Táýelsiz elimizdiń damýyna «kirpish» bolyp qalanyp, óz úlesin qosý ústindegi kásiporyndardyń biri – Jańaózendegi Qazaq gaz óńdeý zaýyty. Tinin sonaý Mańǵystaý dalasynda munaı-gaz ken oryndary ashylyp, alǵashqy ónimderin shyǵara bastaǵan sátten tartatyn zaýyttyń negizgi súbeli tarıhy sońǵy qyryq jyldyń enshisinde.
Tabıǵı gaz ben jer qyrtysynan munaımen birge kóteriletin ilespe gazdy óndirý, óńdeý qajettiligi Odaqtyń nazaryn Mańǵystaýǵa aýdaryp, zaýyt qurylysy qaýyrt salyna bastady. Jumyldyrylǵan kúsh negizinde qurylys qas qaǵym sátte aıaqtalyp, zaýyt 1973 jyly paıdalanýǵa berilgen.
Táýelsiz elimizdiń damýyna «kirpish» bolyp qalanyp, óz úlesin qosý ústindegi kásiporyndardyń biri – Jańaózendegi Qazaq gaz óńdeý zaýyty. Tinin sonaý Mańǵystaý dalasynda munaı-gaz ken oryndary ashylyp, alǵashqy ónimderin shyǵara bastaǵan sátten tartatyn zaýyttyń negizgi súbeli tarıhy sońǵy qyryq jyldyń enshisinde.
Tabıǵı gaz ben jer qyrtysynan munaımen birge kóteriletin ilespe gazdy óndirý, óńdeý qajettiligi Odaqtyń nazaryn Mańǵystaýǵa aýdaryp, zaýyt qurylysy qaýyrt salyna bastady. Jumyldyrylǵan kúsh negizinde qurylys qas qaǵym sátte aıaqtalyp, zaýyt 1973 jyly paıdalanýǵa berilgen.
Groznyıdaǵy munaı óńdeý, Mınnıbaevsk, Voznesenskıı gaz óńdeý zaýyttarynan, Nevınnomyskiniń hımııa kombınatynan gaz óńdeý jáne gaz-motokompressorlaryn paıdalaný boıynsha mamandar aldyryldy. Kelesi jyly-aq alǵashqy ónimderin Atyraý, Bashqurtstan hımııa kombınattaryna jónelte bastaǵan zaýytta kúni búginge deıin mıllıondaǵan tekshe metr «kógildir otyn» óńdelip, zaýyt ónimi halyq suranysyn qanaǵattandyryp keledi. «QazMunaıGaz» BО́» AQ quramyndaǵy zaýyt Qaramandybas gaz ken orny, Batys Teńge, Tasbolat, Aqtas, Ońtústik Jetibaı, onyń ishinde О́zen-Jetibaı gaz alańdaryndaǵy tabıǵı gaz jáne gaz kondensatyn óndirý, óńdeý, óndirilgen ónimdi taratý, ilespe munaı gazyn jınaý, tasymaldaý qyzmetimen aınalysatyn aıryqsha óndiris orny. 40 jyl ishinde óńdeý úshin 66,277 mlrd. tekshe metr tabıǵı jáne ilespe munaı gazyn, 2,266 mln. tonna gaz kondensatyn qabyldap, 61,603 mlrd. tekshe metr qurǵaq gaz, 4,370 mln. tonna suıytylǵan gaz, 3,189 mln. tonna pentan-geksan fraksııasy (PGF), 630 myń tonna turmystyq pesh otynyn óndirip, tutynýshylarǵa berdi.
Qazirgi tańda zaýyttaǵy 14 seh, 21 bólimde 1100 adam jumyspen qamtylǵan. Zaýyttyń gaz óńdeý qýattylyǵy jylyna 1,5 mıllıard tekshe metr gaz óńdeýge eseptelip salynǵanmen, gaz ken oryndarynan gazdyń kelýi sońǵy 15-20 jylda azaıýyna baılanysty zaýyt 42-47 % qýatymen jumys jasap tur.
