Alash qyzy Gúlnar

Alashtyń kózindeı hám ózindeı Gúlnar Mirjaqypqyzy Dýlatovanyń ómirden ozǵanyna da jyl toldy. Naqtylap aıtqanda, byltyrǵy 18 aqpanda 98 jasqa qaraǵan shaǵynda baqılyq boldy. Ult bolashaǵy úshin janqııarlyqpen kúresken Alash arystarynyń sońǵy tuıaqtarynyń biri Gúlnar apa maǵynaly da jarqyn ómir súrdi. Aıaýly apanyń baqyty – naqaqtan «halyq jaýy» atanǵan Mirjaqyp ákesiniń jáne onyń biraz dańqty úzeńgilesteriniń aqtalǵanyna kýáger bolýy edi.

Osy bir jyl ishinde Gúlnar apa týraly halyq jadynda qalarlyq ıgi sharalardyń biri – «Alash qyzy Gúlnar» atty estelikter kitabynyń jaryq kórýi edi.

Tómendegi toptamada atalmysh kitapqa pikir, sol jınaqqa engen esteliktiń yqshamdalǵan nusqasy jáne Gúlnar apanyń rýhyna arnap Almatyda berilgen jyldyq asynyń ótý barysy qamtyldy.

 

 

Alashtyń kózindeı hám ózindeı Gúlnar Mirjaqypqyzy Dýlatovanyń ómirden ozǵanyna da jyl toldy. Naqtylap aıtqanda, byltyrǵy 18 aqpanda 98 jasqa qaraǵan shaǵynda baqılyq boldy. Ult bolashaǵy úshin janqııarlyqpen kúresken Alash arystarynyń sońǵy tuıaqtarynyń biri Gúlnar apa maǵynaly da jarqyn ómir súrdi. Aıaýly apanyń baqyty – naqaqtan «halyq jaýy» atanǵan Mirjaqyp ákesiniń jáne onyń biraz dańqty úzeńgilesteriniń aqtalǵanyna kýáger bolýy edi.

Osy bir jyl ishinde Gúlnar apa týraly halyq jadynda qalarlyq ıgi sharalardyń biri – «Alash qyzy Gúlnar» atty estelikter kitabynyń jaryq kórýi edi.

Tómendegi toptamada atalmysh kitapqa pikir, sol jınaqqa engen esteliktiń yqshamdalǵan nusqasy jáne Gúlnar apanyń rýhyna arnap Almatyda berilgen jyldyq asynyń ótý barysy qamtyldy.

 

AMANATQA ADALDYQ

Jyl tolypty aıaýly Gúlnar Mir­ja­­­qy­p­qyzynyń dúnıeden ozǵanyna... Jal­ǵan dúnıe de­­­­seı­shi, kelesi jyldyń qara­shasynda 100 jasqa tolar edi-aý!..

Júrek áli joqtaıdy eken. Alash qyzyn saǵyntady eken. О́ksik basyla qoımapty. Ár kó­kirek qarsy aıyrylyp, qaı­­­­ǵy­ǵa qarpylǵan qasiret sózin shermendi shertip, júrek syzdatady.

Gúlnar apa amanattapty, óziniń sońǵy jónetilis-rásimin basqaryp júrgizýdi janyna árdaıym jaqyn ustaǵan akademık Kenjeǵalı Saǵadıev inisine. Amanat oryndaldy. Kenjekeń mine, úshinshi ret jamaǵat aldyna shyǵyp sońǵy paryzyn ótep tur edi...

Tanymal ǵalym S.Qı­­­ra­baev, belgili aýdarmashy Á.Satybaldıev pen Gúl­nar Mir­jaqypqyzynyń otba­­­­syn­­­­daǵy úlgi-ónegeni tarata kelip, bularmen aradaǵy berik dostyqtyń kórneki mysal­daryn aıtty. Bul otbasy qazaq halqynyń turmys-saltyn, ádet-ǵurpyn berik ustanǵan, bolashaq urpaqtyń qamyn jete oılastyrǵan. Sóıtip, árbir otansúıgish jastyń erteńge degen nyq senimin bekitken maǵynaly da qyzǵylyqty ǵumyr keshken otaý bolǵanyna taǵy bir tamsandy. Gúlnar apany armanda ketti dep aıta almaımyz. Ákesiniń aqtal­ǵanyn kórýi, sóıtip, jyldar boıy buqpantaılap jazǵan estelik syrlarymen qazaq áde­bıetindegi «Alash qozǵa­­lysy» taqyrybyna dendep engen qarymdy qalamgerdiń qaıratyn kórgendeı bolatynyn málim etti. Demek, Gúlnar apa Alash arystarynyń sońǵy tuıaǵy atanyp kókeıindegi keremet derekterin dáldikpen oqyrmandaryna syılap ketken edi. Sonysymen de apa ónegesi máńgilik bolatyny daýsyz.

