Ári es, ári ses

Qazaq baspasóziniń qara nary Sabyrjan Shúkiruly haqynda tolǵam Tonnyń ishki baýyndaı boldym dep maqtana almaspyn, biraq Sabyrjan aǵaǵa degen ishki qurmetimniń ózinshe bólektigi, iltıpatymnyń erektigi ózime aıan, ol kisige de belgili edi. Meniń ańǵarýymda, árqashan ar sózin ǵana aıtyp, aqıqat erejesinen áste attamaı, árkez adamdyqty saqtap, aq júrip, adalymen ótken sırek aǵalarymnyń biri emes, biregeıi desem de jańylmaspyn. Nar boıyn baıaý mazdaǵan namys kernep, salaýat sabyr terbep júretindeı kórinetin. Kim-kimdi de kóńiliniń tórine shyǵarar keń peıil darqandyǵy bolsa da, tóbesine sekirter beıqamdyǵy joq-tyn. Erlikke súısinetin, ezdikten jırenetin. Jan jadyratar qazaqy qaljyńǵa myrza, aýyzeki sózge usta, tuǵyrda turǵandaı turpatty, jan saraıy syrly suńǵatty qaıran Sákem, esil er-aı, Esildiń jaǵasyna baryp, ómirden esile kóship júre berdińiz-aý. Sabyrjan aǵany alǵash kórýim, sirá, 1990 jyldyń kúzinde bolar. Ol kisi «Sosıalıstik Qazaqstan» gazeti bas redaktorynyń orynbasarlyǵyna bekip otyrdy degen habardy estip, óziniń ejelden bergi jaqyn dosy Bekbolat Ádetovpen birge quttyqtap shyǵýǵa kabınetine kirgenbiz. Buryn syrttaı tam-tumdap shamaly estýim bolmasa, tanys-bilistigim joq. Bekeńe ilesip júrýimniń sebebi, jaqynda ǵana respýblıka basshylyǵynyń uıǵarymymen aýyl sharýashylyǵy salasy boıynsha derbes «Dala dıdary» (keıinnen «Aýyl») gazeti ashylyp, onyń bas redaktory bolyp bes­aspap jýrnalıst qalamger B.Ádetov, orynbasary bolyp men taǵaıyndalǵan bola­tynbyz. Keń kabınette Sákeńe qutty bolsynymyzdy aıttyq. Turpaty kelisken zor denesi, ázil-qaljyńǵa beıim aqjarqyn kelbeti, ádepten aspas ustamdylyǵy adamǵa birden-aq unamdy áser qaldyrǵandaı-dy. Bekeń ekeýi bosa-bolmasyn dos, bizdiń aramyzda da sol kúnnen bastap bir syılastyq ornaǵandaı-dy. Ázil-qaljyńyna burynǵy da qazirgi, ásirese, «Sosıalıstik Qazaqstanda» menshikti tilshi bolyp istegen kezdegi áriptes dos, qurdastarynyń, jalpy, jaqsy kóretin adamdarynyń attary ápende minezderimen, aıtyp qalǵan sózderimen qosa ııý-qııý aralasyp júretin-di. Elimiz táýelsizdik alǵan jyldardyń alaqaı eıforııasy da mol boldy. Ásirese, qazaq tildi baspasózimiz táýelsizdik kelerin sezgendeı, tipti, sonyń qarsańynda da bostanshyl rýhtyń burqasynyn boratýdan jazbady. Gazette Qazaqstan atyna oǵash pikir aıtqan, qazaqtyń namysyna tıgen ospadarlardy sypyra soıdyq ta otyrdyq. Gorbachev ta, Soljenısyn da, Jırınovskıı de, Starovoıtova, Rýskoı, Lımonov degender de sol soıyldyń astynda qalǵan. Bul durys-aý, biraq keıbir retterde qyzdy-qyzdymen toqtaı almaı qalyp ózimizdiń Oljas Súleımenov kókemizdiń atyna da birdi-ekili shyryldaǵan syn pikirlerdi jazǵan basymyz jazyp-aq jiberippiz. Oljekeń ne aıtsa da arǵy jaǵynda astarly baıyby bolatynyn, ol kisi halqymyzdyń túp múddesin oılaıtynyn ol shaqta qaıdan bilippiz. Sabyrjan aǵa osy jaıdy ońtaıymen eskertti. «Oljekeńniń