Búkpesiz áńgime bútindi jarmaıdy

Jeńis Qasymbek Qaraǵandy obly­sy­nyń elimizdiń ındýstrııalyq tiregi bolyp qala beretinine senim bil­dirdi. Búgingi kúnniń bıiginen qara­ǵanda, atalǵan óńir óziniń pozısııa­syn joǵaltqan joq. «Qaıta naryq­qa saı ekonomıkalyq turǵyda órken­dep, res­pýblıkanyń óndiristik kósh­­bas­­shy­sy­na aınaldy. Búginde oblys­ta elimiz boıynsha kómirdiń 34%-y, jalpaq prokattyń 100%-y jáne tazartylǵan mystyń 82%-y óndiriledi», dep atap ótti óńir basshysy.

Táýelsizdik jyldary, naqty aıt­qan­da, 1997 jyldan bergi ýaqyt ishinde Qaraǵandy oblysynda «Sa­ryarqa ENERGY» JShS-niń «Jalyn» kenishinde kómir óndirý jáne qaıta óńdeý», «Qaz Metız» JShS-niń «Temir arqan men sym óndirisin uıym­dastyrý», «Qońyrat mys kompanııasy» JShS-niń «Katodty mys óndirý zaýyty», «AK Altynalmas» AQ-nyń «Altynshyǵarý fabrıkasy», «Qarajal Opereıtıng» JShS-niń «Barıt kenin qaıta óńdeý boıynsha óndiristik keshen», «Altaı Polımetaldary» JShS-niń «Kóktasjal» kenishi bazasynda taý ken-baıytý kesheniniń qurylysy jáne paıdalaný», YDD Corporation JShS-niń «Ferosılısıı óndirisi boıynsha zaýyt qurylysy» syndy iri jáne orta óndiristik kásiporyndar boı kóterip, qazirgi tańda tabysty jumys istep tur.

Budan bólek, oblys basshysy Qaztehna JShS-niń Yutong markaly jolaýshylar avtobýstary, kenish, qurylys jáne jol tehnıkalaryn shyǵaratyn kásiporyn, sondaı-aq, «Jáırem taý ken-baıytý kombınaty» AQ-nyń polımetall fabrıkasy sııaqty sońǵy kezderi júzege asqan serpindi jobalar óńir ekonomıkasynyń tamyryna qan júgirte bastaǵanyn aıtty.

Kásipkerlikti qoldaý kartasy jobasyn iske asyrý oblysta buryn shyǵarylmaǵan ónim túrlerin, atap aıtqanda, eksportqa baǵyttalǵan mashına jasaý, farmasevtıka, qurylys ındýstrııasy jáne taǵam ónerkásibi salasyndaǵy taýarlardy óndirýge mol múmkindik bergen eken.

«Qazirgi tańda Qaraǵandy obly­synda qurylys salasy óziniń dáýir­leý kezeńin bastan keshýde», dedi J.Qa­symbek. Naqtyraq aıtar bolsaq, óńirde jylyna 600 myń sharshy metr turǵyn úı salý kórsetkishine qol jetkizilgen. Jalpy, Táýelsizdiktiń 30 jylynda oblysta 7,8 mln sharshy metr bolatyn turǵyn úı salynyp, 80 myńnan astam otbasy qonys toıyn toılapty.

О́ńirde gazdandyrý boıynsha ju­mystar júıeli túrde júrgizilip jatqanyn jetkizdi oblys basshysy. Qazirdiń ózinde Qaraǵandy, Temirtaý jáne Jezqazǵan qalalarynda ekinshi iske qosý gaz taratý jelileriniń qury­lysy aıaqtalýǵa jaqyn qalǵan. Aldaǵy kúnderi tarıf bekitilip, gaz baǵasy elordadaǵy deńgeıde bolady degen úmit bar.

Sondaı-aq, kóp uzamaı kógildir otyn jelisi Saran qalasyna da tar­tyl­maqshy. Al kelesi jyldyń kókteminen bastap Jańaarqa, Osakarov aýdandarynda jáne Shahtınsk qalasynda gaz jelileriniń qurylysy bastalatynyn málim etti J.Qasymbek.

Avtomobıl joldary jáne kólik salasynda qaýyrt tirlik bar. Oblysta 1 500 shaqyrymnan astam jol jóndeý jumystarymen qamtylǵan. Munyń ishinde negizgi joba «Qaraǵandy – Balqash» jolynyń 363 shaqyrymy men «Balqash – Býrylbaıtal» jolynyń 150 shaqyrymyn qaıta jańartý ekendigi belgili. Oblys ákimi osy jol qurylysy barysyndaǵy kemshilikterdi biletinin, turǵyndar tarapynan túsip jatqan aryz-shaǵymdarmen tanys ekenin jasyrmaı aıta kelip, salalyq mınıstrliktiń jyldyń sońyna deıin jańa jol jabyndysy boıynsha qozǵalysty ashýdy jos­parlap otyrǵanyn habardar etti.