Gúlnar apanyń qurbysy Safýra Qydyrbekova, Baǵdat Shaımerden kelini, apanyń teteles kelini Bádesh Qaıyrbekova ónegeli ómirden syr tarqatty. Jazýshy Rollan Seısenbaev bolsa mazasyz ǵasyr­­­­­dyń oıly tulǵalarynyń biri retinde baǵalaı kelip, apaıdyń Alash dúnıesin mol derektermen to­lyqtyrýdaǵy izdenim­­­­­pazdy­­­­ǵyn pash etti. Ol óziniń 1993 jyly Máskeýde Alash ul-qyzdarymen etene pikirlesýinen týǵan shyǵarmalarynyń kezek kútip jatqandyǵyn málimdedi, al jazýshy-jýrnalıst Sarbas Aqtaev G.Dýlatovanyń «Shyndyq shyraǵy» jáne «Alashtyń sónbes juldyzdary» kitap­tarynyń mańyzyna toqtalyp, ondaǵy tyń derekterdiń ishinen óziniń etene týysy Aıdarhan Turlybaev jaıly oqyp-bilge­nin qýana habarlady.

«Gúlnar apaıǵa, – dedi Mem­lekettik syılyqtyń laýreaty, jazýshy Sábıt Dosanov, – ómir­diń syıy ǵana buıyrǵan joq, syny da qarshadaıynan kóleńkedeı kúńgirttenip sońynan erip júrdi. Bárine tóze bildi. Kóz ja­syn ońashada syqqanymen, qoly­nan qalamyn tastamaı eshkim aıtyp jaza almaıtyn Alash arystarynyń ómirlik usta­nymdaryn, kórgen azabyn, tartqan sazaıyn búgingi Táýel­sizdiktiń tiregi bolarlyq tát­ti ushqyn-emeýrinderin ót­kir tilmen naqyshty qalyppen, este qalarlyq salystyrýlarmen baıandap qaldyrǵanyn naǵyz erliktiń sıpatyna balady. Sondaı-aq, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Á.Tátiǵulovtyń, jazýshy Q.Sársekeevtiń, apanyń ata-ba­basynyń týǵan jeri – Tor­ǵaı, Qostanaı óńirinen kel­gen týys­tarynyń atynan Q.Jan­dil­dınniń, taǵy basqa­­­lar­dyń Alash qyzy týraly aq­jar­ma este­likteri kóńildi tolqy­typ tastap edi.

«Qaıta jalǵasqan «Qazaq» gazetiniń alǵashqy nómirin úıine aparyp bergenimde apaı shyn mánisinde daýys salǵandaı bolyp, «Úıime ákem kirip keldi ǵoı» dep tebirenispen kózinen jas irikken edi», – dep eske aldy jazýshy Qoǵabaı aǵamyz. Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Vengrııanyń bas konsýly Blaýman Ferens Majarstan men Qazaqstan arasyndaǵy tereń dostyqty naqty mysaldarmen órip, Mirjaqyp Dýlatovtyń eki el yntymaqtastyǵynda erte bastan negiz qalaǵanyn úlgi retinde alǵa tartty. О́z keze­ginde «myna zalda Alash rýhy qalyqtap júrgendeı» dep tul­pardaı tarpynyp sóz alǵan aqyn Qorǵanbek Amanjol Mirjaqyp týraly «Qamshyger» óleńin oqyp berdi.

