Shymkentten shyqqan kerýen

Keden odaǵyna múshe elder baılanysyn nyǵaıta tústi «Ýaqyt – tóreshi» degen ras eken. Keden odaǵyn qurý úsh eldiń ekonomıkasy úshin barynsha tıimdi sheshim bolǵanyn ýaqyt dáleldep otyr. Ol úsh eldiń ishki naryǵynda, sonymen birge, syrtqy álemmen de saýda aınalymynyń eleýli túrde ósýine, Eýrazııa keńistiginde áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası turaqtylyqty qamtamasyz etýde úlken ról atqarǵany anyq. Jalpy, qazirgi ýaqytta jahandyq qarjy-ekonomıkalyq daǵdarystyń saldarymen kúresip, ilgeri jyljý maqsatymen búkil álem ekonomıkalyq odaqtarǵa birigip jatqan shaqta, shet qalyp, jalǵyz ǵana damý asa qıynǵa soǵary anyq. Elbasy Nursultan Nazarbaev Oń­tús­tik­ke kelgen saparynda: «Qazir Keden odaǵynyń arqasynda Ońtústik Qazaq­stan oblysy aýylsharýashylyq taýarlaryn Reseıge saýdalap jatyr. Bul úlken múmkindik», dep oblystyń bul tur­ǵyda atqaryp jatqan isterine oń baǵa­syn bergen-di. Shynynda, Keden oda­­ǵynyń aıasynda ótken jyldyń qyr­kúıek aıynda Máskeý qalasynda «I Oń­t­ústik Qazaqstan oblysy taýarlary jár­meń­kesi» ótip, óńirdiń 30-dan astam iri taýar óndirýshileri óz ónimderin barshaǵa pash etti. Reseıdiń bas megapolısiniń tur­ǵyn­dary Ońtústiktiń azyq-túlikteri men ónimderine úlken yqylasy men rı­za­shylyǵyn bildirdi. Máskeý oblysy men qalasy, Ońtústik Qazaqstan obly­sy úshjaqty seriktestikti nyǵaıtý maq­satynda mundaı jármeńkelerdi jyl saıyn ótkizý týraly sheshim qabyldady. Atalǵan joba qazaqstandyq taýar óndi­rý­shilerdiń óniminiń Máskeý naryǵyna del­dalsyz shyǵýyna yqpal etedi. Sondaı-aq, Keden odaǵyna múshe eldermen aımaq­aralyq yntymaqtastyqty damytý boıynsha Elbasynyń tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda ońtústikqazaqstandyq delegasııa Máskeý, Qazan jáne Ekaterın­býrg qalalarynda ekijaqty bıznes qu­ry­lymynyń qatysýymen dóńgelek ústel, ekijaqty kezdesýler ótkizip, osy qalalardaǵy ındýstrııalyq nysandardy aralap, tájirıbe almasty. «Shynyn aıtý kerek, buryn-sońdy Máskeý tórinde Qazaqstan mundaı jármeńke ótkizbegen edi. Al Belorýssııa mundaı múmkindikti keńinen paıdalanýda eken. Bul jármeńke jergilikti kásipkerlerge óz ónimderin Keden odaǵy naryǵyna, onyń ishinde Máskeýge shyǵarýyna, ári kásibin damytý úshin mańyzdy ekonomıkalyq qadam bolǵany anyq», deıdi bul jóninde Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetov. Dastarqany dámge, dalasy eńbek pen ánge toly berekeli Ońtústik halqy 2013 jyldy úlken tabys­pen aıaqtady. Iаǵnı 2013 jyly Ońtústik Qazaqstan oblysynda kókónis, baqsha, kartop ónimderinen 2,2 mln. tonna ónim jınalyp, aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 250,0 myń tonnaǵa, al 1991 jylmen salystyrǵanda 6 esege artyp otyr. Keńes dáýiri kezinde jemis-jıdek daqyldary men júzimniń kólemi 26 myń gektar bolsa, búgingi kúni 30,0 myń gektardy qurap, 163,0 myń tonna ónim jınaldy. 2012-2013 jyldary ónimdiligi joǵary 250 gektar alasa boıly, 2100 gektar jartylaı alasa boıly, bir jylda ónim beretin ıntensıvti alma baýlary otyrǵyzylyp, mol ónim alynýda. Aıta ketetin jaǵdaı, ıntensıvti alma baý­larynan tabys maqtamen salystyrǵanda 30 esege, búgingi kúnge tabysy eń kóp bolyp otyrǵan baqshadan 10 esege artyq alynady. Mine, osylaısha oblystyń aýyl­sharýashylyq taýar óndirýshileri alǵan mol ónimderin Astana, Almaty qalalaryna, respýblıkanyń soltústik óńirlerine jáne Reseı, Eýropa, TMD elderine jóneltip, halyqtyń rızashylyqtaryna bólenýde. О́tken jyldyń qańtar-qazan aılarynda jalpy kólemi 240,3 mln. AQSh dollaryn quraıtyn aýylsharýashylyq ónimderi eksporttalyp, arǵy jylmen salystyrǵanda 17 paıyzǵa artty. Árıne, Shymkentten shyqqan bir kerýenmen Keden odaǵynyń tynysy keńeıip, úsh el arasyndaǵy alys-beris, barys-kelisimiz damyp ketti, bári sheshildi dep aıtýǵa bolmaıdy. Bul kerýen arqyly Ońtústiktiń basqa elderge saýda-sattyq jasaýyna dańǵyl jol ashy­l­dy, ekonomıkalyq turǵydan sátti qa­dam jasaldy. Áıtse de, tek aýyl­sharýa­shylyq ónimderin saýdalaýdy ǵana qana­ǵat tutpaı, Odaqqa birikken elderdiń kásipker­le­ri ózara bas qosyp, kásiporyn ashýǵa umtylýlary qajet. Bul úrdis birlesken kásiporyndardyń kóbeıýine yqpal etedi. Jáne elde turalap qalǵan jeńil ónerkásip salasyna jan bitirýi ábden múmkin. Qazirdiń ózinde Keden odaǵy usynatyn jańa múmkindikter energetıka, munaı-hımııa, kólik jáne logıstıka, aýyl sharýa­shylyǵy, kommýnıkasııa, farmasevtıka baǵytynda birlesken óndiris oryndaryn ashýǵa septigin tıgize bastady. Iаǵnı, bul baılanystyń bolashaǵy zor degen sóz. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy.