Zaýyt qurylysy qarqyndy

Aqtóbe oblysynyń ekonomıkasy sońǵy jyldary qarqyndy damýda. Buǵan jańa óndiris oryndarynyń ashylyp, paıdalanýǵa berilýi serpin berip otyr. Qazir de kóptegen iri ınvestısııalyq-ınnovasııalyq jobalar júzege asyrylýda.

Aqtóbe oblysynyń ekonomıkasy sońǵy jyldary qarqyndy damýda. Buǵan jańa óndiris oryndarynyń ashylyp, paıdalanýǵa berilýi serpin berip otyr. Qazir de kóptegen iri ınvestısııalyq-ınnovasııalyq jobalar júzege asyrylýda.Solardyń ishinde Aqtóbe rels-arqalyq zaýytynyń qurylysy anaǵurlym qarqyndy júrgizilýde. Jaqynda osy qurylys alańynda bolǵany­myz­da buǵan anyq kózimiz jetti. Aınalasy atshaptyrym zaýyt aýmaǵy qyzý eńbek alańyna aınalǵan. Jarq-jurq etip ot shashqan dánekerleý, qurylysqa qajetti materıaldardy túsirý jáne beton tasymaldaǵysh mashınalardan qalyptarǵa beton quıý, armatýralardy bekitý, bolashaq balqytý peshteriniń tuǵyrtastaryn quıý, qondyrǵylardy ornatý sııaqty jumystar bir sátke de tolastar emes. Uzyndyǵy 750 metr, eni 100 metr bolatyn óndiristiń óne boıy qyzý eńbek. Osynshama alańdy alyp jatqan bas korpýstyń qys qaharyna minbeı turyp qabyrǵalaryn turǵyzyp, tóbesin jaýyp alǵan qurylysshylar jaýǵan jańbyr, qarǵa, ókpek jelge qaramaı jumystaryn atqarýda. Osynyń ózinen-aq, aýa raıynyń qubylmaly kezinde jumys qarqynyn tómendetpeý úshin salynyp jatqan zaýyt basshylyǵynyń aldyn ala qamdanǵany kórinip tur. Bul zaýyttyń qurylysy 2013 jyldyń sáýir aıynda bastalǵanyna qaramastan, yjdaǵattylyqtyń izi ańǵarylady. Qurylys alańynda kezdesken Aqtóbe rels-arqalyq zaýytynyń bas dırektory Andreı Kýzmınniń de kóńili kóterińki, bas korpýspen bir mezgilde salynyp jatqan qosalqy óndiristerdiń boı kóterip jatqanyna rıza. Ol bizben áńgimesin qazir qurylys jumystary kestege saı júrgizilip jatqanynan bastady.

– 2012 jyly jeltoqsanda Elbasy Nursultan Na­zar­baev qatysqan jalpyulttyq telekópir aıasynda Aq­tó­bede rels-arqalyq zaýytynyń qurylysyn bastaý tý­raly tapsyrma berilgen bolatyn. Kóp kúttirmeı-aq, 2013 jyldyń sáýir aıynda aýqymdy jobanyń qu­ry­lysyn bastap kettik. Bul zaýytta ınnovasııalyq ter­motózimdi, joǵary sapaly relstiń uzyndyǵy 120 metr etip quıylady. О́nim joǵary jyldamdyqpen jáne qozǵalysy kóp jelilerge qoldanylatyn bola­dy. Relstiń uzyn bolýy mundaǵy dánekerleý arqyly jalǵaý jumystaryn azaıtady ári qaýipsizdikti kú­sheı­tedi. Taǵy bir ereksheligi – zaýyt shyǵarǵan ónim jyljymaly quramnyń jyldamdyqty arttyrýy­na yqpal etedi. Mundaǵy qural-jabdyqtardyń bar­lyǵy Italııadan jetkizilgen, – dedi ol qurylys ju­mystarynyń qarqynyn ózińiz de kórip tursyz ǵoı degendi ısharatpen bildirip.

Zaýyt qurylysynda paıdalanylatyn materıal­dardyń jáne osynda jumys isteıtin merdigerlerdiń 99 paıyzy qazaqstandyq kórinedi. Jobanyń qurylys jumystarynda bas merdigerden basqa, segiz qosymsha merdiger kásiporyndar jumys isteýdi, olarda elimizdiń ár óńirinen kelgen 750 adam eńbek etýde. Jumysshylarǵa turmystyq jaǵdaı jasalǵan, eńbekaqylary da joǵary, ýaqytyly berilip turady. Sondyqtan da munda kadr­lar turaqty.

Zaýyt jylyna 430 myń tonna prokat, onyń ishinde 200 myń tonna rels jáne 230 myń tonna iri sortty prokat ónimderin shyǵaratyn bolady. Jobanyń quny 55 mıllıard teńge turady. Zaýyttyń bastamashylarynyń biri – «Transporttyq tehnologııa» JShS jobany júzege asyrýǵa yntaly bolyp otyr. Qazaqstannyń Damý banki qajetti qarjynyń 70 paıyzyn nesıeleıdi, al, qalǵanyn «Qazaqstan temir joly» AQ pen jeke ınvestorlar qarjylandyrady. Qazirdiń ózinde kásiporyn qurylysyna qaralǵan qarjynyń 30 paıyzy ıgerilgen. Rels-arqalyǵy alyp zaýyty iske qosylǵannan keıin 700 adam jumyspen qamtylmaq. Zaýyt úsh aýysymda úzilissiz jumys isteıtin bolady.

