YNTYMAQ JARASYMY

О́skemende “Bir shańyraq astynda” atty oblystyq dostyq forýmy ótti Jaqynda О́skemende Shyǵys Qazaqstan oblysy Qazaqstan halqy Assambleıasynyń músheleri, etnomádenı birlestikterdiń bas­shy­lary, Dostyq úıleriniń dırek­torlary, respýblıkalyq jáne oblystyq memlekettik qurylym­dardyń basshylary, oblystaǵy qala men aýdandar ákimderiniń orynbasarlary, ishki saıasat, máde­nıet jáne tilderdi damytý bólim­deriniń meńgerýshileri, qoǵamdyq sektorlardyń ókilderi qatysýy­men “Bir shańyraq astyn­da” atty oblystyq dostyq forýmy bolyp ótti. Bul – oblys ortalyǵynda dástúrge engen ıgilikti bastama. Aıta ketý kerek, elimizde eń birin­shi dúnıege kelgen О́skemen­degi Dostyq úıi bolatyn. Osydan on jyldan astam ýaqyt buryn Elbasy N.Nazarbaev Dostyq úıine kelip, ıgi tilegin bildirgen. Elbasy N.Nazarbaevtyń bas­shy­­lyǵymen qazaqstandyq úlgidegi etnosaralyq jáne konfessııaara­lyq qarym-qatynas qalyptasty. Búginderi bizdiń elimizdegi “dostyq úlgisi” álem elderiniń qyzyǵýshy­lyǵyn kezdeısoq týdyryp otyr­ǵan joq. Sebebi, kóptegen ǵasyr ótse de adamdar bir-birimen ynty­maǵy jarasyp, tatý ómir súrýge áli tolyq qol jetkize qoı­ǵan joq. Táýelsiz Qazaqstann­yń tájirıbesi jalpy kelisimniń bir túri ǵana bolýy múmkin jáne búgingi kúnde ol ozyq úlgi retinde óz suranys­taryn taýyp otyr. “Bir shańyraq astynda” dos­tyq forýmynda birinshi bolyp sóz kezegin D.Serikbaev atyndaǵy Shy­ǵys Qazaqstan memlekettik teh­nı­kalyq ýnıversıtetiniń pro­fessory Evgenıı Grıgorev aldy. Reti kelgende aıtý kerek, E.Grı­gorev – qazaq halqyn erek­she jaqsy kóretin, hakim Abaı týraly birneshe kitaptar jazyp, eki tilde shyǵarǵan ultjandy azamat. Ulttar dostyǵyn, birlik pen yntymaqty jalaý etip kótergen ǵalym alqaly jıynda da oıly pikirmen erekshelendi. Shyǵys Qazaqstanda 74 etno­mádenı birlestik jáne Shyǵys Qazaqstan oblysy Qazaqstan hal­qy Assambleıasy janynan quryl­ǵan “Yntymaq – Sodrýjestvo” jastar birlestigi qyzmet etip keledi. Kendi Altaıda 5 Dostyq úıi jumys isteıdi, olar О́skemen, Semeı, Rıdder qalalarynda jáne Glýbokoe, Shemonaıha aýdan­daryn­da oryn tepken. Shyraıly Shyǵysta Dostyq úıi elimizde birin­shi bolyp qurylǵanyn jo­ǵary­da aıttyq. Elbasy Nursultan Ábishuly Dostyq úıine kelgen kezde ony qurýshylarmen kezdesti, aqylman qarııa, Uly Otan soǵysynyń ardageri Tóleýhan Qoǵabaevpen, basqa da qarttarmen emen-jarqyn áńgimelesti. Sol joly Prezıdent osyndaı ynty­maq pen dostyqtyń “altyn diń­gegi” – etnomádenı birlestikterdi basqa da oblystarda ashatyn oıy bar ekenin tilge tıek etti. Qazir Qazaqstannyń barlyq oblys­tarynda Dostyq úıleri ashylǵan jáne elimizdegi yntymaq pen birlikke qyzmet etýde. Elbasy osyn­daǵy estelik kitapqa: “Qazaq­stan halqynyń dostyǵy – elimiz­diń