jaýlary onsyz da jetedi. Sen solardyń qataryn kóbeıteıin dep pe ediń? Jamanǵa jaqtasamyn dep jaqsynyń jaǵasynan alma» degendi qaperde ustaǵaısyń», dep aqyl qosty. Tym aqylsyz emes edik. Kóńilge sham almadyq. О́zimbilermenge salynbadyq. Sóıtkenime osy qazir de, sodan beri 20-dan astam jyl ótkende de qýanamyn. Iá, óıtkeni, aǵanyń aıtqanyn uqtyq. Jadaǵaı oılap, jalpy dúrmekke ilesip, jańsaq basyp, qatelikke urynǵanymyzdy túsindik. Úlken aǵalardyń shaýjaıyna orynsyz jarmaspaıtyn boldyq. Alashtyń ardaqty arys azamaty, aıkól aqyny Oljas Súleımenovtiń oıshyldyq parasatyn durys túsinýge talpyndym. Osyǵan Sabyrjan aǵamnyń tikeleı áseri tıdi. Keıinirek «Oljas» degen poemam jazylyp, ol «Egemen Qazaqstan» gazetiniń tutas bir betin alyp jaryq kórdi. Týǵan kúnine arnalǵan bir jıynda dastannyń taraýlaryn Oljekeńe oqyp berý baqytyn da ıelendim. Mine, osy jaqsylyqtyń bas­taýynda da ár nárseni óz atymen ataı bilgen aqıqatshyl Sákem turǵanyn qalaı umytarmyn. Osyǵan jamandyqty jasqaı júretin, jaqsylyqty nusqaı júretin janashyr aǵanyń ıgi yqpaly bolǵanyna sóz joq. Esimde, men bas redaktorymyz Muhtar Maǵaýınmen aldyn ala kelisip alyp, «Juldyz» jýrnalyna Sabyrjan aǵamyzdyń bir maqalasyn usyndym. Muhań keńestik, sosıalıstik artyqshylyqtardy áspettegendi unatpaıdy. Al Sabyrjan aǵa bolsa ol zamanǵa da barynsha ádiletti bolýǵa tyrysyp baǵyp, baryn – bar, joǵyn – joq deıdi. Sol maqalany qarap shyqqasyn Muhań: «Oı, myna Sabyrjan ózi qyp-qyzyl kommýnıst eken ǵoı» dep jaratyńqyramaı qaldy. Biraq burynnan syılas adamdy qımaı, maqalany nómirge salýǵa ruqsatyn berdi. О́zim jaqsy kóretin eki aǵamnyń arasynda bolmashyǵa bola túsinbestik týyp, kóńilderine syzat túsip qalmasa eken dep men júrmin shyryldap. Shyndyǵynda, Sákeń qyp-qyzyl kommýnıst emes, sondaǵy adamgershilik, izgilik, ádilet ıdeıalarynyń jaqtaýshysy edi. Al qazaqtyń ulttyq muratyn, ult múddesin eshqashan eshqandaı kommýnıstik te, basqa da ıdeıalarǵa aıyrbastaǵan emes. 1995 jyldyń tamyz aıynda Sabyrjan aǵa meni ózi basqaryp otyrǵan respýblıkalyq «Suhbat» gazetiniń jaýapty hatshysy etip shaqyryp aldy. Bir jylǵa tarta sháı des­peı qoıan-qoltyq jumys istedik. Alǵashqy kúnderi kópten kórispegendikten bir ýaq arqa-jarqa keńirek te kóbirek áńgimelesip, sher tarqatysyp alyp júrdik. Sondaıda «Oıpyrmaı, kelgeniń mundaı jaqsy bolar ma, áıtpese, osynda áńgimelesetin de adam qalmap edi», dep oıly kózben qadala qarap qalýshy edi. Jumysta tártipti súıetin, basqa áńgime, ázil-qaljyń – jumys bitken soń, odan tys ýaqytta. Áýelde quryltaıshysy Ulttyq bank bolǵandyqtan, «Suhbat» ekonomıkalyq aptalyq, ekonomıkalyq gazet edi. Qoǵam ómiriniń barlyq salasyna, ásirese, rýha­nııat­­­qa jaqsy kóńil bólip turdy. Biraq quryltaıshy demeýshiligi barǵan saıyn suıyla berdi, baspa organynyń róli­ne mán bermedi. Osy tusta Sabyrjan Shúkir­­­uly­nyń zor uıymdastyrýshylyq qabileti, qaısar­lyǵy, iskerligi