– Búgingi tańda elimizdiń ekonomıkalyq damý saıasatynyń basty arnasy otandyq óndiristi kúsheıtý, sondyqtan memleketimiz óndirýshi sektormen qatar óńdeýshi ónerkásipti jańasha qurýǵa, barlyq salada ınnovasııalyq izdenisterge batyl betburys tanytyp otyr. Elbasy N.Nazarbaev «Nur Otan» partııasynyń HII sezinde Úkimet kúsh-jigerin shoǵyrlandyrýǵa qajet baǵyttardyń biri – munaı óńdeýdi jáne munaı-gaz sektorynyń ınfraqurylymyn damytý týraly aıta kele, «Tutastaı alǵanda otyn-energetıkalyq keshenniń jalpy qosylǵan qunyn kem degende 30 paıyzǵa arttyrý mindetin qoıamyn», degen bolatyn. Biz osy mindet údesinen shyǵýdy maqsat etýdemiz. Zaýytty zamanaýı jańa tehnologııalyq qural-jabdyqtarmen jabdyqtaý baǵytyndaǵy máseleler oń sheshimin tabýda. Zaýyt ónimderiniń negizgi suıytylǵan jáne qurǵaq gaz, pentan-geksan fraksııasy, turmystyq pesh otyny, ottegi tárizdi túrleri tutynýshylarǵa joǵary sapaly kórsetkishpen shyǵarylýda. Taza, arzan, qýaty mol «kógildir otyn» sońǵy jyldary aımaqtaǵy barlyq eldi mekenderge jeliler arqyly taratylyp, oblys turǵyndarynyń ıgiligine jarap tur. Sondaı-aq, zaýytymyz ólkedegi «MAEK-Qazatomónerkásip» JShS, «QazAzot» JShS tárizdi irgeli kásiporyndarǵa otyndyq qurǵaq gazdyń negizgi jetkizýshileriniń biri bolyp keldi. Al, qazirgi tańda «Qaztransgazaımaq» AQ biryńǵaı gaz operatory arqyly óńirge gaz berip, tutynýshy suranysyn tolyq qamtyp otyr, –deıdi kásiporyn basshysy K.Naǵymanov.
«Jas kelse – iske» demekshi, jas ta bolsa irgeli mekemeniń tizginin qolyna alǵan Kárim Sársenǵalıulynyń aldynda qyrýar sharýa tur. Eskirgen jabdyqtardy, qubyrlardy tehnologııalyq úrdisti saqtaı otyryp birtindep jańartý, zaýyttyń tehnologııalyq júıesin elektrondy kompıýterlik júıege keltirý, shyǵyndardy, sonyń ishinde elektr shyǵynyn azaıtý úshin kompressor stansasynyń ornyna eń sońǵy úlgidegi gaz-týrbınaly kompressor ornatý máselesi ózekti. Munymen qosa seriktestik qyzmetkerleriniń áleýmettik máselelerin kózden tasa, kóńilden qaǵys qaldyrmaý qajet. Jumysshylarǵa eńbek demalystary kezinde elimizdiń emdeý-saýyqtyrý oryndaryna demalý úshin kásipodaq arqyly 70 paıyzǵa jeńildetilgen joldama beriledi, oǵan qosa mekeme ákimshiligi tarapynan emdelýge 90 myń teńge qaralǵan. «Kendirli» demalys ornyna 1 táýliktik joldama, oǵan qosa «Kendirli» medısınalyq-reabılıtasııalyq ortalyǵyna saýyqtyrýǵa 10 kúndik joldama berý qarastyrylǵan. Qyzmetkerlerdiń balalaryna arnap ár jyly 150 balaǵa jazǵy tynyǵý lagerlerine barý múmkindigi qamtylyp keledi. Salamattylyqty nasıhattaý jáne ony ómirine serik etemin deýshiler úshin qoldaý joq emes – zaýyt janynan sporttyq keshen ashylǵan. Sonymen qatar jyl saıyn sporttyń 10 túrinen sehtararalyq jáne qalalyq deńgeıde sporttyq saıystar ótkizilip otyrady. Zaýyt Jańaózen qalasynyń jáne ólkemizdiń áleýmettik máselelerin sheshýge de óz úlesin qosýda. Munaıly qaladaǵy №2 orta mektep zaýyt qamqorlyǵynda.
Sońǵy jyldary tabysty kásiporyndar sanatynan tabylyp, óz jumysyn halyq ıgiligimen úılestirgen Qazaq gaz óńdeý zaýyty óz yrǵaǵynan jańylǵan joq.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
Mańǵystaý oblysy.