik ýnıversıteti – QazMÝ-dy uıymdastyrý týraly sheshim shyǵarady. Nátıjesinde 1934 jyldyń 15 qańtarynda oqytýshy-professorlar quramy týraly jáne alǵashqy 54 stýdentti fızıka-matematıkalyq jáne bıologııalyq fakýltetterge qabyldaýǵa buıryq qabyldandy. Artynan hımııa, shet tilderi jáne fılologııa fakýltetteri ashylyp, qazaq jastary úshin daıyndaý bólimderi uıymdastyrylady. Osy kúrdeli kezeńderde basshylyqta bolǵan tuńǵysh dırektor Fedot Trofımovıch Olıkov ózin joǵary mekteptiń talantty uıymdastyrýshy retinde tanytty.
Uly Otan soǵysy jyldarynda ýnıversıtetke qysqartylǵan baǵdarlamalar boıynsha jumys isteýge týra keldi. Eń aldymen, maıdan úshin – meıirbıkeler, dárigerler, radıst-operatorlar, rentgenologtar, aýdarmashylar jáne basqa da mamandar daıyndaý qajet boldy. Maıdanǵa ketken oqytýshylar men stýdentterdiń kóbisi urys maıdanynan oralmady. Erligi men qaharmandyǵy úshin bilim ordasynyń bilimgerleri men qyzmetkerleri ordendermen jáne medaldarmen marapattaldy. Al ýnıversıtet túlegi Aleksandr Popovqa Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi. Sol soǵys jyldary QazUÝ-ǵa Reseıdiń, Ýkraınanyń, Belorýssııanyń úzdik ǵylymı-zertteý ınstıtýttary jáne zerthanalary ornalastyryldy. Jetekshi ǵylymı mektepterdi basqaratyn akademıkter jáne kórnekti ǵylym doktorlary keldi. Zertteýler aýqymy keńeıdi. Máselen, hımııa fakýltetinde kóptegen tehnıkalyq mekeme men áskerı bólimshelerdiń keńes berý ortalyǵy bolǵan áskerı hımııanyń ǵylymı mektebi damydy. Sondaı-aq, osynaý kúrdeli kezeńde astronomııa, fızıka, tarıh, til bilimi boıynsha qazaqstandyq ǵylymı mektepter negizi qalandy.
Surapyl soǵystan soń fakýltetterdiń sany artty, aspırantýraǵa qabyldaý sany ósti. Jańa oqý ǵımarattary salynyp, bıostansa, bıologııalyq murajaı quryldy. QazUÝ respýblıkanyń ekonomıka jáne qoǵamdyq-saıası ómiriniń barlyq salasyna bilikti kadrlar daıyndaıtyn jetekshi ortalyq boldy. Jetekshi kafedralardy akademık, professorlar Ábiken Bekturov, Ismet Keńesbaev, Sergeı Pokrovskıı, Konstantın Persıdskıı, taǵy basqalar basqardy. Qazaqstandyq ǵylymnyń irgetasyn qalaǵan juldyzdy akademıkter Muhtar Áýezov pen Qanysh Sátbaev dáris oqydy. Árıne, ýnıversıtettiń damýynda onyń rektorlary, memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, jetekshi ǵalymdar – Ivan Lýkıanes, Tólegen Tájibaev, Asqar Zakarın, Temirbaı Darqanbaev eńbekteri óte mańyzdy. Olardyń esimderi QazUÝ shejiresinde altyn áriptermen jazylǵan.