men kisiligi de molynan kórindi dep bilemin. Aqyly materıal­darmen aqsha tapty. Qyzmetkerlerdiń jala­­­­qysyn oıdan-qyrdan jınap, áıteýir ber­gizip turdy. Eń bastysy, aqyryna deıin gazet­tiń shyǵýyn toqtatpady, irkiliske jol bermedi. О́ziniń tól perzentindeı bolǵan «Suh­battyń» kelesheginen Sákeń kúder úzbedi. Alǵy kúnderden úmiti mol edi. Sol bir qıyn kúnderde qasynda júrgendikten bilemin. Gazettiń ómir súrýi jolynda jansebil kúres júrgizdi. Áldebir qaltaly azamattardy quryltaıshy bolýǵa kóndirip, ýádelerin alyp, úlken josparlar qura bastady. Osyndaıda ońasha otyrǵanda «Qorǵanbek, túbinde jaǵdaıymyz ońalyp ketse, gazettiń shyǵarý tizginin, shyǵarmashylyq jaǵyn túgel óz qolyńa berip qoıamyn. О́z baspahanamyz, basqa sharýalarymyz bolady. Men solarmen aınalysamyn. Jumys aýqymymyz keńeıedi, gazettiń bet-beınesin, taqyrybyn da ózgertemiz» dep bolashaqty boljaldap kózge elestetetin. Átteń, qolqysqalyq etekten tartyp, osy izgi nıettiń, ádemi armannyń júzege asýyna kedergi keltirdi. Tynysy taryla-taryla kele, gazet 1996 jyldyń jazynda jabylyp tyndy. Sákeń Úkimetten baz bireýlershe dabyra kóterip qyzmet suraǵan joq, baspasózdiń qaıratker sardaryn qaıdasyń dep izdegen qamqorlar jáne bolǵan joq, ózi yń-shyńsyz, eshkimge jalynbaı, basyn ımeı, namysker de asqaq qalpyn saqtap, «Ana tili» gazetine til jáne etnografııa bóliminiń meńgerýshisi bolyp ornalasty. Osy qyzmetin tabany kúrekteı 10 jyl atqardy. Osy arada aıta keteıik, bizdiń paıymdaýymyzsha, qazaq baspasózi tarıhynda «Suhbat» aptalyq gazetiniń ózindik erekshe orny bar. Bul basylymdy da qazaq rýhanııatynyń kóginen tórt-bes jyldyq qysqa merzimde quıryqty juldyzdaı jarq etip, aǵyp óte shyqty deýge ábden syıady. 1991 jyly qazaq tilindegi «Suhbat» jáne orys tilindegi «Pozısııa» habarshylaryn qolyna alǵan S.Shúkiruly olardyń jalań úgit-nasıhattyq jadaǵaı mıssııasyn ózgertip, aýqymdy maqsat-mindetter júktegen saıası-ekonomıkalyq ulttyq aptalyq gazet dárejesine kótergenin kózi qaraqty, qulaǵy túrik jurtshylyq biledi ámbe áli kúnge deıin umytqan joq. «Suhbat» elimizde qarjy-qarajat, bank, ekonomıka máselelerin jazatyn qazaq tilindegi tuńǵysh ta jalǵyz kásibı basylym boldy. Ol jabylǵannan keıin joly jalǵaspady. Qazaqtyń qarjyger qaýymy óz basylymy, óz tili, óz úni, óziniń kózi men qulaǵy bolýdyń qanshalyqty mańyzdy ekenin bul zamanda túsiný dárejesine, sonyń utymdy jaǵyn oılaý óresine jetpegendigi ókinishti. Sabyrjan Shúkiruly sııaqty qaıratker bas redaktormen ondaı basylym dúnıeni dúrildetip, qarjy áleminiń ómirin qyj-qyj qaınatyp turǵan bolar edi-aý, shirkin. Osy taqyrypty kásibı turǵydan kánigi ıgergen qanshama jýrnalıst qalamgerler de ysyla tárbıelenip shyǵar edi-aý dep qazir qynjyla tolǵanamyz. «Suhbat» sol bir jyldarda qazaqtyń zııaly qaýymynyń da izdep júrip oqıtyn, yrzashylyǵyna bólengen gazet bolǵanyn aıtsaq ta eshkimniń shamyna