baǵa jetpes ıgiligi. Ártúrli ult ókilderiniń ózara senimdiligi, zań aldyndaǵy teńdigi bolmasa, memlekettiń gúldenýi de bolmaıdy. Demek, qarapaıym adamdardyń baqytty ómir súrýi de múmkin emes” degen sózderdi jazǵan bola­tyn, dep aǵynan jaryldy pro­fessor E.Grıgorev. Budan keıin sózdi Shyǵys Qazaq­stan tatar mádenıet ortaly­ǵynyń tóraǵasy Ǵabdýlhaı Ish­mýratov aldy. Aıta ketý kerek, Kendi Altaıda myńdaǵan tatar ómir súrip jatyr. Oblystaǵy tatar etnomádenı birlestigi 1996 jyly qazan aıynda quryldy. Ony qurýǵa yqpal jasaǵan onyń alǵashqy tóraǵasy, Shyǵys Qazaq­stan memlekettik ýnıversı­tetiniń professory Ismaǵul Shamsýt­dınov bolatyn. Ol birlestikti tórt jyl jemisti basqarǵan soń tizgindi Ǵ.Ishmýratovqa tapsyrdy. L.Áý­bákirova, R.Sıs, M.Asqarov, M.Súleımenova, taǵy basqalar ortalyqtyń aıaǵynan qaz turyp ketýine kóp úles qosty. – Tatar halqynda da “kórshi­niń haqy zor” degen mátel bar. Bul neni bildiredi? Tek kórshiń ǵana emes, jalpy adamdardyń bir-birimen tatý, birligi men yntymaǵy jarasqan bolýyn meńzeıdi. Tatar men qazaq ejelden aǵaıyn. Qazir de eki el basshylary jıi qarym-qatynas jasap turady. Bizder, tatarlar ulttyq dástúrdi jalǵas­tyrýǵa kóńil bólemiz. Jyl saıyn Komsomol aralynda “Sabantoı” ulttyq merekesi ótip turady. Mere­keler, tańdaýly halyq án­deri, bıleri, mýzykasy, ulttyq sport túrleri boıynsha ótetin jarystarǵa, tatardyń ulttyq salt-dástúrin nasıhattaıtyn keshterge adamdar kóp jınalady. Qysqasy, Shyǵys Qazaqstandaǵy barlyq etnostar tatýlyqty basty nazarda ustaı bermek. Endi mende mynadaı bir oı bar. Jaqynda О́skemende ashylatyn mádenı saıabaqqa Uly Otan soǵysynyń qaharmany, jer­lesi­miz, partızan-jazýshy Qasym Qaısenovtiń esimin bersek, urpaq­tardyń qaryzy óteler degen oıdamyn, – dep Ǵ.Ishmýratov tyń oıdyń shetin shyǵardy. Budan keıin ázirbaıjan jáne orys etnomádenı birlestikteriniń ókilderi sóz alyp, atqaryp jatqan jumystary jaıynda áńgimeledi. Eldegi sútteı uıyǵan tynysh­tyq, bereke men yntymaq el ıgiligine jumys jasaýda. Birde-bir qazaqstandyq ultaralyq janjal­dar­dyń qurbany bolǵan joq. Kórshi Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaıdy bilesizder. Qanshama adam qurban bolyp, ádemi ǵımarattar qırady. Budan keıin Qyrǵyzstanǵa damy­ǵan elder ınvestısııa tartady deý qısynǵa kelmeıtindeı. Sebebi, tatý elder ǵana óz ekonomıkasyn jaq­sarta almaq. Ústimizdegi jyl­dyń tamyzynda О́skemende Qazaq­stan Prezıdenti N.Nazarbaev pen Reseı Prezıdenti D.Medvedevtiń qatysýymen iri ınvestısııalyq halyqaralyq forým ótpek. Bul – eldegi iri jańalyqtardyń biri. О́ıtkeni, damyǵan baı elderden iri kompanııalar men holdıngterdiń basshylary kelip, elimizdiń Shy­ǵy­syndaǵy ekonomıkanyń jaǵ­daıymen tanysyp qana qoımaı, mol qarjy quımaq. Mine, osynyń ózi Qazaqstan lıderi N.Nazar­baev­tyń bedeli men iri tulǵasyn aı­qyn­dap turǵandaı. El turǵyn­dary da osyǵan saı dostyǵyn tereńdete berse, nur ústine nur bolmaq. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev dostyq forýmynda tereń de maǵynaly sózder aıtty: – Qazaqstannyń bedeli kún saıyn kóterilip kele jatqanyn kórip, bilip otyrsyzdar. Tipti, Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵa­lyq etýi úlken tarıhı oqıǵa. TMD elderi boıynsha tóraǵalyq etý baqyty ázirshe bizdiń mańdaıy­myzǵa jazylypty. Bul da Elbasy N.Nazarbaevtyń búkil álem al­dyn­d­aǵy zor bedeliniń arqasy ekeni kúmánsiz. Shildeden bastap Reseı, Qazaqstan jáne Belarýs memle­ketteri Kedendik odaq bo­ıynsha qarym-qatynasqa kóshedi. Al bul degenińiz, dúkender taýar­larǵa tolyp, qajetti zattardy tolyq tuty­na alamyz degen sóz. Qytaı men Qazaqstannyń Shanhaı ynty­maqtastyq uıymy aıasynda birigýi de shetelder aldynda márte­bemizdi bıiktetip tur. О́skemendegi Dostyq úıinde otyzdan astam etnomádenı birlestik birigip ju­mys istep jatyr. Men aýdandardy jıi ara­laı­myn, barǵan saıyn aýdandar men qalalardaǵy Dostyq úılerine kirip, olardyń jumysy­men tany­samyn. Osyndaı Dostyq úıleri barlyq aýdandarda ashylyp jatsa, nur ústine nur. Bıylǵy qys óte aýyr boldy. Ońtústik aýdan­dar­daǵy sý tasqynynan myńǵa tarta úı qırap, jaramsyz bolyp qaldy, otyz myńǵa tarta mal qyryldy. Mine, osyndaı syn sátte Elbasy­nyń ózi qamqorlyq qolyn sozdy. Qazir apatty joıýǵa qyrýar qarjy túsip jatyr. Biraq qaýip áli seıil­gen joq. Endi bıik taý qyrat­taryn­daǵy muz ben qar erigen soń ózen­derdiń deńgeıi kó­te­ri­lip, sý tas­qyny bola ma degen qaýip ta joq emes. Endeshe, saq bolǵanymyz jón. Qıyn kezeńde Qazaqstannyń barlyq oblystary­nan kómek keldi, ujym­dar men mekemeler bir kúndik tabys­taryn aýdaryp jatyr. Mine, bul – naǵyz úlgi tutatyn, qınal­ǵan kezde adamdardyń bir-birine degen qaıy­rym­dylyǵyn kórsete­tin ıgi dás­túr. Olaı bolsa, el-jurty­myz aman bolsyn, – dedi óńir basshysy. “Ulttyq shyǵarmashylyq pen mádenıetti damytýǵa, etnosaralyq kelisim men turaqtylyqty nyǵaı­týǵa úles qosqany úshin” beriletin oblys ákiminiń jyl saıynǵy syı­lyǵy 2006 jyly bekitilgen. Bıylǵy dostyq forýmy aıasynda oblys ákiminiń syılyǵy besinshi ret tap­syryldy. Bul joly óńir basshy­synyń qolynan syılyq­tardy О́skemendegi Dostyq úıi dırektory­nyń mindetin atqarýshy B.Esdáý­letova, Semeı, Rıdder qala­lary men Glýbokoe jáne Shemo­naıha aýdandaryndaǵy Dostyq úıleriniń jetekshileri A.Eremenko, O.Koren, M.Pekýr, O.Ýshakova aldy. Budan keıin túrli etnomádenı birlestikterdiń ókilderi án men bıden shashý shashyp, yntymaq pen birlikti nasıhattaıtyn kóri­nister qoıdy. Ońdasyn ELÝBAI, Shyǵys Qazaqstan oblysy.