HH ǵasyrdyń 1960-1980 jyldary bilim ordasy zamanaýı jáne úzdik oqý-ádistemelik, ǵylymı-zertteý jáne ýnıversıtettik áleýmettik ınfraqurylymyn qurýmen qatar, onyń halyqaralyq bilim berý júıesindegi tyǵyz qarym-qatynasyn ornyqtyrýdy bastady. QazUÝ respýblıkaǵa ǵana emes, shetelder úshin de kadrlar daıyndaı bastady. Ýnıversıtet ǵalymdary elimizdiń azyq-túlik baǵdarlamasy, qorshaǵan ortany qorǵaý jáne tabıǵat resýrstaryn tıimdi paıdalaný, esepteý tehnıkasyn qurý, basqa da salalardyń ózekti máseleleri boıynsha teorııalyq jáne eksperımenttik zertteý jumystaryn jasady. Osy qıyn da kúrdeli jumystardy atqarýda QazUÝ-dyń bilim men ǵylymnyń kóshbasshysy bolyp turýynda onyń myqty oqytýshy-professorlar quramy, sonymen birge, rektorlar: Asqar Zakarınniń, О́mirbek Joldasbekovtiń, Edil Erǵojınniń uıymdastyrýshylyq talanttary erekshe orynda turdy. Tanymal ǵalym jáne biregeı basshy О́.Joldasbekov jetekshiligi kezeńinde, eń aldymen, búginde álemniń jetekshi ýnıversıtetterinen kem túspeıtin «QazUÝ qalashyǵy» keremet oqý-ǵylymı jáne turǵyn kesheni qurylysynyń júrgendigin aıtyp ótý ádildik bolar.
Túbegeıli tarıhı jandaný 80-90 jyldar aralyǵynda oryn aldy. Bul ýaqyttaǵy saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq úderisterdiń kúrdeli kezeńi Qazaqstanǵa egemendik áperdi, jańa memleket, ashyq ekonomıka jáne zamanaýı áleýmettik orta jasaýǵa alyp keldi. Ýnıversıtet táýelsizdikten keıin Qazaqstan Respýblıkasynda burynǵysha joǵary bilimniń kóshbasshysy retinde tarıhtyń jańa paraqtaryn ashty. Bul jerde Qazaqstannyń álemdik qaýymdastyqta teńquqyly múshe retinde qalyptasýy basty faktor edi, osyndaı sharttarda tańdaý bireý ǵana boldy. Ol – álemdik bilim berý júıesine satylaı kóterilý, maman daıarlaýda halyqaralyq standarttarǵa ótý. Ýnıversıtet dárejesi de aıtarlyqtaı ózgere bastady. 1991 jyldan bastap ýnıversıtet uly oıshyl Ábý Nasyr ıbn ál-Farabı esimimen atala bastady. 1993 jyly ýnıversıtet derbes memlekettik joǵary oqý orny dárejesin ıelendi, keıin Prezıdent Jarlyǵymen Qazaqstandaǵy birinshi oqý ornyna mańyzdy ulttyq ýnıversıtet dárejesi berildi. Kadrlardy daıyndaýda halyqaralyq talaptardy engizýdiń jáne ǵylymı-ınnovasııalyq ınfraqurylym qurýdyń, maman daıyndaýdyń eki satyly «bakalavrıat-magıstratýra» júıesine aýysýdyń, sonymen birge, ýnıversıtet quramynda ǴZI júıesin jáne tehnologııalyq park qurýdyń alǵashqy qadamdary jasaldy. Ýnıversıtet rektorlary, otandyq bilim men ǵylymnyń kórnekti qaıratkerleri Meıirhan Ábdildın men Kópjasar Náribaev ýnıversıtet damýyna zor úles qosty.