tımespiz dep oılaımyn. Olaı bolatyny, bul basylym rýhanııat, tarıh, ádebıet pen mádenıettiń de kókeıkesti máselelerin ornymen qozǵap otyrdy, osy oraıda jurtshylyqty tolǵandyrǵan jaılarǵa jaltaqsyz qalam siltep otyrdy. Keıbir daýly máselelerdiń aq-qarasyn, anyq-qanyǵyn, aqıqatyn anyqtaý maqsatynda óz betterinde batyl túrde pikirtalastarǵa oryn berdi. Qazaq tarıhyna, ult múddesine qıǵash ta oǵash keraýyz sózder Sákeń tarapynan gazet betinde qolma-qol jaýabyn alyp, jurttyń aıyzyn qandyryp jatatyn. Maqalalarynda jyltyraq bolmaıdy. Ii qanǵan, babyndaǵy jalpaq qara tiliniń tabıǵı tartymdylyǵyna óz basym qyzyǵa qaraıtynmyn. Kóp ómir syndaryna tótep bergen Sa­byr­jan jáne Bekbolat aǵalardyń jarty ǵasyrlyq jaıdarman dostyǵyna, bir-birine sýymaǵan shynaıy yqylasyna qyzyqqandaımyn. Aqyryna deıin adal bolsaq, kezinde bul dostyqqa da syzat túse jazdaǵany bar-dy. Qazaqtyń baıyrǵy bir sóziniń qalaı durys aıtylyp-jazylatyndyǵyna talasqan ekeýi de til janashyry, til tazalyǵynyń kúreskeri eki dos qyzdy-qyzdymen keý-keýlep biraz jerge barysqan. Bul kisilerińizdiń daýy baspasózdiń betine de tasqa basylyp shyǵyp ketti. Eki dostyń bir-birine degen ókpesi qara qazandaı bolǵan shyrqaý shekke jetti. Ekeýi de: «Platon meniń dosym, biraq shyndyq qymbat», dep qasarysty. Osy jaıǵa ortaq dos-tilektester qynjylyp ta júrgenbiz. Biraq barshamyzdyń qýanyshymyzǵa oraı shekisken eki dos eki-úsh jyldan keıin qaıta tabysyp, aıyrylmasqa bekisken bolatyn. Osyny men «Egemen Qazaqstanda» B.Ádetovtiń 70 jyldyǵyna oraılasqan «Bizdiń Bekeń» atty suhbat-maqalamda súıinshilep jazdym da. Bekeń sonda bylaı degen edi: «Sabyrjan dosymyz ekeýmizdiń aramyz osy tilge baılanysty sýyńqyrap baryp qaıta jarastyq. Ol da, men de óz pikirlerimizde qaldyq. Biz til jóninde talas­paıtyn boldyq». Buǵan bizdiń de esh alyp-qosarymyz joq. Týǵan eldiń tuǵyryn bıiktetip, qydyryn qasterlegen abzal basylym «Ana tiline» dál Sabyrjan Shúkirulyndaı eńbek sińirip, úles qosqan adamdar, árıne, bar. Biraq bar bolsa da sırek. Memlekettik tildiń ózekti máselelerin arqaý etken talaı ótkir maqalalary, baıypty zertteý eńbekteri, pikirtalastary qazaq tili jolyndaǵy qajyrly da qaısar kúrestiń shejiresinen óshpeı saqtalar ónege. Olar kezinde jurt­shylyq kózinde «Ana tili» gazetiniń de bási men bedelin bıikke asyrǵany belgili. Asyra baǵalaýdan aýlaqpyz, Sabyrjan Shúkiruly qos ǵasyrdy, keńes jáne táýelsizdik zamandaryn qosa qamtı aıtqanda, qazaq baspasózi men jalpy rýhanııatynda bederli iz qaldyrǵan belgili de beldi, qaıratker qalamgerlerdiń tobyna, solardyń ishindegi aımańdaı serkeler sanatyna kiredi. Ol til týraly «Ana tili» gazetinde istegendikten nemese ótimdi naýqandyq taqyryp bolǵandyqtan jazbaǵan. Ult rýhyn ashý Sákeńniń ómirlik muraty bolǵanyn ańǵarý qıyn emes. Til bilimi salasyndaǵy salıqaly zertteýlerin sonaý «Sosıalıstik Qazaqstandaǵy» kezinen bastap otyz jyl boıy