Indýstrııalandyrý kartasyna sáıkes jobanyń ınf­raqurylymdyq jelilermen jaraqtandyrylýyna oblystyq ákimdik qoldaý kórsetken. Iаǵnı gaz, sý jáne kanalızasııa qubyrlaryn tartý, zaýyttyń temirjol arqyly ótetin avtojoly, 22 shaqyrym elektr jelisi osy baǵdarlama aıasynda júrgizilgen. Munyń ózi iri jobany júzege asyrýshylarǵa jasalǵan kóp kómek ekeni sózsiz.

Sondaı-aq, joba aıasynda zaýytqa 39-ynshy Qyzǵal­daqty razezinen temirjol tartylyp, júkti tıeý- túsirý bazasy salyndy. Qoımalar, órt sóndirý deposyn, elektr stansalaryn salý jobany júzege asyrýmen qanattas júrgizilýde, qýaty 40 megavat elektr stansasy iske qosylǵan. Bolashaqta bolat balqytý kásiporyny salynbaq. Onyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi jasalýda. Osyǵan baılanysty taǵy da 150 megavat elektr podstansasyn paıdalanýǵa berý oılastyrylýda. Jalpy, bul kásiporyn rels-arqalyqtaryn shyǵarýǵa qajetti shıkizatty bolat temirdi balqytýdan bastap daıyn ónim rels jáne iri sortty prokat shyǵarýdyń tasqyndy óndiristik jelisin qalyptastyrýǵa baǵyt ustaýda. Sonda barlyq prosester osynda kidirissiz atqarylatyn bolady.

Bul shıkizat úshin shetelge táýeldilikten qutqarady, sondaı-aq, barlyǵy bir jerde daıyndalǵandyqtan, shyǵarylatyn ónimniń ózindik quny da arzan bolady dep kútilýde.

Italııanyń «Siemens-VAI» kompanııasy jab­dyq­tardy jetkizip, óz tehnologııalaryn óndiriske ornatyp qana qoımaıdy, qondyrǵylardy qurý jáne qurylys jumystarynyń durys júrgizilýine baqylaý jasaıdy. Zaýyttyń bas korpýsyn tehnologııalyq jaraqtandyrý, prokattyq qondyrǵylardy jasaqtaý, iske qosý-retteý jumystaryn ıtalııalyq mamandar jú­z­ege asyrady. Bas merdiger – «Soıýzkomplekt» Qa­zaq­stan-Ýkraına birlesken kásiporyny da óz tarapynan atqarylatyn jumystardyń ýaqytyly jáne sapaly bolatynyna kepildik berip otyr. Jobany júzege asyrýǵa qatysatyn reseılik «Prokatmontaj» fırmasynyń ıtalııalyqtarmen jumys jasaýda burynnan qalyptasqan tájirıbesi bar eken.

Búgingi kúni zaýytta gaz-týrbınaly elektr stan­sa­syn 100 mVT-ǵa keńeıtý arqyly elektrmen bolat balqytý sehynyń qurylysy júrgizilip jatyr. Otandyq ónim paıdalanýǵa berilgennen keıin «Qazaqstan temir joly» aksıonerlik qoǵamynyń barlyq qajettilikterin qamtamasyz etetin bolady. Qazirdiń ózinde marketıngtik bólim qurylyp, aldyn ala bolashaqta ónimderdi ótkizýge jáne alýshylarǵa jetkizýge kelisimder jasalýda. Onyń ishinde «Shalqar-Beıneý» temirjol qurylysy, sondaı-aq, О́zbekstan, Túrkimenstan, Ázerbaıjan sekildi basqa da elderdiń temirjol kompanııalary qajettiligin óteıtin bolady. Zaýyt basshylyǵynyń aıtýynsha, qazir «Qazaqstan temir joly» AQ-pen on jylǵa 1,0 mıllıon tonna ónim jetkizý jaıynda kelisimshart jasalypty. Iаǵnı zaýyt jyl saıyn aksıonerlik qoǵamdy 100,0 myń tonna ónimmen qamtamasyz etip otyrmaq.

Búginde irgetasy qalanyp, qurylysy kúndiz-túni júrgizilip jatqan kásiporyn keler jyly iske qosylmaq. Merdiger kompanııalar aýa raıynyń jaýyndy-shashyndy bolǵanyna qaramastan, qurylys jumystarynan kidiris boldyrmaýda. Bul nysan oblystyń ekonomıkasyna serpin beretin joba retinde jergilikti bıliktiń  qatań qadaǵalaýynda turǵany da shyndyq. Sebebi, eldiń kúretamyry ispetti temirjolǵa qajetti rels shyǵaratyn bul kásiporynnyń mańyzy zor ári ázirge elimizde bireý ǵana. Biregeı joba – rels zaýytynyń qurylysy bastalǵaly jumys qarqyny údeı túspese, kemigen joq.  Munyń ózi bul jobany jyldamyraq júzege asyrýǵa ınvestorlardyń qanshalyqty yqy­las­ty ekenin kórsetse kerek. Jobany júzege asyrý merzimi óte qysqa, munyń ózi kásiporyn qurylysyn júrgizýshilerge úlken jaýapkershilik júkteıdi. Qurylys alańyndaǵy qarqyndy jumysqa qarap, ınvestorlardyń da, qurylysshylardyń da bul jaýapkershilikti jete sezingenine kózimiz jetti.

Satybaldy SÁÝIRBAI,

«Egemen Qazaqstan».

Aqtóbe oblysy.