2003 jyldyń qyrkúıeginde Bolonıa qalasynda (Italııa) QazUÝ ýnıversıtetter Uly Hartııasyna qol qoıdy. Sol arqyly Qazaqstan joǵary oqý oryndary jáne Ortalyq Azııa elderi arasynan birinshi bolyp eýropalyq bilim berý keńistigine endi. 2006 jyly sapa salasyndaǵy jetistikteri úshin el tarıhynda birinshi bolyp Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti syılyǵynyń laýreaty atandy. Bul elimizdiń barsha joǵary bilim berý isine, maman daıarlaýǵa berilgen joǵary baǵa edi. Ǵylymı mektepter qyzmetteriniń jáne baǵyttarynyń keńeıýi jalǵasyp, jaratylystaný mamandyqtary baǵdarlamalaryna halyqaralyq sertıfıkattaý júrgizilip, QazUÝ joǵary oqý oryndary arasynda alǵashqy bolyp álemdik reıtıngke kirdi. Elbasynyń úlken qoldaýymen oqý orny qalashyǵynyń ekinshi kezektegi qurylysy bastalyp, jańa oqý ǵımarattary paıdalanýǵa berildi. Osylardyń iske asýynda akademıkter, ýnıversıtet basqarǵan basshylar Tólegen Qojamqulov pen Baqytjan Jumaǵulovtyń eńbekteri eleýli. 2009 jyly qazanda Nursultan Ábishuly Nazarbaev QazUÝ-de oqyǵan dárisinde bizdiń ýnıversıtetti «Jańa Qazaqstannyń bilimi men ǵylymynyń altyn dińgegi» dep ataǵan bolatyn. Osy jetken jetistikterde, ýnıversıtet aldynda ýaqyt talaby qoıǵan mindetterdi iske asyrýda barlyq rektorlardyń, qyzmet etken barsha oqytýshy-professorlar quramynyń, sondaı-aq, óz eńbekterin tól ýnıversıtetterin jáne týǵan elin órkendetýge qosyp júrgen túlekterdiń eńbegi jatyr.
QazUÝ-dyń zamanaýı damý kezeńi Elbasynyń Qazaqstandy 2020 jylǵa deıin damytýdyń strategııalyq josparymen, «Qazaqstan-2050» Strategııasynda qoıǵan jańa mindettermen tyǵyz baılanysty. Memleket basshysy atap kórsetkendeı, bilikti mamandardy daıyndaý eldiń ınnovasııalyq-ındýstrııalyq damýymen sáıkes kelýi kerek. Joǵary bilim berý sapasy halyqaralyq eń joǵary talaptarǵa jaýap berýi qajet. Barlyq joǵary oqý oryndary álemniń úzdik ýnıversıtetteri reıtıngine enýge talaptanýy tıis. Elimizdiń jetekshi joǵary oqý orny retinde, QazUÝ Elbasy qoıǵan mindetterdi oryndaýǵa belsene kirisip, klassıkalyq ýnıversıtetten álemdik deńgeıdegi zamanaýı zertteý ýnıversıtetine aınalýdyń keń kólemdi baǵdarlamasyn iske asyrý jumysyn bastady. 2011 jyly ýnıversıtettiń keshendi qurylymdyq modernızasııasy jasalyp, klasterlik ádis negizinde fakýltetter damyp, kafedralar irilendirildi. Nátıjege negizdelgen basqarý júıesi belsendi qolǵa alynyp keledi, ǵylym men ınnovasııanyń damýyna, materıaldyq jáne ǵylymı-zerthanalyq negizderge, bilim berýge qajet jaǵdaı jasalýda. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ joǵary halyqaralyq standarttarǵa jáne álemniń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń oqý-bilim baǵdarlamalaryna saı negizdelgen eksperımentaldi bilim berý baǵdarlamalaryn jasaý bazasyna aınaldy. Maman daıarlaý úderisi pánaralyq oqytý bilikti tásildeme negizinde quryldy. Álemdik bilim berý júıesinde qabyldanǵan talaptarǵa jaqyndaı túsý bizdiń bilim berý baǵdarlamalarymyzǵa AQUIN jáne ASIN jetekshi sheteldik agenttikterden halyqaralyq akkredıtteý alýǵa múmkindik berdi. Halyqaralyq deńgeıde moıyndalýymyzdyń bir kórinisi ol qosdıplomdyq bilim berý baǵdarlamasynyń iske asýy boldy. Búginde QazUÝ dıplomy birneshe mamandyqtar boıynsha álemdegi bedeldi ýnıversıtetter deńgeıine jetti. Mysaly, Lotarıngııa ýnıversıteti, Strasbýrg menedjment mektebi, Valensııa polıtehnıkalyq, Lanchjoý jáne t.b. sheteldik ýnıversıtetter. Jyl saıyn halyqaralyq júıedegi joǵary oqý oryndary – Shanhaı yntymaqtastyq uıymy ýnıversıteti men Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy ýnıversıtetine magıstratýraǵa qabyldaý júrgiziledi. Stýdentterdiń akademııalyq utqyrlyǵy belsendi damyp keledi. Sonyń aıasynda álemniń jetekshi joǵary oqý oryndarynda tek magıstranttar men doktoranttar ǵana emes, bakalavrıattaǵy stýdentter de baryp bilim ala alady. Sońǵy úsh jyl ishinde sheteldik JOO-larda ýnıversıtetimizdiń 3,5 myń stýdentteri oqý taǵylymdamasynan ótti.
