Depýtattyq korpýs

Olardyń kúsh-jigeri júıeli de dáıekti jumysqa baǵyttalatyn bolady Konstıtýsııaǵa sáıkes, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń Májilisi besinshi saılanymnyń úshinshi sessııasy barysynda negizgi nazardy zań shyǵarý jumysyna aýdaryp otyr. Al palata qyzmetiniń negizgi baǵyty «Qazaqstan-2050» Strategııasynda jáne Memleket basshysynyń 2013 jylǵy 2 qyrkúıekte sessııany ashqan kezdegi sózinde belgilep bergen Qazaqstan Respýblıkasynyń ishki jáne syrtqy saıasatynyń basymdyqtaryn iske asyrý úshin zańnamalyq bazany jetildirý bolyp tabylady. Besinshi saılanymnyń úshinshi sessııasy bastalǵaly beri Májilistiń 21 jalpy otyrysy ótkizilip, olarda 49 zań jobasy qaralyp, maquldandy jáne Senatqa jiberildi. Olardyń 25-i – Qazaqstan Respýblıkasynyń basqa memlekettermen jáne halyqaralyq uıymdarmen halyqaralyq sharttary men kelisimderin ratıfıkasııalaý týraly. Osy qujattar syrtqy saıası jáne syrtqy ekonomıkalyq sıpattaǵy máselelerdiń keń aýqymyn qamtıdy. Jalpy, osy saılanymdaǵy Májilistiń jumysy 2012 jylǵy qańtarda bastalǵaly beri Májilis depýtattary 183 zań jobasyn maquldap, Senatqa jiberdi. Qazirgi tańda «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń negizgi baǵyttaryn iske asyrý maqsatynda Bıýdjet jáne Salyq kodeksterine ózgerister engizý, Ulttyq kásipkerler palatasy týraly, turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl, jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý, memlekettik basqarý organdary arasyndaǵy ókilettikterdiń arajigin ajyratý, memlekettik kórsetiletin qyzmetter, atqarýshylyq is júrgizý júıesin jetildirý máseleleri boıynsha zańdar qabyldandy. Búginde palatanyń qaraýynda Qyl­mystyq, Qylmystyq is júrgizý, Qylmystyq-atqarý kodeksteriniń, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń jobalary jáne «Alataý» aqparattyq tehnologııalar parki» ınnovasııalyq klasteri, eń tómengi áleýmettik standarttar men kepildikter, kásiptik odaqtar týraly, zııatkerlik menshik salasyn quqyqtyq retteý máseleleri boıynsha, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý týraly, menshik quqyǵyn qorǵaýdy kúsheıtý, sot tóreligin iske asyrýdy odan ári jeńildetý boıynsha mańyzdy zań jobalary jatyr. Depýtattardyń zań shyǵarý qyzmetiniń dástúrli negizgi tustarynyń biri –respýblıkalyq bıýdjet týraly zań jobasyn qaraý bolyp tabylady. Qazaqstan Respýblıkasynyń 2014 – 2018 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq bazalyq damý ssenarııiniń jáne Memleket basshysynyń «Qazaqstan-2050 Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» Qazaqstan halqyna Joldaýynda bergen tapsyrmalarynyń negizinde «2014 – 2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Zań qabyldandy. Bıylǵy jyly depýtattar jańa úsh­jyl­dyq bıýdjetti qaraý kezindegi tásil­derdi túbegeıli túrde ózgertti. Onda bıýdjet shyǵystarynyń únemdiligi men tıimdiligi basty nazarǵa alyndy. Qujattyń Májiliste qabyldanýynyń aldynda eki aı boıy árbir bıýdjettik ótinimdi muqııat qaraýmen ushtasqan qarqyndy jumys júrgizildi. Sonyń nátıjesinde depýtattar úshjyldyq bıýdjettiń jobasyn eleýli túrde pysyqtap shyqty. 2014 – 2016 jyldarǵa arnalǵan respýb­lıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń negizgi basymdyqtary: 1) memlekettik áleýmettik mindettemelerdi tolyq kólemde oryndaý; 2) jumyspen turaqty jáne nátıjeli qamtýdy uıymdastyrýǵa járdemdesý; 3) halyqtyń turmys jaǵdaıyn jaqsartý jáne tirshilikti qamtamasyz etý ınfraqurylymyn sapa­lyq jaǵynan jańartý; 4) áleýmettik jańǵyrtý jáne memlekettik kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn arttyrý; 5) óńirlik damý; 6) ekonomıkany jańǵyrtý jáne ártaraptandyrý; 7) shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdy qoldaý bolyp tabylady. Sonymen birge, qorǵanys qabilettilikti, ulttyq qaýipsizdikti, quqyqtyq tártipti nyǵaıtý jáne tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý men olardy joıý sharalaryn iske asyrý da basym baǵyt bolyp sanalady. Jalpy alǵanda, bıýdjettiń áleýmettik baǵdarly sıpaty bar, áleýmettik shy­ǵys­tar­dyń jalpy kólemdegi úlesi 2014 jyly – 39,8%, 2015 jyly – 39,8 %, 2016 jyly – 38,6% bolady dep kútilip otyr. Bulardan bólek depýtattar 2013-2015 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańǵa áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń makroekonomıkalyq kórsetkishterin naq­ty­laýǵa baılanysty ózgerister engizdi. Jańadan engizilgen túzetýler Memleket basshysynyń 2013 jylǵy 11 qazandaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń keńeı­tilgen otyrysynda bergen tapsyrmalaryna sáıkes, bıýdjetke qosymsha túsimderdi jáne ıgerilmegen bıýdjet qarajatyn iri ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýǵa jiberý arqyly olardyń paıdalanylýyn jáne memlekettik bıýdjettiń tapshylyǵyn azaıtýdy qamtamasyz etedi. Májilis depýtattary Úkimet usyn­ǵan ózgeristerdi qaraý kezinde bıýdjet qara­jatyn josparlaý men jumsaý másele­leri jóninde de syn-eskertpeler bildirdi. Depýtattar atap ótkendeı, bıýdjet qara­ja­tynyń jumsalýyn taldaý mınıstrlikter men vedomstvolardyń bıýdjetti sapasyz josparlaıdy ári ony atqarý kezindegi tártip te tómen. Osyǵan baılanys­ty Máji­lis depýtattary Úkimetten memle­ket­tik bıýdjetti josparlaý men atqarý sapasyn jaqsartý boıynsha naqty jáne nátıjeli sharalar qabyldaýdy talap etti. Parlament Májilisi budan keıingi jumysta da osy ustanymdy qatań túrde ustanatyn bolady. Bıýdjet zańnamasyn jetildirý máse­leleri jónindegi zańdy iske asyrý memle­kettik qarjynyń teńgerimdiligi men bıýd­jettik tıimdilikti qamtamasyz etýde mańyzdy faktorǵa aınalady. Onda jergilik­ti bıýdjetterdi qalyptastyrý, bıýdjet­tik josparlaý, bıýdjettik ınves­tısııa­lar, bıýdjettik baǵdarlamalar ákim­shileriniń jaýapkershiligi máseleleri qarastyrylǵan. Úkimet ázirlep, Májiliske engizgen qarjylyq qujattardyń toptamasynda aldaǵy úsh jylǵa arnalǵan bıýdjet jobasymen qatar, Qazaqstan Res­pýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine salyq salý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy bar. Turǵyn úı men kólik salyqtarynyń mólsherlemelerin arttyrýdy kózdeıtin osy zań jobasynda saralanǵan tásil qamtamasyz etilmegendikten, ol jurt­shylyq tarapynan da, depýtattar arasynda da teris pikir týǵyzǵanyn aıta ketken jón. Sonyń saldarynan salyq mólsher­lemelerin arttyrýdyń salmaǵy asa baı adamdarǵa emes, eń aldymen qoǵamda turaqtylyqty saqtap otyrǵan halyqtyń orta tabynyń ókilderine túsetin boldy. Osyǵan baılanysty depýtattar Memleket basshysynyń 2008 jyldyń ózinde jyl saıynǵy Joldaýynda qymbat úıi bar adamdar tıisti salyq tóleýge tıis dep atap ótkenin Úkimettiń esine saldy. Memleket basshysynyń osy nusqaýlaryn eskere otyryp, depýtattar turǵyn úı men kólik salyǵy jónindegi normalardy qaıta qarady. Qarjylyq (ınvestısııalyq) pıramı­dalardyń qyzmetine qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha zańnyń normalary azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtarynyń, zańdy tulǵalar múddeleriniń qorǵalý dárejesin, sondaı-aq, qylmystyq qýdalaý, prokýratýra jáne sot organdary jumysynyń tıimdiligin arttyrady. Memlekettik satyp alý máseleleri boıynsha zańda taýarlardy, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdi kodtaýdyń ortaq júıesin ázirlep, engize otyryp, satyp alýdy josparlaý jáne ótkizý kezinde mindetti bolyp tabylatyn taýarlarǵa, jumystar men kórsetiletin