Oblys basshysy koronavırýs ınfeksııasy boıynsha óńirdegi jaǵdaıdy turaqty dep aıtýǵa negiz bar ekenin atap ótti. Qazirgi ýaqytta vaksınalaý sharalaryna aıryqsha mán berilgen. Resmı derekterge saı, búginde oblys turǵyndarynyń jartysynan kóbi ekpeniń ekinshi komponentin alypty.

О́ńirdegi barlyq gospıtal­dar qajetti medısınalyq aspap-qural­darmen jabdyqtalǵan. Atap aıt­qanda, medısınalyq mekemeler 25 kompıý­terlik tomograf, 40 sıfrlyq rentgen-apparat, 364 О́JJ jabdyqtarymen qamtamasyz etilipti. Sonymen qatar 26 gospıtalda 1 160 ottegi jetkizý quraldary ornatylǵan. «10 PTR-zerthana táýligine 15,6 myń synama bere alady, qýaty 20 myń testke deıin jetkizý rezervi bar», dep atap ótti J.Qasymbek.

Áleýmettik sektor jáne qaýipsiz­dik máseleleri boıynsha atqaryl­ǵan jumystar da aýyz toltyryp aı­tarlyqtaı. Mysaly, 2022-2025 jyl­darǵa arnalǵan mektep oryndarynyń tapshylyǵy máselesin sheshý úshin josparlanǵan 17 mekteptiń tórteýiniń, onyń ishinde úsheýi memleket-jekemenshik áriptestik esebinen jáne bir jekemen­shik mekteptiń qurylysy júrgizilýde. Aǵymdaǵy jylda 166 aýyl mektebine jóndeý jumystary júrgizildi. О́ńir basshysy 2025 jylǵa deıin taǵy 299 mekteptiń jańǵyrtylatynyn málimdedi.

Qaýipsizdik máselesine kelgende, barlyq bilim berý uıymdarynda dabyl túımeleri men qulaqtandyrý júıeleri ornatylǵan. 500-den astam oqýshysy bar iri mektepterde mamandandyrylǵan kúzet engizilgen jáne týrnıketter ornatylypty.

Bul saladaǵy jaǵymdy jańalyq­tyń biri – bastaýysh synyptardyń oqýshylary ystyq tamaqpen qamtamasyz etilgen. Balalar sport mektepterin jan basyna qarjylandyrýdy júzege asyrýǵa 1 mlrd teńgeden astam qarajat bólingen. Bul sporttyń 17 túri boıynsha seksııalarǵa 5 myńnan astam balany tartýǵa múmkindik berdi.

Jalpy, oblysta sport salasyna aıryqsha kóńil bólingen dep senimmen aıtýǵa bolady. Qazirgi ýaqytta óńirdiń aýdandarynda 13 iri sport kesheniniń qurylysy júrgizilýde. 2021 jyly Qaraǵandy oblysynda buqaralyq sportty damytýǵa 4 mlrd teńgeden astam qarajat bólingen. Bul 2020 jylmen salystyrǵanda 58,6%-ǵa artyq. Oblysta 419 658 adamdy qamtıtyn 6 812 sport seksııasy jumys isteıdi. Sońǵy eki jylda 6 284 adamdy qamtyǵan 252 seksııa ashyldy.

«Sportpen shuǵyldanýǵa qoljetim­dilikti qamtamasyz etý maqsatynda jyl saıyn qalalar men aýdandarda 40-tan astam sport alańy, hokkeı korttary jáne strıt-vorkaýt alań­dary ornatylady, onda 500 myń­nan astam adam qatysatyn 9 myńǵa jýyq sporttyq-buqaralyq is-shara ótkizilip turady», dedi óńir basshysy.

Ulttyq sport salasyndaǵy kemshi­lik­tiń biri – oblys ortalyǵynda atsha­bar­dyń joqtyǵy-tuǵyn. О́ńir basshysy aldaǵy ýaqytta bul olqylyqtyń or­ny tolatynyn jáne ony óziniń baqy­laýynda ustaıtynyn aıtty.

Oblys ákimi óńirde múmkindigi shek­teýli jandardy áleýmettik qoldaýǵa jer­gilikti bıýdjetten 1 mlrd teńge bólin­­genin aıtty. Áleýmettik qyzmetter por­taly arqyly ońaltý quraldary men qyzmetterine 23 myńnan astam tapsyrys pysyqtalǵan eken. Oblystyń 10 óńirinde «Invataksı» qyzmeti jumys isteıdi.

«Búginde Qaraǵandy oblysy eli­mizdegi «jasyl» energetıka sala­syndaǵy kóshbasshy óńirge aınaldy», dedi J.Qasymbek. Atap aıtqanda, 2019 jyly oblystaǵy Saran qalasynda Ortalyq Azııadaǵy eń iri kún elektr stansasy iske qosyldy. Mundaǵy 164 gektar aýmaqqa kún energııasyn elektr qýatyna aınaldyrýǵa qaýqarly 307 myń 541 panel ornatylǵan.

Qazirgi ýaqytta oblysta jańarty­latyn jáne balamaly energııanyń segiz qondyrǵysy jumys istep tur. Atap aıtqanda, Jezqazǵan, Saran qalalarynda, Aqtoǵaı jáne Shet aýdandarynda sheteldik ınvestorlardyń at salysýymen kún qyzýyn elektr energııasyna aınaldyratyn stansalar salynǵan. Budan bólek, Abaı jáne Buqar jyraý aýdandarynda qus fabrıkasy men mal sharýashylyǵy kesheninde qaldyqtardan energııa óndirýge arnal­ǵan bıogaz qondyrǵylary iske qosyldy. Atqarylǵan osy jumystardyń nátı­jesinde «jasyl» energetıkanyń qýaty 300 megavattan asqan. Osy oraıda, atalǵan jobalardy iske asyrý úshin oblysqa 102 mlrd teńgeden astam ınves­tısııa tartylǵanyn aıta ketken lázim.

Al aldaǵy ýaqytta, ıaǵnı 2023 jylǵa deıin oblysta taǵy úsh kún elektr stansasyn jáne eki bıogaz qondyrǵysyn salý josparlanǵan. Munyń ózi Memleket basshysynyń 2030 jylǵa qaraı balamaly energııa úlesin 30%-ǵa deıin jetkizý mindetin oryndaýǵa baǵyttalǵan naqty qadamdar ekeni sózsiz.

Oblys ákimimen eki saǵatqa sozyl­ǵan kezdesý barysynda jýrnalıster kókeıde júrgen suraqtaryn tike­leı qoıýǵa múmkindik aldy. Jeńis Qasym­bek onyń bir de birin aıaqsyz qaldyr­maı, egjeı-tegjeıli jaýap berdi.

Suraqtardyń ishinde qazirgi ýaqyt­taǵy qymbatshylyq, oblysta ony aýyzdyqtaý boıynsha qandaı shara­lar­dyń qabyldanyp jatqany, áleý­mettik sala qyzmetkerleriniń eńbek­aqysyn kóterý, kommýnaldyq saladaǵy kókeıkesti problemalar, turǵyn úı qurylysynyń sapasy men áleýmettik jaǵynan az qorǵalǵan otbasylardy bas­panamen qamtamasyz etý, alystaǵy aýyldarǵa shaǵyn dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenderin salý týraly ótkirleri de boldy.

Qazirgi qymbatshylyq máselesine kelgende, óńir basshysy áleýmettik mańyzdy azyq-túliktiń 19 túriniń 14-i Qaraǵandy oblysynda óndiriletinin atap ótti. «Azyq-túliktiń osy 14 túri boıynsha baǵany turaqtandyrý jóninde tıisti memorandýmdarǵa qol qoıylǵan», dep atap ótti J.Qasymbek.

Al endi ózimizde óndirilmeıtin keı­bir azyq-túlik túrleriniń baǵasyn baqy­laýda ustaý múmkin emes ekendigin de jasyrmaı aıtty. Soǵan qaramastan, qoldaǵy bar múmkindikterdi paıdalanyp, baǵanyń tym sharyqtamaýyn qamtamasyz etý baǵytynda jumystardyń júrgizilip jatqanyn málimdedi.

Turǵyn úı demekshi, jergilikti jýr­nalısterdi BAQ salasynda qyzmet etip júrgen jas áriptesteriniń baspanaly bolýyna atqarýshy bılik tarapynan qandaı kómek pen qoldaý bolatyny da qyzyqtyrdy. Bul oraıda oblys ákimi «Otbasy» bankiniń jergilikti basshysy men jýrnalıster arasynda kezdesý uıymdastyrýǵa bolatynyn, jalpy bul baǵyttaǵy máseleniń oń sheshim tabýyna yqpal etýge yqylasty ekenin bildirdi.

Negizinde, Qaraǵandy oblysynda óńir basshysynyń jýrnalıstermen júzdesip turýy jaqsy dástúrge aınalǵan. Álbette, osyndaı júzbe-júz kezdeskendegi búkpesiz áńgimelerdiń taraptar arasyndaǵy áriptestik baılanystyń bekı túsýine, birigip is qylǵandaǵy tıimdiliktiń artýyna ıgi áserin tıgizetinin ýaqyttyń ózi kórsetip keledi.