Irgeli de iri oqý orny álemdegi zamanaýı zertteý ýnıversıtetteri sııaqty Vılgelm fon Gýmboldttyń: «Oqyta – zertte, zertteı – oqyt» basty qaǵıdasyna súıenedi. Munda elimizdegi ózge ýnıversıtetterde áli ornyǵa qoımaǵan biregeı ǵylymı-tehnologııalyq ınfraqurylym jumys isteıdi. Myqty ǵylymı-tehnologııalyq park quryldy. Onda kóptegen ǵylymı-zertteý jumystarynyń jobasyn jasaıtyn 30 shaqty ǵylymı-zertteý ınstıtýty men ortalyq bar. Eýropalyq odaq joǵary rangy sarapshylary baǵalaýynsha, QazUÝ ǵylymı-tehnıkalyq jáne ınnovasııalyq áleýeti Qazaqstannyń joǵary oqý oryndary arasynda teńdessiz kóshbasshy delinedi. Sońǵy eki jylda QazUÝ-dyń ǵylymı-zertteý jáne qurastyrmaly-tájirıbe daıyndaý, óńdeýdi qarjylandyrý kólemi 3,8 esege ósip, búginde 4,5 mlrd. teńgeni quraıdy. Bizdiń ǵalymdarymyzdyń dáıektemelik ındeksi eýropalyq kórsetkishterge shyqty. Oǵan 20-dan joǵary ımpakt-faktor qazir qalypty jaǵdaıǵa aınaldy. Ýnıversıtetimizdiń halyqaralyq ǵylymı múmkindiginiń moıyndalýynyń bir belgisi álemge tanymal «Hewlett-Packard», «Cisco», «Konica minolta», «Microsoft» kompanııalarynyń oqý-ǵylymı ortalyqtary men zerthanalarynyń bizde ashylýy der edim. Mundaı baǵyttaǵy ortalyqtar men zerthanalardyń jumys isteı bastaýy aldaǵy ýaqytta oqý baǵdarlamasyna álemdik deńgeıdegi jańasha oqytý tehnologııalaryn engizýge, bilim men bıznesti úılestirýge myqty qozǵaýshy kúsh bolmaq.
Oqý-zertteý jáne stýdentterdiń ǵylymı-zertteý jumystarynyń úılesimdilik júıesi negizinde jasalýy bitirýshi túlekterdiń, magıstranttar jumysynyń taqyryp aıasyn keńeıtýge múmkindik berdi. Ǵylymı jumyspen aınalysatyndardyń belsendiligin arttyrýǵa stýdentterdi ǵylymı jumystarǵa yntalandyrýǵa bólinetin granttyq qarjy somasy 10%-dy quraıdy. Munyń bári erteń stýdent dıplom alyp shyqqanda jumys izdep júrmeı, kishi ınnovasııalyq kásiporyn ashyp, jumys berýshige aınalýy úshin jasalýda. Sol úshin ýnıversıtette stýdenttik bıznes-ınkýbator qarqyndy qyzmet etip keledi. QazUÝ stýdentteri alǵash ret «UNIFORM Project» halyqaralyq konsorsıýmy aıasynda Tokıo ýnıversıtetimen birge birinshi qazaqstandyq nanospýtnıkti jasaýdy iske asyrýǵa kiristi. Bul jumys ózge de jobalarmen birge EKSPO-2017 kórmesinde usynylatyn bolady.