qyzmetterge baǵanyń biryńǵaı aqparattyq júıesin qurý, sondaı-aq, elektrondyq memlekettik satyp alý salasyndaǵy biryńǵaı operatorǵa atalǵan júıeni engizý men súıemeldeýdi júzege asyrý jóninde ókilettikter berý kózdeledi. Májilis maquldaǵan basqa da mańyz­dy zańdardyń arasynan Astana qala­synda «Bolashaqtyń energııasy» dep atalatyn EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesin uıymdastyrý men ótkizý úshin qajetti normalary bar zańdy atap ótý kerek. О́ıtkeni, Astanada osyndaı aýqymdy halyqaralyq is-sharany ótkizý úzdik álemdik energııa únemdeý tehnologııalaryn, balamaly energııa kózderin paıdalanýdyń jańa ázirlenimderi men tehnologııalaryn tartýǵa múmkindik beredi. Bul kórme, árıne, elimizdiń ekonomıkasyn júıeli túrde ártaraptandyrýǵa jáne óndiristik qýattar men ǵylymı bazany tehnologııalyq turǵydan jańǵyrtýǵa kúshti serpin bereri sózsiz. Memlekettiń áleýmettik saıasatynyń basymdyqtaryn iske asyrýǵa baılanysty máseleler de Májilis depýtattarynyń jiti nazarynda tur. Osy oraıda, depýtattar qabyldaǵan áleýmettik qamsyzdandyrý máseleleri boıynsha zańdy atap ótý qajet. Ol qoldanystaǵy zeınetaqymen qamsyzdandyrý jáne mindetti áleýmettik saqtandyrý týraly zańnamany odan ári jetildirýge, sondaı-aq, jumys isteıtin áıelder júktiligi men bosanýyna baılanysty jáne bala bir jasqa tolǵanǵa deıin onyń kútimi boıynsha demalysta bolǵan kezeńde olar úshin mindetti zeınetaqy jar­na­laryn sýbsıdııalaýdy engizýge baǵyt­talǵan. Eńbek kóshi-qony máseleleri boıynsha zań da qabyldandy, ol sheteldikterdiń bolýyna kóshi-qon baqylaýynyń tıim­diligin arttyrýǵa, eńbekshi kóship-qoný­shylardyń jekelegen sanattaryn zań­dastyrýǵa, olardyń áleýmettik jáne eńbek quqyqtarynyń saqtalýyn, sondaı-aq, kiristerdi alý men salyqtardy tóleý ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Májilis depýtattary zańdylyq pen quqyqtyq tártipti qamtamasyz etýdiń zańnamalyq negizin damytý boıynsha da aıtarlyqtaı jumys atqardy. Máselen, 2014 jylǵy 22 qańtarda ishki ister organdary týraly zań jobalarynyń toptamasy maquldanyp, Senattyń qaraýyna jiberildi. Osy zań jobalarynda mınıstrliktiń quzyretterin ortalyq apparat jáne jalpy ishki ister organdary retinde bólý, olardyń mindetteri men quqyqtaryn aıqyndaý, zańdylyqty nyǵaıtýdyń quqyqtyq kepildikterin qamtamasyz etý men polısııany oǵan tán emes fýnksııalardan jáne memlekettik organdardyń basqa da fýnksııalaryn qaıtalaýdan aryltý kózdeledi. Sondaı-aq, quqyq buzý­shylyqtyń profılaktıkasy, qylmysqa qarsy is-qımyl, qoǵamdyq tártipti saqtaý jónindegi is-sharalardyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda ishki ister organdarynda qoǵamdyq keńester men qoǵamdyq baıqaýshy komıssııalardyń qyzmeti pysyqtalady. Májilis depýtattary 2013 jylǵy 25 jeltoqsanda jol júrisi týraly zań jobalarynyń toptamasyn maquldap, Senattyń qaraýyna jibergen bolatyn. Zań jobalary jol júrisin uıymdastyrýdyń tıimdiligin arttyrýǵa, jol júrisiniń prosesterin memlekettik basqarý júıesin jetildirýge baǵyttalǵan. Qujat jobalarynda múddeli memlekettik organ­dardyń jol júrisiniń qaýipsizdigin qamta­masyz etýdegi quzyreti anyqtalyp, ıntel­lektýaldyq kólik júıelerin engizý negizderi belgilendi. Jol júrisiniń qaǵıdalaryn buzǵany úshin ákimshilik jaýapkershilik kúsheıtilip, ákimshilik aıyppuldardy óz ýaqytynda tóleýge yntalandyratyn normalar engizildi. «Jol júrisi týraly» Zańda jol júrisine qatysýshylardyń quqyqtary men mindetteri aıqyndalady, olar buryn zańǵa táýeldi aktimen – jol júrisiniń qaǵı­dalarymen rettelgen bolatyn. Má­ji­lis depýtattary zań jobalaryn qaraý barysynda olarǵa birqatar eleýli usynystar men eskertpeler engizdi. Mysaly, jolaýshylardy tasý úshin