Eske alsa, eskeriler tustar jetip artylady. Apaıdyń ózin oraltpasa da kózin tiriltkendeı bolǵan osy bir basqosýda ómir­diń adamǵa ne úshin berile­­­tin­­digi sanaǵa túrli oı salady. Ýaqyt jalyna jarmasyp, tý­ǵan Otanym úshin nendeı is atqar­dym, sońymnan aıta júrer dáıekti bir sózim qaldy ma? О́mirge túsken izińnen óshpesteı bolyp qalǵan ónegeń qaısy? Mynandaı Táýelsizdiktiń baıyp, tulǵalanyp, nyǵaıyp, berik qalpynda tutasa jaınap-jarqyraýy úshin, qazaq eliniń álemdik básekede árdaıym ozyq kelý úshin ne isteı aldym degen jalpy suraqqa jaýabyń ázir me? Dara emes, biregeı juptasyp, julqyna kóteretin aýyr júkti jeńildetý úshin úles qosa aldyń ba? Zamandas, eger osyndaı suraqtarǵa eń qurymaǵanda be­tin qalqıtyn jaýap alǵyń kel­se, Alashtyń sońǵy tuıaǵy Gúl­­nar Mirjaqypqyzynyń ki­­­tap­taryna úńil, amanat sózde­­­­­ri­­­ne qulaǵyńdy túre júr. О́mir má­ni sonda aıqara ashyla túse­­­di.

Qazaqtyń aıaýly qyzy Gúl­nar apany este qaldyrýdyń qandaı sharalary oılastyrylyp jatyr eken? Árıne, mektepke esimin berý, kóshelerdi ataý, jazǵan-syzǵandaryn qaıtalap basyp shyǵarý, muraǵatynda qalǵan sırek sýretter men qoljazbalaryn usyný ýaqyttyń enshisindegi sharýa bolar. Desek te, sońǵy kezderi «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń izdenimpaz­dyǵymen kórermenderge jol tartqan «Kúlásh», «Baýyrjan Momyshuly» sekildi derekti týyndylardyń naq bir Gúlnar apaǵa da qatysy bardaı etip, bul tulǵany erekshe somdap, eline etene tanystyratyn shaqty kórýdiń ózi bir ǵanıbet emes pe. Turǵan úıine eskertkish taqta ornatý óz aldyna bir mindet bolsa, Alash qaıratkerleriniń kózin kórip, sózin estip, keshegi men búgindi jalǵastyrǵan, ýytty ýaǵyzdaryn naq bir Táýelsizdiktiń enshisine teli­gendeı etip baısaldy baıan­daı bilgen Gúlnar apanyń beınesi jalpy qazaq analarynyń jıyntyq kórkem eskertkishi retinde el tórinde asqaqtap tursa nesi artyq. Bári anadan týǵan, bári ana shýaǵy arqyly jalyndaǵan, jarqyraǵan. Ana tabanynyń astynda jumaq jatqanyn eskerip paryz óteý, áldıleı bilý, ardaq tutý, mine, ómirdiń naǵyz máni osy bolsa kerek.

Gúlnar apa tarıhta sózimen qaldy, baýyrynan órgizgen sanaly urpaqtarymen ekinshi ómiri jalǵasa beredi.

Qaısar ÁLIM,

«Egemen Qazaqstan».

 

TEKTILIK TÝRALY TOLǴANYS

Qolymyzǵa aıalaı alyp, qasterleı usta­ǵan, sirá, bıylǵy jyldyń alǵashqy kitap­­­ta­rynyń biri «Alash qyzy Gúlnar» dep ata­la­dy. Iá, dál ózi. Gúlnar Mirjaqypqyzy Dýlatova. О́tken ǵasyrdyń basynda halqy­­­­na «Oıan, qazaq!» dep dabyl qaqqan Alash ary­sy, ult bostandyǵy jolyndaǵy uly kúres­ker Mirjaqyp Dýlatovtyń qyzy. Asyl­dyń synyǵy, tulpardyń tuıaǵy júz jasa­dy desek te jarasar. О́mir­den ótkeniniń jyldyǵy qarsańynda shyq­qan myna kitapqa el anasy apamyzdyń ǵıbrat­ty ǵumyry jaı­ly óleń-tolǵaýlar, estelik esseler men maqalalar, shejireli ómirinen syr sher­ter kóp-kóp sýretter men ómirbaıandyq qu­jattar toptastyrylǵan eken. «Mektep» baspa­synan shyqqan bul kitapty quras­­­­tyr­­­ǵandar – qalamger Qaısar Álim men Gúl­nar apamyzdyń baspager uly Erlan Saty­baldıev.

