Taǵdyrymyz ózimizdiń qolymyzda

Kórnekti polıak jazýshysy Brýno Iаsenskııdiń mynadaı bir sózi bar: «Dostaryńnan qoryqpa, kóp bolsa satyp keter. Dushpanyńnan qoryqpa, kóp bolsa atyp keter. Qoryqsań nemquraıly adamdardan qoryq. Dál solardyń únsiz kelisiminen jer betinde satqyndyq ta, adam óltirý oqıǵasy da oryn alýda». Jasyratyny joq, keıde «kúl bolmasa, búl bolsyn» deıtin nemquraılylyqtyń basty erejesi kedergisiz jumys istep jatady. Keıbir adamdar aınalasynda bolyp jatqan oqıǵalarǵa enjar qarap, qandaı da bir sheshim qabyldaý kezinde «bizden kelip-keter eshteńe joq, biz kishkentaı adamdarmyz» degen baılam jasaıtyny da shyndyq. Bıylǵy Elbasy Joldaýynda aıtylǵan Qazaqstannyń eń da­myǵan 30 memlekettiń qataryna qosylýyn maqsat tutqan «Máń­gilik Qazaqstan» jobasy iske kiriskeli jatqan sátte bul má­se­le meılinshe ózekti dep oılaı­myn. Sebebi, osyndaı bir jaý­apty kezeńde árqaısymyz memleketimizdiń keleshek taǵdyry azamattyq ustanymymyzǵa baılanysty ekendigin barynsha uǵynýǵa tıistimiz. Sondyqtan da, bizge qarymdy qýat, batyl bastama jáne azamattardyń jeke umtylystary qajet. Bul arada men eshbir jańalyq ashyp otyrǵan joqpyn, ómirdiń syndarly belesterinde adamdarǵa «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵarý» tán ekendigin tarlan tarıh talaı márte dáleldegen. Kúsh-jigerdi biriktirip, jumylǵan judyryq bola bilgendikten qazirgi zamanǵy órkenıet jahandyq qarjy daǵdarysy, azyq-túlik pen aýyzsý jetispeýshiligi, tabı­ǵı jáne tehnogendik apattar, etnı­kaaralyq jáne dinaralyq negizdegi janjaldar men lańkestik tárizdi kóptegen qaýip-qaterlerge tótep berý múmkindigine ıe bolyp otyr. Táýelsizdiktiń jıyrma eki jylynda Qazaqstannyń júrip ótken joly da «tar jol, taıǵaq keshýden» turǵanyn aıtqan jón. Belgili qoǵam qaıratkeri Ýálıhan Qalıjan óziniń maqalalarynyń birinde bylaı dep ádiletti atap kórsetedi: «Biz «azapty joldan» óttik, myń ólip, myń tirildik». Rasynda jol basyndaǵy memlekettiń jaǵdaıyn sozylmaly dertke uqsastyrýǵa tolyq bolatyn. Qazyna qaltasynda kók tıyn bolmady, kásiporyndardyń kópshiligi kóterem maldyń kúıin keship jatty, ınflıasııa deńgeıi 1000 paıyzdan asyp, aýyl adamdary kádimgi kir sabyndy bir qoıǵa satyp alýǵa májbúr boldy, sóıtip jappaı tapshylyq jaǵdaıynda jurt arasynda «baǵasy qansha bolsa da, áıteýir sórelerde taýarlar tursa eken» degen kóńil kúı oryn aldy. Bir sózben aıtqanda, bul kezeń ekonomıka jaǵdaıy, adamdardyń rýhanı dúnıesi kúızelisiniń eń bıik shyńy boldy. Osynaý asa bir kúrdeli jaǵdaıdan saıası partııalar, úkimettik emes jáne qoǵamdyq uıymdar, qarapaıym azamattardyń belsendi qol­daýy­men el basshylyǵynyń júr­giz­gen saýatty ishki jáne syrtqy saıa­satynyń arqasynda shyǵa aldyq. Joldaýda atap kórse­til­gendeı, «kúsh-jigerdi birik­tire otyra 22 jyl­da qyrýar is tyn­dyrdyq, úl­gili damýdyń ózin­dik modelin qa­lyptastyrdyq». Aıtalyq, jahandyq  qarjy­lyq jáne ekonomıkalyq daǵ­da­rysqa qaramastan, memleket esh abyrjymaı, istiń baıybyna tereń úńile otyryp, jaǵdaıdy ýysynda ustaı bildi. Nátıjesinde, bank­ter