Jumys berýshiler tarapynan túlekterdiń kásibı quzyrettiligine degen úlken baǵasy QazUÝ-dyń úlken maqtanyshy. Túlekterdiń suranysqa ıe bolýy jáne jetistigi ýnıversıtet qyzmetiniń negizgi kórsetkishi bolyp tabylady. Ýnıversıtet túlekteri óndiriste, ǵylymda, bızneste jetekshi ról atqarady. Olardyń kóbisi búginde áleýmettik seriktestik qaǵıdasy negizinde túlekter qaýymdastyǵy jumysyna tartylǵan.
QazUÝ Ortalyq Azııadaǵy Halyqaralyq JOO-lar qaýymdastyǵy quramyna engen jáne Qazaqstandaǵy ýnıversıtetter arasynan BUU «Akademııalyq yqpal» baǵdarlamasyna kirgen jalǵyz ýnıversıtet desek, bul halyqaralyq joǵary deńgeıde moıyndalǵandyǵynyń bir kórsetkishi bolyp tabylady.
QazUÝ Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń elimizdiń energııa ekologııalyq strategııasyn jáne «Jasyl kópir» bastamasyn qoldaý boıynsha «Rıo+20» turaqty damý boıynsha BUU Jahandyq sammıtinde óziniń seksııasyn ashqan TMD elderi JOO-lary arasyndaǵy jalǵyz ýnıversıtet.
Sońǵy eki jylda jańa 270 jumys orny ashyldy, ýnıversıtettiń 127 qyzmetkeri men oqytýshylary «Aqkent» turǵyn úı kesheninen jańa páter kiltterin aldy. Jyl saıyn talantty stýdentterdi qoldaýǵa 30 mln. teńgeden joǵary kólemde ataýly demeýshilik shákirtaqy beriledi. Ujymdyq mádenıet kodeksiniń qabyldanǵanyna oraı, ujymdaǵy adamgershilik-psıhologııalyq ahýal kóterildi. Kýratorlar ınstıtýty damý ústinde, sonyń aıasynda stýdenttik toptarǵa oqytýshylar pedagogıkalyq tálimgerlik jasaıdy. Bizde álemniń úzdik ýnıversıtetterinde keń taralǵan ári qoldaý tapqan stýdenttermen klýbtyq jumys formasy da qolǵa alynyp jatyr. QazUÝ úsh maýsym qatarynan elimizdegi joǵary oqý oryndary arasynda jazǵy ýnıversıadada jeńimpaz atanyp, stýdenttik sportta eshkimge des bermeı keledi. Birinshi ret ýnıversıtettiń 11 stýdent-sportshy-jastary Londondaǵy Olımpııa oıyndaryna qatyssa, olardyń arasynan Svetlana Podobedova aýyr atletıka boıynsha Olımpıada chempıony ataǵyn jeńip aldy. Joǵary rýhanı-adamgershilik orta qalyptastyrýǵa «Aınalańdy nurlandyr!», «Salamatty jáne mádenıetti dene», «100 kitap», «QazUÝ-Grınkampýs» sııaqty keń kólemdi ınnovasııalyq áleýmettik jobalar septigin tıgizýde. Bulardyń barlyǵy stýdentter men oqytýshy-professorlar quramynyń jańa álemdik kózqarasynyń myqty ıntellektýaldy tuǵyrnamasyn damytqan «ósý núktesine» aınaldy.