Iá, táńiri oǵan Mirjaqyp Dýlatulyn­daı aımańdaı ult serkesiniń perzenti bolyp dúnıege kelý baqytyn buıyrtty. Naq osy talaıly taǵdyrynan tartqan qıynshylyq, azaby da az bolmady. Sol taýqymetti jolda áz ákeniń qaısar qyzy ózi de keıingi urpaq jyr qylyp aıtardaı ónege bıigine kóterile bildi. Kitap ańdatpasynda oryndy atap kórsetilgendeı, ózge Alash arystarymen birge óz ákesiniń de aqtalǵanynyń kýási bolyp, eliniń sol qaıratkerler ańsap, armandaǵan táýelsizdigin kózi­men kórip, múmkindiginshe so­nyń shejiresin jasaý­ǵa qyz­met etti. Ol qan­­­­daı qyzmet dese­ńiz, ­kó­zi­ qa­raq­ty qaýym bileri haq, Álıhan Bókeı­­ha­­­nov pen Ahmet Baıtursynulynan bas­­tap Alash qaıratkerlerin kózimen kórip, tize­­­­­lerine otyryp, meıirimine bólenip, erkelep ósken ol solardyń birazynyń qıly qııapatty kúresi men asaý tolqyn jalyndaǵy jalqyndy ómirleri týraly maǵynaly da mazmundy tamasha kitaptar jazyp qaldyrdy. Kezinde «Juldyz» jýrnalynda «Ardaqtap ótem ákemdi» degen esteliktermen bastalyp, keıinnen jıyrma jylǵa jýyq qarttyqty moıyndamaǵan qalam erliginiń arqasynda «Shyndyq shyraǵy», «Alashtyń sónbes juldyzdary» atty úsh tom kitapqa aınalǵan bul aqjarylqap eńbekti qazaqtyń zańǵar jazýshysy Muhtar Maǵaýın qazaq rýhanııatyndaǵy ózgeshe bir qazyna dep zor baǵalaǵan edi. Sońǵy kitapqa alǵysóz retinde jazylǵan Muhańnyń osy maqalasy da myna jınaqqa zańdy túrde enipti.

Estelik jınaqtan Gúlnar apaıdyń ómiri, eńbegi, kúresi, taýqymeti, mereıli shaǵy, adamı baqyty, azamattyq erligi túgeldeı túzile, marjandaı tizile kóz aldyńyzdan ótkendeı bolady. Qazaqtyń taǵy bir uly qyzynyń ulyq beınesi sátimen shynaıy keıiptelgendeı baıypty áserge kenelesiz. Kitaptyń betasharyna ómirlik jar qosaǵy, qazaqtyń aıtýly azamaty Áben Satybaldıevtiń bir muńdy tereń syrdy abzal mahabbatpen shertken óleńi berilipti. Sondaǵy: «Jastaıyńnan órtke kúıgen jan ediń, Sonda daǵy ómirdiń gúl, sáni ediń. Sum jalǵannyń soqqysyna moıymas, Jiger, qaırat, aqylǵa artyq dana ediń» dep keletin shýmaqtardan kóp-kóp ókinish-úmitter, túnekten jyltyraǵan jaryq sáýle ańǵarylǵandaı. Sonaý 1944 jyly jazylǵan óleńniń áýeni de bar eken. Bir ǵajaby, adal jardyń arnaýy aqyn Marfýǵa Aıtqojınanyń osynaý egilgen mahabbat jaıyn «Ot ishindegi gúl» balladasyna arqaý etip, eltı jyrlaýyna túrtki bolypty.