jabylmady, turǵyn úılerdi salý toqtaǵan emes, teńge qunyn joǵaltqan joq. Sóıtip, 2013 jyly básekege qabiletti aldyńǵy qatarly 50 memlekettiń quramyna kirdik. Sońǵy bes jylda bilim berýge, densaýlyq saqtaýǵa, áleý­mettik qamsyzdandyrýǵa qazy­nadan bólingen qarjy eki eseden astamǵa ulǵaıdy. Qazir elimiz dúnıejúziniń 126 memleketine 200-den astam daıyn ónim túrlerin eksporttaıdy. Eksporttyń kólemi 80 mlrd. dollarǵa jetip, 1995 jylǵy kórsetkishten on bes esege asty. Qas-qaǵym sátte elimizdiń múmkindiginiń jáne kemel kelesheginiń sımvolyna aınalǵan jańa elorda – Astana turǵyzyldy. Elimiz halyqaralyq arenada da aýyz toltyryp aıtatyndaı tabystarǵa qol jetkizdi. Qazaqstan óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge súbeli úles qosyp otyr. Buǵan EQYU-ǵa tóraǵalyǵymyz jáne osy bedeldi uıymnyń on bir jylǵy úzilisten keıin 2010 jyldyń jeltoqsanynda ótkizilgen Astana sammıti aıqyn dálel. Eń bastysy – adamdar ózgerdi, olardyń kózderinde keleshekke degen senim paıda boldy. Ashyǵyn aıtý kerek, bul erekshe maqtan tutarlyq dúnıe. Anda-sanda tóńiregimizde bolyp jatqan oqıǵalarǵa nazar aýdara otyryp, bizder qazirgi kúnderimizge táýbe keltirip, shúkirshilik etsek artyq emes. Eger toqsanynshy jyldardaǵy toqyraý kezinde jaǵdaı basqasha órbigende, búgingi jaǵdaıymyz qalaı bolatyn edi?! Osylaısha, «qazaqstandyq kerýen» tamshy sý tabylmaıtyn shól daladan abyroımen óte aldy, sóıtip, bıik belesterdi birtindep baǵyndyryp keledi. Qazaqstan búginde óte jaýapty sheshimder qabyldanyp jatqan biregeı elge aınaldy. AQSh-tyń Qazaqstandaǵy burynǵy elshisi Rıchard Hoýglandtyń pikirinshe: bizdiń memleket táýelsizdigin jarııalaǵan sátten bastap naryqtyq reformalardy júzege asyrý; ıadrolyq arsenaldan bas tartyp, jappaı qyryp-joıatyn qarýlar men materıaldardy taratpaý jolyna túsý; keleshek urpaqqa halyqaralyq standarttar deńgeıinde bilim alýǵa múmkindik berý tárizdi tótenshe mańyzdy ári kemel keleshekti kózdegen úsh mańyzdy sheshimdi qabyldady. Endi, mine, Máńgilik El ıdeıasyn júzege asyrýdy qolǵa alǵaly otyrmyz. О́ıtkeni, Máńgilik El – ata-babalarymyzdyń san myń jyldan bergi asyl armany bolatyn. Sondyqtan, Máńgi­lik El uǵymy ultymyzdyń uly baǵ­dary – «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasynyń túp qazy­ǵy etip alyn­ǵany týraly Elbasy Nursultan Nazarbaev dúıim elge jarııa etti. Bul tur­ǵyda óziniń Joldaýynda Nur­sul­tan Ábishuly bylaısha oı túıindeıdi: «Táýelsizdikke qol jet­kizgennen góri, ony ustap turý áldeqaıda qıyn. Bul – álem keńistiginde ǵumyr keshken talaı halyqtyń basynan ótken tarıhı shyndyq. О́zara alaýyzdyqpen jan-jaqqa tartqan berekesizdik talaı eldiń taǵdyryn qurdymǵa jibergen. Tirshilik tezine tótep bere almaı jer betinen ult retinde joıylyp ketken elder qanshama. Biz ózgeniń qateliginen, ótkenniń taǵylymynan sabaq ala bilýge tıispiz. Ol sabaqtyń túıini bireý ǵana – Máńgilik El bizdiń óz qolymyzda. Ol úshin ózimizdi únemi qamshylap, udaıy alǵa umtylýymyz kerek. Baılyǵymyz da, baqytymyz da bolǵan Máńgilik