Ýnıversıtettiń qarqyndy damýyn jańa ınfraqurylys nysandarynyń boı kóterýinen de baıqaýǵa bolady. Ortalyq Azııada teńdesi joq jańa ál-Farabı ǵylymı kitaphanasy ashyldy. Jýyq arada «Keremet» jastar resýrstyq ortalyǵynyń tusaýy kesiledi. Jańa sapalyq ustanym negizinde munda «Bir tereze» qaǵıdasymen stýdentter barlyq qajet qyzmet túrlerine qol jetkize alady. Jańa 500 oryndyq yńǵaıly jataqhana turǵyzyldy. Magıstranttar men doktoranttarǵa arnalǵan jas ǵalymdar úıiniń, zamanaýı júzý basseıniniń qurylysy bastaldy. Aǵymdaǵy jyly álemdik standarttyq sapaǵa saı qyzmet kórsetetin medısınalyq dıagnostıkalyq ortalyq qoldanýǵa beriledi. Álemdik tájirıbe negizinde ýnıversıtetti dúnıejúzilik deńgeıge kóteretin ınnovasııalyq jáne bıomedısınalyq eki iri klaster jasalýda. Buǵan memlekettik, jekemenshik seriktestik qaǵıdasy naryqtyq ádisin paıdalanyp, ınnovasııalyq jáne bıomedısınalyq klaster qurýǵa Ońtústik Koreıanyń, Gonkong jáne Sıngapýrdyń jetekshi kompanııalary tarapynan jarty mıllıard AQSh dollary kóleminde ınvestısııa tartylyp jatyr.
Sońǵy jyldardaǵy menedjment júıesine, oqý-tárbıe úderisine jáne ǵylymı-zertteýge engizilgen ınnovasııalar halyqaralyq reıtıngide sekiris jasaýǵa múmkindik berdi. Bizdiń ýnıversıtet 2013 jyly Ortalyq Azııa jáne Qazaqstan joǵary oqý oryndary arasynda birinshi bolyp QS World Universiti Rankings halyqaralyq reıtıngisine enip, dúnıe júzine moıyndalǵan 800 ýnıversıtet arasynda 299-oryndy baǵyndyryp, álemniń úzdik top – 300 ýnıversıtetteri quramyna endi. Bul topqa TMD elderi JOO-lary arasynda tek – M.Lomonosov atyndaǵy MMÝ, Sankt-Peterbýrg ýnıversıteti jáne ál-Farabı ýnıversıteti ǵana endi.
«Qazaqstan-2050» Strategııasynda Prezıdent bilimge negizdelgen ekonomıka qurý máselesine zor kóńil aýdarady. Bul úderiste basty ról ýnıversıtetterge júkteledi. Elimizdiń ınnovasııalyq júıesinde úshtik tutastyq «ýnıversıtet-bıznes-memleket» qurýda qazaqstandyq JOO-lar óziniń ıntellektýaldyq ornyn anyqtaýy qajet jáne bizdiń elimizdi damýdyń jańa sapaly deńgeıine bastaıtyn qabiletti jańa rýhanı-ıntellektýaldy elıtany tárbıeleýi kerek. QazUÝ óziniń kóp qyrly qyzmetin álemniń jetekshi ýnıversıtetteriniń halyqaralyq tájirıbesin, sondaı-aq, «Nazarbaev Ýnıversıtetiniń» úlgisin negizge alady. Ýnıversıtet ujymy jańarýdyń belsendi sýbektisi retinde ulttyq zertteý ýnıversıtetiniń mártebesin, sonymen birge, derbes ýnıversıtetke aınaldyrýǵa baılanysty jaýapkershilikti qabyldaýǵa daıyn. Bul oqý ornyna ekonomıkalyq qatynasqa ózdiginshe qatysýǵa múmkindik berip qana qoımaı, QazUÝ-ǵa sheteldik standartqa jaqyn keletin jaǵdaıda qyzmet etýge, óz kezeginde halyqaralyq básekege qabilettiligin arttyrady.
