Bilim... Marjany

Taraz qalasy ákimdigi bilim bóliminiń basshysy Marjan Qojaevamen áńgime

– Marjan Tóreǵulqyzy, Taraz qalasyndaǵy bilim berý sapasy jyldan-jylǵa jaqsaryp keledi. Bul, árıne, sala basshylary men ustazdar tarapynan kóp jumysty talap etedi. – Búgingi tańda Taraz qalasynda 102 bilim mekemesi bar. Onyń 58-i mektep, 40-y balabaqsha, 3-eýi qosymsha bilim berý ortalyǵy. Bu­larda barlyǵy 55 myńnan asa oqýshy men 16 myńǵa jýyq búl­dirshin tárbıe alsa, olarǵa tıisinshe 9 jarym myńnan astam pedagogtar men qyzmetkerler qyzmet etedi. Salaǵa bólinetin qarjy da qomaqty. О́tken jyly bólingen 13 mıllıardtan astam qarjy, mysaly, qala bıýdjetiniń 60 paıyzyn qurady. Túptep kelgende, jumy­symyz­dyń eń basty kórsetkishi – bilim sapasy desek, Respýblıkalyq ǵylymı joba baıqaýyna qala mektepterinen barlyǵy 12 oqýshy qatysyp, onyń 10-y júldeli oryndy ıelendi. Respýblıkalyq pán olımpıadasyna 21 oqýshy qatysyp, 13-i júldeger (3 altyn, 2 kúmis, 8 qola medal) boldy. Búkilálemdik, halyqaralyq jáne respýblıkalyq bilim syndarynda 35 medal ıelendik. №1 gımnazııa oqýshysy Bogdan Zagrıbelnyı hımııa páninen búkilálemdik jáne halyqaralyq olımpıada jeńimpazy atanyp, elimizdiń namysyn qorǵady. Bilim synaǵynyń biri – ulttyq biryńǵaı testileý bolsa, qala mektepteriniń kórsetkishi jyldan-jylǵa joǵarylap keledi, 2012-2013 oqý jylyn bitirýshilerdiń ortasha baly – 77,86 boldy. Bul nátıje respýblıkalyq kórsetkishten – 3,36, oblystan – 2,82 balǵa joǵary. Mektepti úzdik bitirýshiler sany da artyp keledi. «Altyn belgi» tós belgisine 34, úzdik attestatqa 22 mektep bitirýshi ıe boldy. UBT qorytyndysy boıynsha qalanyń úsh gımnazııasy respýblıkanyń 100 úzdik mektebiniń quramyna, al №45 gımnazııa úzdik on bestiń ishine endi. – Bilim sapasyn arttyrýdyń syry nede dep oılaısyz sonda? – Birinshiden, sońǵy jyldary Taraz qalasy mektepteriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa oblys, qala ákimderi asa mán berip otyr. Memlekettik baǵdarlama talaptaryna sáıkes mektep oqýshylaryn kompıýtermen jáne jabdyqtalǵan pán kabınetterimen qamtamasyz etý deńgeıin arttyrý úshin ótken jyly 470 kompıýter alynsa, ústimizdegi jyly 800 kompıýter alýǵa 104 mıllıon qarjy qarastyryldy. Tek qana ótken jyldyń ózinde 1 mıllıard 100 mıllıon teńgege 33 mektep jáne 16 balabaqsha kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeýlerden ótkizildi. Ekinshiden, oqýshylardyń bilim deńgeıi pedagogtardyń sapalyq    quramyna tikeleı baılanysty ekenin aıta ketý mańyzdy. Jalpy, bilim beretin mekemelerdegi muǵalimder sany 5307-ni quraıdy. О́tken jyly 912 pedagog bilim jetildirý kýrsynan, 251muǵalim jańa formattaǵy 3 aılyq biliktilik arttyrý kýrsynan ótti. – Qalada turatyn ata-ana­lardyń basym bóligi jumysbasty ekendigi belgili, sondyqtan bala­larynyń sabaqtan bos ýaqytyn qalaı ótkizetinin qadaǵalaýǵa ýa­qyttary jetpeıtin shyǵar. Osy máseleni uıymdastyrý qandaı deńgeıde? – Jalpy, oqýshylardyń mektepten tys ýaqytyn qamtý eki baǵytta uıymdastyrylady. Birinshiden, mektepishilik túrli úıirmeler, ekinshiden, arnaıy qosymsha bilim berý ortalyqtary arqyly júzege asyrylady. Alǵashqysyna mektepterdegi kórkemóner, ǵylymı, tehnıkalyq, mýzyka úıirmelerine barlyq oqýshylarymyzdyń 49,9 paıyzy qamtylsa, ortalyqtarda oqýshylardyń 13,9 paıyzy kásibı shyǵarmashylyqpen shuǵyldanady. Mektepishilik, mektepten tys jáne qaladaǵy bilim bólimine qarasty 20-dan astam sporttyq alańshalarda 13 myńnan asa balalar men jasóspirimder sport túrlerimen aınalysýda. Bul kórsetkish qazirdiń ózinde 23,7 paıyzdy qurap otyr. – Elimizde balabaqsha máselesi sheshýi qıyn túıinniń biri bolyp otyr. Osy salada ilgerileýshilik bar ma? – Taraz qalasynda búgingi kúni 15941 búldirshindi qamtıtyn 78 mektepke deıingi bilim mekemesi jumys isteıdi. Onyń ishinde 40 memlekettik, 13 jekemenshik balabaqsha bar. Mektep janynda – 23, al jekemenshik 2 shaǵyn ortalyq jumys isteıdi. Memlekettik «Ba­lapan» baǵdarlamasy qabyl­dan­ǵannan bastap mektepke deıingi bilim mekemesiniń jelisi 29 nysanǵa, ıaǵnı 6 myńnan astam orynǵa artty. Sonyń nátıjesinde 3-6 jas aralyǵynda balalardyń mektepke deıingi tárbıe jáne oqytýmen qamtylý deńgeıi 74,7 paıyz, 1-6 jas aralyǵynda 51,5 paıyzdy   qurady. Búgingi kúnde kezekte turǵan 2-6 jas aralyǵyndaǵy sábıler sany –  12 133 bolyp otyr. Jyl saıyn 6 myńǵa jýyq búldirshinniń jańadan ashylǵan jáne qoldanystaǵy mektepke deıingi mekemelerge ornalas­tyrylatynyn eskersek, balabaqsha máselesi de kóp uzamaı sheshilip qalar. – Basshy bolý, árıne, ońaı emes. Ásirese, áıel adamǵa. Eldiń bolashaǵyn qalyptastyrý maq­sa­tynda atqaryp jatqan eńbek­terińniń de qyzyǵynan qıyn­dy­ǵy kóp. Áıel retinde ózińdi kútýge, bos ýaqytyńdy mádenı oryndarda ótkizýge qolyń tıe me? – О́zim de eńbek jolymdy muǵalim bolýdan bastaǵan ustazbyn ǵoı, jumysymyzdyń ınemen qudyq qazǵandaı qıyn ekenin sezemin. On jyl orta mektepte qazaq tili men ádebıetinen sabaq berdim, odan keıin 16 jyl boıy joǵary oqý oryndarynda qyzmet atqardym. Ǵylymı izdenistermen aınalys­tym. Fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty boldym. Sondyqtan bos ýaqyt degen bizde joq dese de bolady. Áńgimelesken Kósemáli SÁTTIBAIULY, «Egemen Qazaqstan». Taraz.