1989 jyldyń qara kúzinde aqjoltaı habar kelip, Mirjaqyp aqtalǵanda Gúlnar apasyna alǵashqy súıinshilegenderdiń biri qaıran Ǵafań, Ǵafý Qaıyrbekov ekenin de aqtanger aqynnyń osy kitapqa engen óleńinen bilip otyrmyz. «Qaıran Jaqań qaıta keldi halqyna, Sen de búgin alaqaıla, jarqyra! Bir de bolsa biregeı qyp bir qyzdy, Rahmet oǵan, tastap ketken artyna!» dep ǵalamat aqyn Ǵafań ǵana aıta alar. Iá, Gúlnar apa jaqsy áke­niń jaqsy atyn estip ketý úshin tiri bolý­dy maqsut etip, bárine shydap baqty. Sol armanyna jetti de. Qolymyzdaǵy kitap osy asyl armannyń ǵasyl bolmaı oryndalǵanyn, Jaqańnyń qalaı aqtal­ǵanyn, súıegi qıyrdaǵy Aq teńizden týǵan eli Torǵaıyna qalaı jetkizilgenin, Gúlnar apanyń muqalmaǵan jigerin, darqan júregin órnektep jetkizedi oqyrmanǵa. Osyndaǵy eń bir quıqaly dúnıe jýrnalıst-jazýshy Qaısar Álimniń «О́zińmen órilgen ómir» atty derekti hıkaıat derlik estelik-essesi. Bul týyndy Jaqań aqtalǵannan bastap Gúlnar apaı qaıtys bolǵanǵa deıingi shırek ǵasyrdyń sýretti shejiresin qolmen qoıǵandaı qujattap shertýimen qundy. Akademıkter Serik Qırabaev pen Álııa Beısenova, professor, qurmetti akademık Tursynbek Kákishuly, taǵy bir Alash ary­synyń qyzy Safýra Qydyrbekova, halyq jazýshysy Muhtar Maǵaýın, sáýlet akade­mııa­synyń akademıgi Ábdisaǵıt Tátiǵu­lov jáne basqalardyń jan jylýyna toly maqa­lalarynan Gúlnar apaıǵa degen halyqtyń qurmetin, eldiń súıer perzentine arnalǵan súıis­penshiligin sezingendeı bolamyz. Qa­zaq­tyń uly qyzynyń ónegeli ǵumyry jaı­ly kitaptyń ǵumyrly bolaryna jáne senemiz.

Qorǵanbek AMANJOL,

«Egemen Qazaqstan».

 

JÚREKTEN ShYQQAN SО́Z EDI...

Men aqyn da, jazýshy da, alashtanýshy da emespin. Biraq sol shyǵarmashylyq joldaǵy adamdardyń eńbegin kózden tasa qylmaı oqyp, kimniń nemen aınalysyp júrgenin, ıaǵnı kimniń ne jazyp júrgenin júrek túkpirine saqtap, qal-qadirimshe olardy kókirek kózinen ótkizýshilerdiń birimin. Bir sózben aıtqanda, elimde bolyp jatqan rýhanı, mádenı, tarıhı jańalyqtardan habardar bolyp júremin.

Osy ádebıet atty aıdynnyń ishinde júrgendikten, aınalańda “quttyqtaý jazyp bershi”, “toıǵa ssenarıı jazyp bershi”, “tanystyrý, ashylý, jabylý, eske alý jáne t.b. jazyp bershi” deıtinder barshylyq. Árıne, oryndy. El bolǵasyn úlkendi-kishili mereke de, qaıǵyly jaıttar da kezdesedi. Biraq men qansha tyryssam da, qansha ózimdi-ózim qınasam da ótirik jaza almaımyn. Jazamyn, tek júregim qalasa, ıaǵnı júregimniń ámirimen ǵana. Aıaýly aǵalar men apalarǵa, zamandastarǵa shama-sharqymsha talaı jyrlar arnaldy. Solardyń biri – Mirjaqypqyzy Gúlnar Dýlatova.

Apamyzdyń kimniń qyzy ekeni, kim bolǵany kózi qaraqty barsha qazaqqa belgili. Osyndaı jaratylysy da, tárbıesi de, kórgeni de, bilgeni de erekshe jannyń eki kitabyna redaktor bolý meniń mańdaıyma jazyldy (“Alashtyń sónbes juldyzdary”, 2010, “Shyraǵyń sónbesin”, 2012). Sóıtip, osy kitaptardy daıyndaý barysynda apammen jaqynyraq tanysýǵa múmkindik týdy. Apam ekeýmizdiń aramyzda hattar jazyldy. Qazir oqyp otyrsam, sol hattardyń birinde aıaýly apam bylaı depti: “Qaraǵym, Jibek... ...shynymdy aıtsam, osy kezde qatty sharshadym. Ishtegi tunyp turǵan, áli aıtylmaǵan, jazylmaǵandarym tolyp jatyr. Bárin jazý úshin kúsh-qýat kerek qoı, ol mende joq. 94 jas ońaı ma?” Árıne, ońaı emes. Desek te, apamnyń ishinde taǵy qan­daı qupııa qaldy eken degen oı shyr­maı be­re­di... Úıdegi muraǵattarynyń ishinen biz bil­­­­meıtin jaıttardy jazyp qaldyr­­­­ǵan­ hat­tary tabylatyn sııaqty bolyp tura­­­dy...