paıdalanyla­tyn jáne shyǵarylǵan jylyn qosa alǵanda, tórt jyldan aspaǵan, sondaı-aq, júrgizýshiniń ornynan basqa otyrý oryn­darynyń sany segizden aspaıtyn jáne bul rette avtomobıl kóligi salasynda kásipkerlik qyzmette paıdalanylmaıtyn kólik quraldary depýtattardyń bastamasy boıynsha mindetti tehnıkalyq qarap-tekserýden bosatyldy. Depýtattar, sondaı-aq, belgilengen júrý jyldamdyǵyn saǵatyna qyryq shaqyrymnan astam shamaǵa asyrǵany úshin kólik quralyn júrgizý quqyǵynan aıyrý túrindegi ákimshilik jazany otyz aılyq eseptik kórsetkish mólsherindegi aıyppulmen aýystyrdy. Memleket basshysynyń 2013 jylǵy 11 qazandaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń keńeıtilgen otyrysynda bergen tapsyrmasyna sáıkes júrgizýshiniń kólik quralyn mas kúıde júrgizgeni, kólik quralyn júrgizýdi mas kúıdegi adamǵa bergeni, sondaı-aq, mas kúıin anyqtaý úshin kýálandyrýdan ótýden jaltarǵany úshin jaýapkershiligi qatańdatylady. Halyqaralyq tájirıbege sáıkes, jol-kólik oqıǵalary bolýynyń naqty qaýpin týǵyzatyn jáne jol júrisine barlyq qatysýshylardyń qaýipsizdik deńgeıine tikeleı áser etetin agressııalyq júrgizý ádisi úshin ákimshilik jaýapkershilik belgilendi. Atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý máseleleri boıynsha qabyldanǵan zań atqarýshylyq is júrgizý salasyndaǵy ulttyq zańnamanyń qoldanystaǵy júıesin eleýli túrde reformalaýǵa, borysh­ker­lerdiń sot sheshimderin oryndamaǵany úshin jaýapkershiligin aıtarlyqtaı art­tyrýǵa, quqyqtyq aktilerdiń qoldanylý tıimdiligin, olardyń áleýmettik ómir­sheń­digin arttyrýǵa jáne osy saladaǵy sybaılas jemqorlyq kórinisterdi azaıtýǵa múmkindik beredi. Májilis depýtattary qarastyrylyp jatqan úkimettik zań jobalarynyń sapasy men tujyrymdamalyq negizderine joǵary talap qoıa otyryp, ózderi de zań shyǵarý bastamasy turǵysynan belsendilik tanytyp otyrǵanyn atap ótý qajet. Mysaly, depýtattar toby ázirlegen agroónerkásiptik keshen máseleleri boıynsha zań jobasy 2013 jylǵy 27 qarashada, halyqaralyq sharttar máseleleri boıynsha zań jobasy 2013 jylǵy 18 jeltoqsanda, al turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha zań jobasy 2014 jylǵy 8 qańtarda maquldanyp, Senattyń qaraýyna jiberildi. Qazirgi kezde jumysta depýtattardyń ózderi bastamashy bolǵan eń tómengi áleýmettik standarttar men kepildikter máseleleri boıynsha, balalardy olardyń densaýlyǵy men damýyna zııan tıgizetin aqparattan qorǵaý jónindegi zań jobalary jatyr. Jalpy alǵanda, ótken jyly Májilis depýtattary 23 zań jobasyna bastamashylyq jasady, bul ótken jyldardyń kórset­kish­terinen 2 esedeı kóp. Al Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Nurlan Nyǵma­týlın­niń aıtýynsha, aldaǵy kezeńde Parla­menttiń zań shyǵarý jumysynyń basty baǵdary el Prezıdentiniń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bola­shaq» atty Joldaýynda aıqyndap bergen basymdyqtar bolyp tabylady. Osy strategııalyq qujatty iske asyrý maqsatynda depýtattyq korpýs Úki­met­pen ózara is-qımyl jasaı otyryp, ınno­vasııalyq ındýstrııalandyrýdy júrgizýge, ǵylymı qamtymdy ekonomıka qurýǵa, shaǵyn jáne orta bızneske jan-jaqty qoldaý kórsetýge, áleýmettik jańǵyrtýdy odan ári júzege asyrýǵa, memlekettik ınstı­týt­tardyń jumysyn jetildirýge baǵyt­talǵan sapaly zańdar qabyldaýdy qamta­masyz etedi. Parlament Májilisiniń Tóraǵasy N.Nyǵmatýlın atap ótkendeı, depýtattyq korpýstyń búkil kúsh-jigeri Memleket basshysynyń baǵytyn odan ári zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý boıynsha júıeli de dáıekti jumysqa baǵyttalatyn bolady. Bul baǵyt – naqty jumys baǵdarlaryn aıqyndap qana qoımaı, ortaq istiń tabysty bolýyna nyq senim uıalatady. Álısultan QULANBAI, «Egemen Qazaqstan».