«Alataý» ınnovasııalyq tehnologııasynyń úshinshi damý kezeńin 2014 jyldan bastap QazUÝ bazasynda júzege asyrý sheshimi úlken mańyzǵa ıe. Atalǵan ınnovasııalyq klasterdi qurýdyń sapaly nátıjesiniń negizinde ǵalymdardyń jáne ǵylymı uıymdardyń tııanaqty eńbekterin óndiriske engizý, shaǵyn kásipkerliktiń ınnovasııalyq aımaǵyn damytý kútilýde. Ǵylymı ózin ózi basqarý jáne ekonomıkalyq jetkiliktilik qaǵıdalaryn nazarǵa alǵan jańa klaster bilimge negizdelgen ekonomıkanyń «ósý núktesin» qurýǵa jol ashady. Jaqynda IýNESKO sheshimimen ortaazııalyq aımaq boıynsha turaqty damý habyn QazUÝ bazasynda qurý sheshiminiń qabyldanýy ýnıversıtet qyzmetine jańa múmkindikter beredi. IýNESKO-nyń aımaqtyq haby jobasyn júzege asyrý ýnıversıtetke Ortalyq Azııa boıynsha atalǵan baǵytta kóshbasshy atanýǵa múmkindik beredi.
Ýnıversıtettiń jańa formasııasyn jasaý maqsatynda QazUÝ bıyl «Al-Farabi university smart city» ǵylymı-ınnovasııalyq jobasyn iske qosty. Jańa úlgi uly oıshyl ál-Farabıdiń erekshe qala oılaryna negizdelgen. Ǵulama ǵalym óziniń traktattarynda ádil jáne izgilikti qoǵamdy kórsetýge tyrysyp, ony qaıyrymdy qala dep atady. Onyń mańyzdy belgileri ámbebap rýhanı qundylyqtardy jáne izgilikti ómirdegi áriptestik jetistikterdi sıpattaıdy. Buǵan zamanaýı turǵydan qarastyratyn bolsaq: XXI ǵasyrda ýnıversıtet qalalarynyń aımaqtyq jaǵdaıy úzdik ınfraqurylymdarmen, qarjylyq jáne materıaldyq resýrstarmen ǵana anyqtalmaıdy. Zamanaýı ýnıversıtetter joǵary rýhanı jáne adamgershilik deńgeıdi meńgerýleri qajet. «Al-Farabi university smart city» jobasy tehnologııalyq jáne rýhanı-adamgershilik tujyrymdardyń birtutastyǵy negizinde ǵylymı, bilim berý jáne áleýmettik máselelerdi sheshýdiń jańa zamanaýı tásilin usyna otyryp, ýnıversıtettiń jańa urpaq daıyndaýyna negiz bolady. Smart-ýnıversıtetter – bul nátıjesinde Smart-Qazaqstandy quratyn bizdiń elimizdegi Smart-qalalardyń negizi bolmaq. 2020 jyldarǵa qaraı elimizdiń keminde, eki joǵary oqý orny álemniń úzdik top ýnıversıtetteri reıtınginiń qataryna enýi qajet. «Al-Farabi university smart city» jobasy el Prezıdenti alǵa qoıǵan osy memlekettik mańyzdy tapsyrmany júzege asyrýdyń metodologııalyq negizi bolady. Mereıtoılyq jyl qara shańyraq úshin álemdik deńgeıdegi mańyzdy oqıǵamen erekshelenip otyr. Osy jyldyń mamyr aıynda QazUÝ bazasynda Azııa aımaǵy elderi ýnıversıtetteri rektorlarynyń III forýmy ótedi. Bul ýnıversıtettiń halyqaralyq deńgeıdegi bedeliniń, menedjment tıimdiliginiń jáne damýdyń strategııalyq kýrsynyń durystylyǵynyń kórsetkishi bolyp tabylady. Osy forýmnyń, sondaı-aq, Joǵary bilim berý boıynsha eýrazııalyq forýmnyń jáne basqa da mereıtoılyq is-sharalardy ótkizý ýnıversıtettiń údemeli damýynyń jańa belesi, jańa jetistikterge jetýdiń myqty qozǵaýshy kúshi bolmaq. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ ujymy Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy alǵa qoıyp otyrǵan jańa mindetterdi bar kúsh-jigerimen oryndap, Qazaqstandy álemniń eń damyǵan 30 eli qataryna qosýǵa óz úlesterin qosady.
Ǵalym MUTANOV,
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń rektory.