Shyǵys Qazaqstandaǵy Kýrchatov qalasy is júzinde Qazaqstandaǵy atom ǵylymyn damytý ortalyǵy. Bul qala óziniń áleýetiniń arqasynda zamanaýı tehnologııalyq jobalardy engizý úshin mańyzdy alań bola almaq.
Munda qajetti ǵylymı áleýet pen isker mamandar bar. О́ıtkeni qalada Ulttyq Iаdrolyq Ortalyq jumys isteıdi. Onyń qyzmetiniń negizgi baǵyty – ıadrolyq qarý synaqtarynyń saldaryn joıý jáne atom energetıkasyn damytý úshin ǵylymı-tehnıkalyq baza qurý bolyp tabylady. Álemniń qoldanystaǵy polıgondarynda ıadrolyq qarý synaqtaryn baqylaý da basty nazarda.
Aıta ketý kerek, álemdegi eń iri ıadrolyq polıgonnyń qurylysy 1947 jyly bastaldy. Onyń jalpy aýdany 18,5 myń sharshy shaqyrym edi. KSRO-daǵy ıadrolyq qarýdyń alǵashqy synaǵy 1949 jyly 29 tamyzda osy polıgonda jasaldy. Sońǵy jarylys 1989 jyldyń 19 qazanynda boldy. Semeı polıgony 1991 jyldyń 29 tamyzynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen jabyldy. Sodan beri QR Ulttyq Iаdrolyq Ortalyǵy Elbasynyń bastamasymen qurylyp, aıtýly jumys istep keledi.
Búginde ǵalym Erlan Batyrbekov basqaryp otyrǵan QR Ulttyq Iаdrolyq Ortalyǵynyń qaýipsiz atom energetıkasy salasyndaǵy zertteýleriniń tabysty damýy Eýropa, AQSh, Japonııa jáne Úndistannyń jetekshi halyqaralyq ǵylymı ortalyqtarynyń qyzyǵýshylyǵyn týdyryp otyr. Ulttyq Iаdrolyq Ortalyqta Kýrchatovtyń ekonomıkalyq belsendi halqynyń shamamen 30 paıyzy jumys isteıdi. Jaqynda Kýrchatov qalasyna saparynda oblys ákimi Danıal Ahmetov osyndaǵy ǵylym salasyndaǵy qyzmetkerlerge aldaǵy ýaqytta jaǵdaı jasalynatyndyǵyn da aıtqan bolatyn.
Kýrchatov qalasynyń ákimi Alekseı Glazınskııdiń aıtýynsha, bul qala Qazaqstandaǵy alǵashqy AES qurylysy úshin eń qolaıly alań retinde birneshe ret qarastyrylǵan. О́ıtkeni, Kýrchatov eń joǵary qaýipsizdik pen tıimdilik deńgeıindegi jobalardy qamtamasyz etý úshin qajet. Sondaı-aq Vladıvostokta ótken Shyǵys ekonomıkalyq forýmynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstanǵa atom stansııasy qajet bolǵandyqtan, AES salý máselesin egjeı-tegjeıli qarastyratyn ýaqyt keldi, dep málimdegen bolatyn.
– Bul másele Qazaqstanda birneshe jyldan beri talqylanyp keledi. Mamandardyń málimetinshe, Qazaqstanda aldaǵy onjyldyqta elektr energııasynyń tapshylyǵy bolýy múmkin. Sondyqtan, Prezıdenttiń aıtýynsha, respýblıka atom energetıkasyna muqtaj, - dedi ákim Alekseı Glazınskıı.
Memlekettik qyzmetshi retinde emes, Kýrchatov qalasynyń qarapaıym turǵyny retinde óz pikirimdi aıtqym keledi. Eger bizdiń qalamyzdy Qazaqstandaǵy birinshi AES qurylysy úshin ortalyq retinde tańdasa, bul qalaǵa ekinshi ómirge dem berip, bıznes, qurylys, qyzmet kórsetý salasyn damytýǵa múmkindik berer edi. Kýrchatov qalasyna jańa halyqty tartar edi. Sondaı-aq, qalany jáne jalpy Shyǵys Qazaqstandy ekonomıkalyq damýyna serpin berer edi.
Esterińizge sala keteıik, birneshe jyl buryn respýblıkanyń energetıkalyq kartasyn zertteý jáne ónerkásipti damytýdyń yqtımal perspektıvalary boıynsha jumystar júrgizildi. Qazaqstanda AES qurylysyn negizdeý úshin tehnıkalyq-ekonomıkalyq zertteýler qarastyryldy. AES salý múmkindigi úshin Kýrchatov, Aqtaý jáne Balqash qalalary synǵa tústi. Sarapshylar bul alańdarǵa MAGATE-niń arnaıy shkalasy boıynsha baǵa berdi. Nátıjesinde Kýrchatovtyń óz aýmaǵynda Qazaqstandaǵy alǵashqy atom elektr stansııasyn salý múmkindigi basqa úmitker qalalarǵa qaraǵanda joǵary boldy.
Raýshan NUǴMANBEKOVA,Kýrchatov