Sonymen, Apaıdyń kitaptaryndaǵy Alash arystarynyń, onyń ata-babalary­­nyń, artynda qalǵan urpaqtary­­­nyń aty-jónderin óte muqııat qarap, árbir sózi men sóılemine deıin keńese otyryp, kitapty oqyrmanǵa der kezinde usyndyq. Gúlnar apa rıza bolyp, raqmetin aıtyp, eki kitabyna da arnaıy qoltańba berdi. Onda: “Súıikti qyzym, Jibek!” dep bas­tap, “Baspa salasyndaǵy qyzmetiń joǵary deńgeıde tabysty da jemisti bolsyn!” jáne taǵy da osylaı bastalyp: “Meni esine ala júrer degen týysqandyq nıetimmen kitabymdy usynamyn” degen tilekter jazǵan edi. Apam aıtqandaı, Allaǵa shúkir, jaman emespin, múmkin shapaǵaty tıgen shyǵar... Qazaq barda, Alash barda apamyzdy esimizge kúnde alamyz ǵoı, sirá.

G.Mirjaqypqyzynyń 94-95 jastarynda taıǵa tańba basqandaı, ap-anyq áriptermen birkelki etip jazǵan eki haty men eki qoltańbasy jáne t.b. jazǵandary (zapıskalar) mende saqtaýly.

Mine, osyndaı jaqyn tanysyp-bilisýimizdiń aıaǵy apamnyń 95 jyldyq mereıtoıyna qatysýǵa ulasty. Toıǵa bir aı buryn joldasymmen birge shaqyrylǵan men bárin jıyp qoıyp, qalaıda barýdy maqsat ettim. Biraq “Qalaı baram? Apama ne aparam? O kisige ne kerek? О́mirdiń nebir ashy da, tátti de dámin tatqan apama ne jetpeıdi? Apam neni kıe almady, neni ishe almady?” degen suraqtar mazalaı bastady. Árıne, túrli-túrli quttyqtaýlar, arnaýlar, júrekjardy tilekter, qushaq toly gúlder bolatyny belgili. Sonda da Apamnyń ómirin oı eleginen qaıta ótkizip, taldap shyqtym. Sońynda mynadaı oı túıdim: azǵana ýaqyt bolsa da patshadaı ákesi Mirjaqyptyń, altyndaı anasy Ǵaınıjamaldyń, ómirlik tiregi bolǵan Áben aǵamyzdyń, rýhy men rýhanı qazyǵy myqty óziniń arqasynda ómirdegi barlyq adamı qundylyqtar men materıaldyq qajettilikterge tolyq qoly jetken jan. Al keıingi ómiri, Allaǵa shúkir, balalarynyń arqasynda úlde men búldege oranyp, óte joǵary dárejede kútimde otyr. Sóıtsem, apamyz eshteńege de muqtaj emes eken. Tek sonaý, óziniń jaýqazyn shaǵynda mańaıyndaǵylar alystap, ózi “halyq jaýynyń” qyzy atanyp, tanystary tanymastaı ózgergen sátterde bir aýyz jyly sózge ǵana zárý bolǵan eken. Shamam jetse, sol bir qarǵys atqyr kúnderdiń ornyn toltyryp kóreıin, ıaǵnı bir aýyz jyly sóz aıtyp, tilek bildireıin jáne ony óleń órimine aınaldyraıyn degen oı týdy...

Sonaý 1915 jyldyń sary ala kúzinde, Alashtyń ardaqty uly – Mirjaqyp pen onyń aıaýly syńary – Ǵaınıjamal ekeýi­niń otbasynda Siz dú­­­­nıege keldińiz. Muny búginde barlyq qazaq, odan ári asyp shetel­dikterge deıin biledi.