Táýelsizdigimizdi kózdiń qarashyǵyndaı saqtaı bilýimiz kerek». Árıne, ózge qoǵamdaǵydaı bizde de sheshimin tappaı jatqan túıtkili kóp máseleler barshylyq. Áli de bolsa, ekonomıkalyq daǵdarystyń saldary tolyq eńserilgen joq, jemqorlyq ta belsendi júgendeýdi qajet etedi, ázirge shıkizatqa táýeldi el retinde qalyp otyrmyz, sonymen birge, jumyssyzdyq jaǵdaıyn jáne jańa jumys oryndaryn qurý máselesin de jyly jaýyp qoıa almaımyz. Bıznes qaýymdastyǵy, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler barynsha ári pármendi qoldaýdy qajet etip otyr. Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasyndaǵy tarıfterdiń ósimine turaqty baqylaýdy, saýda-sattyqtaǵy baǵany ósiretin alypsatarlyqpen kúresti júzege asyrý da kún tártibinde. Bilim berý men densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sapany arttyrý, elimizdegi demokratııalyq úderisterdiń odan ári damýyna muqııat nazar aýdarý basty máselelerdiń biri bolyp tabylady. Munyń syrtynda, eshkim de, sonyń ishinde basqarýshylyq sheshim qabyldaıtyndar da ádettegi qatelikterden ada emes ekendigin jáne olardan saq­tan­­dyrylmaǵanyn este usta­ǵan jón. Sondaı-aq, ómirdiń ózi kúresten, qıyndyqtardy eńse­rýden turatynyn, sondyqtan da árdaıym problemalar bolatyny qaperde bolǵany lázim. Menińshe, problemalyq má­se­lelerdi qoǵam belsendilik ta­nyt­qan kezde, sondaı-aq, oppo­zı­sııalyq kúshterdi tarta otyryp búkil múddeli taraptardyń qatysýymen ǵana sheshýge bolady. Saıyp kelgende, buǵan bıliktiń de ózi múddeli ekendigine senimdimin, sebebi, bılikke óziniń is-qımylyn durys baǵamdaýǵa múmkindik beretin dálme-dál ındıkator qajet. Iá, ol úshin oppozısııa barynsha kúshti, syndarly túrde qalyptasýymen qatar, onyń balama usynystary bolýy tıis. Tek pikir alýandyǵy oryn alǵan ashyq qoǵamda ǵana biz ádiletti memleket ornatamyz, ekonomıkadaǵy, saıası jáne áleýmettik ómirdegi, rýhanı saladaǵy teris qubylystardy azaıtamyz. Bir qýanarlyǵy, memleket ta­ra­pynan bul úshin barlyq qa­jetti jaǵdaılar jasalǵan. Bú­gin­de elimizde qoǵamda bolyp jat­qan áralýan qubylystar men oqı­ǵalarǵa jeke kózqarasyn bil­di­rýge múmkindik beretin demo­kra­tııa­lyq ınstıtýttar jumys is­teý­de. Máselen, zaýqy soqqan kez kelgen adam úkimettik emes uıym­­dar arqyly qoǵamdyq mańy­zy zor aksııalarǵa bastamashy bo­la alady, sondaı-aq, táýelsiz bu­qa­­ra­­lyq aqparat quraldary ár­kim­ge qoljetimdi. Qalaısyz ba, kózqa­ra­syńyzǵa qaıshy keletin ne bir jaǵdaıdy synańyz nemese istiń jaǵ­daıyn ońtaılandyratyn qandaı da bir usynystaryńyzdy aıtyńyz. Árıne, men ıdealıst emespin jáne barlyq adamdy birdeı baqytqa keneltý ońaı emestigin túsinemin, alaıda ynta bolsa oń nátıjege jetýge bolatyndyǵyna senimdimin. Bir nárse aıqyn. Biz úshin bolashaǵymyzdy baǵdar etetin, ultty uıystyryp, uly maqsattarǵa jeteleıtin Máńgilik El ıdeıasy bar. Osy jarqyn ıdeıany júzege asyrý úshin árbir azamat beıtarap qalmaı, óziniń naqty úlesin qosýy tıis. Endeshe, iske sát, aǵaıyn! Kenjebolat JOLDYBAI, saıasattanýshy, «Bas redaktorlar klýby» QB prezıdenti.