Sodan beri, mine, 95 jyl ótipti. Sol jyldar ishinde Siz ne kórmedińiz? Bárin, bárin, bárin kórdińiz... Balalyqtyń baqytty shaqtarymen qosa, qorqynysh pen úreı bılegen tustaryn da bastan ótker­dińiz. Es jıyp, el tanı bastaǵan jaýqazyn kezderińizde de taǵdyr Sizdiń basyńyzdan sıpaǵan joq. Eńseńizdi saıasattyń salmaǵy basyp júrgende, ajal quryǵy jaqyndaryńyzdyń birinen soń birin tartyp áketip jatty. Sonda da Siz moıymadyńyz, synbadyńyz, jasymadyńyz. Qamyqqan, qınalǵan, toryqqan sátterińizdi dushpandarǵa sezdirmedińiz.

Jastyq shaǵyńyzda Reseı asyp, oqý izdep, bilim aldyńyz. Aqyry maqsatyńyzǵa jetip, dáriger atandyńyz.

Qazaqtyń ardaqty uldarynyń biri – Áben aǵamen bas qosyp, shańyraq kóterip, urpaq ósirdińiz. Sizder ósirip tárbıelegen alty balanyń beseýi ana jolyn qýyp dáriger, bireýi áke jolyn qýyp, ádebıetshi-aýdarmashy atandy. Bul – sizdiń ómirge degen sheksiz qushtarlyǵyńyz ben qajymas qaıratyńyzdyń belgisi. Sóıtip, Siz baqytty da shýaqty, úlgili otbasylyq ómir keshtińiz...

Biraq, Sizdiń júregińiz kúpti, kóńilińiz alań edi. Sebebi, sizdiń bar oıyńyz, arman-maqsatyńyz ákeńiz Mirjaqypty aqtap, onyń jurtyna jasaǵan qaltqysyz eńbegin, halqyn oıatýǵa arnaǵan “Oıan, qazaǵyn!”, qazaqtyń tuńǵysh romany “Baqytsyz Jamalyn” týǵan eline qaıtarý boldy. Osy baǵytta Siz tynymsyz eńbek ettińiz...

Uzaq jyldardan keıin júrek túkpirindegi sónýge aınalǵan úmit shyraǵy qaıta janyp, kómeskige aınalǵan ashy shyndyq aıtylyp, ıaǵnı sizdiń uly armanyńyz oryndaldy. Sizdiń ákeńiz, qazaqtyń aıaýly uly, Alashtyń birtýar azamaty – Mirjaqyp Dýlatov aqtaldy.

Apa! Bul kúndi Siz týǵan halqyńyzben, egemendi elińizben, aınalańyz toly úrim-butaǵyńyzben qarsy aldyńyz...

Sonymen birge, ótken ómirińizdegi kór­gen-bilgenderińiz ben bastan keshken­de­rińizdi kitap etip jazdyńyz. Siz jazǵan dúnıelerde tarıhı tulǵalardyń shynaıy taǵdyrlary, sol zamannyń búkpesiz kel­beti, óz ómirińizdiń kóleńkeli tustary men shýaqty sátteri óte túsinikti ári kórkem til­men kestelengen. Bul – artyńyzǵa qal­­­­dyr­ǵan baǵa jetpes asyl qazyna, úlken mura.

Apa, Siz bul kúnde baqytty jansyz. Qadirli áje, aıaýly anasyz!

Biz Sizdiń nemere-shóberelerińizge siz kórgen ómirdiń beınetin emes, zeınetin kórsin dep tileımiz. О́zińizdi taǵy da mereıtoıyńyzben quttyqtap, zor densaýlyq tileı otyryp, kóneniń kózindeı bop, aramyzda júre berýińizdi qalaımyz!

Arada 2 jyl 3 aıdan astam ýaqyttan soń Gúlnar Mirjaqypqyzy qaıtpas saparǵa attandy. Bir ǵasyrǵa jýyq soqqan júrek toqtady. Sońynda qalǵan el-halqy, baýyrlary men balalary aq jýyp, arýlap, Áben aǵamyzdyń janyna máńgige jaıǵastyrdy. Barlyq qazaq, orys, keıbir shetel basylymdary qazanama berdi. Sonyń ishinde “Qazaq ádebıeti” gazeti de apama bir betin arnady. Bir jas jýrnalıst maǵan taıaý kelip: “Apaı, qaza qaıyrly bolsyn! Bárimizge ortaq qoı, halyqqa bir aýyz birdeme deńiz” dedi. Men: “Qoı, aınalaıyn, menen de úlkender bar, alashtanýshylar, dýlatovtanýshylar bar”, – dep sytyla bergenimde, daryndy jýrnalıst Bolat Múrsálim: “Apaı, siz Gúlnar Dýlatovatanýshysyz. Sizdiń apaı týraly biletinińiz bizden kóp. Apaıdyń eki kitabyn da siz shyǵardyńyz emes pe? Bir aýyz sóz aıtýǵa sizdiń de ornyńyz bar”, – dedi. Sol sátte, apaıdyń kitaby shyqqannan keıin, birneshe jýrnalısterdiń qaıta-qaıta telefon shalyp, apaıdyń ómiriniń keıbir tustaryn bilgisi keletinin, ózimen sóıleskisi keletinin aıtyp jáne t.b. men biletin, bilmeıtin suraqtarǵa jaýap izdep qolqalaǵany esime tústi. “Iá, meni ózimnen keıingi urpaq Gúlnar apaıdyń ómirin zertteýshideı kórip júr eken-aý” degen oı týdy. Endeshe, Bolat durys aıtady, “men dýlatovatanýshymyn” dep, ózime taǵy bir júk artylǵandaı sezinip, “Qazaq ádebıeti” gazetiniń tilshisine bylaı dedim: “Búgin Gúlnar Mirjaqypqyzyn sońǵy saparǵa shyǵaryp salyp turmyz. Kelý, ketý – adam balasynyń barlyǵynyń mańdaıyna jazylatyn jazý. Biraq kim qalaı kelmestiń kemesine mindi? Áńgime sonda. Gúlnar apamyzdy muqym qazaq qana emes, shetel de biledi. Asyldyń synyǵy, tulpardyń tuıaǵy edi. Keshegi arystarymyzdyń kózin kórgen, solardyń janynda júrip tálim-tárbıesin alǵan kisilerdiń sońǵysy edi ǵoı, jaryqtyq! Gúlnar apa 97 jastan asty, 98 jasqa qaraǵan shaǵy dep ózimizdi jubatsaq ta, bul qaza bizge aýyr tıdi. Apamyzdyń aıtatyn dúnıeleri áli aıtylmaǵandaı, ishinde jazylmaı ketkendeı kóńil kúı keship turmyz. Gúlnar apa kózin ashqannan Mirjaqyp ákemizdiń kúnde tergeý, tekserý, qýdalaýǵa ushyraǵanyn kórip ósti. Sol aýyr kúnderdi “Shyndyq shyraǵy”, “Alashtyń sónbes juldyzdary” degen kitabynda jazyp qaldyrdy. Átteń, at-shana qaǵyp óltirgen, artynan ergen inisi Álibektiń óliminiń qupııasyn da Gúlnar apa biletindeı, sondaı syrlardy ózimen birge ala ketkendeı sezile beredi. Qazaǵa qarsy shyǵar qaýqar joq. Jaryqtyqtyń ımany peıishte shalqysyn!”

Osy kitapqa, ıaǵnı Gúlnar Mirjaqyp­qyzyna arnalǵan estelikter jınaǵyna («Alash qyzy Gúlnar») redaktorlyq jasaý da maǵan júkteldi. Estelikterdi oqyp otyryp Apamnyń qanshama jastarǵa kómekteskenin, batasyn bergenin, qanshama adamdarmen aralas-quralas bolǵanyn bildim. Men de ózimdi solardyń birimin dep sanaımyn.

Apa! Siz kórgen ómir sumdyqtaryn Alla eshkimge kórsetpesin! Jatqan jerińiz jaryq, ımanyńyz salamat bolsyn! Artyńyzdaǵy urpaqtaryńyz ýaıym-qaıǵysyz, baı-baqýatty ómir súrsin!

Jibek DOSBAI,

fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty,

«Mektep» baspasynyń jetekshi redaktory.