júıeli júrgizip kelgen. Ol qashanda, qaı kezde de qazaq tiliniń qamyn jegen qaıratkerler qatarynan tabyldy, ana tilimizdiń dertine daýa izdedi, ana tilin ámanda qorǵaǵan perzentteriniń kúresker úni bolyp sańqyldaýdan jazbady desek, qatelespeımiz. Naq osy sebepten de ony Aqseleý Seıdimbekteı aıkólder ardaq tutqan. Kórnekti fılolog ǵalym, ádebıetshi Qanseıit Ábdezuly «Qazaq sózi­niń qamyn jep, sonyń ystyq-sýyǵyn kóte­rip júrgen qaıratker» dep baǵalaǵan. Al qazaqtyń til biliminiń negizin salýshylardyń biri Qudaıbergen Jubanovtyń uly, fılolog ǵalym Asqar Jubanov: «Qazaq tiline shyn jany ashıtyn adam – siz dep bilem», – dep iltıpat tanytqan. Sákeńniń ózime aǵalyq ystyq yqylaspen qoltańba jazyp syılaǵan «Rýhanı óris kerneýi», «O zaman da bu zaman», «Mem­lekettik til murattary», «Qoltańba» kitap­taryn taǵy da aıalaı qolyma alyp, aýdarys­tyra paraqtap qarap otyrmyn. Artyna qaldyrǵan negizgi eńbekteri, halqyna tartqan kóziniń nuryndaı, kóńiliniń syryndaı murasy ispettes. Sabyrjan Shúkirulynyń qalamgerlik qarymy, jýrnalıstik jalyny, zertteýshilik daryny, qaıratkerlik shalymy, jalpy azamattyq bitim-bolmysy osynaý tolymdy kitaptardan tolaıym tanylǵandaı. Ýaqyt qubylysyna, dáýir tynysyna, nebir qıly qaıshylyqtarǵa ún qosqan sergektik te, solarǵa pikir-paıym aıtýdaǵy batyldyq ta, aqıqatshyldyq ta, keń tolǵamdy baıyptylyq ta, izdempazdyq ta, eńbekqorlyq ta – bári bar osylarda. Osylardyń bárinen ultym, qazaǵym degen úlken júrektiń tynbaı, asyǵa soqqan dúrsilin, elim dep eljiregen dirilin tyńdaǵandaı bolar edik. Osy rette birer jaıǵa nazar aýdara ketkendi jón kóremin. Kezinde S.Shúkir­ulynyń «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń 1990 jylǵy 17 sáýirindegi 90-shy sanynda jaryq kórgen «Kishi 37» emes pe?» atty maqalasy qoǵamda úlken sensasııa týdyrǵany áli de umytyla qoıǵan joq. Bul 1986 jylǵy Jeltoqsan ádiletin joqtap, aqyryp teńdik suraǵan alǵashqy maqa­lalardyń biri bolatyn. Osyndaı kóptiń kóńilinen shyqqan saıası saraptamalardy da, qazaqtyń júrer baǵyt-baǵdaryn baıyptaǵan oı-tolǵamdardy da Sákeń asa biliktilikpen kóptep jazdy. Táýelsiz Qazaqstannyń tilegin tiledi. О́tpeli qıynshylyqtar tusyn­da jurtty «Yrys oralar, el ońalar» dep jubatty. «О́tkenińdi esińe al da, eldikti oıla, qazaǵym!» dep aqyl qosty. «Qazaq tek qazaqtyǵynan aıyrylmasa ǵana tarıh kóshinde bola alady» dep Alashtyń asqaq murattaryna úndedi. Qazaqtyń ata-jur­tyna kóz alartyp, ala qoıdy bóle qyryq­qan aram oılylarǵa «Tarıh tulypqa móńi­remeıdi» dep kesip aıtar kesek sózben jaýap qaıtarýdy óziniń azamattyq paryzy sanaǵan da Sabyrjan Shúkiruly bolatyn. Osyndaı jaılar Sákeńdi jaqsy biletinderdiń áli de esinde shyǵar dep oılaımyn. Sákeń tabıǵatynan romantıkaǵa beıim, jaqsylyq kórse jany súıinetin adam dep paıymdaımyn. Jastaıynan bastap, ómir boıy solaı bolǵan. Al jamandyqty kórse, sezse boldy, kilt ete túsedi, kóńili qalady. Jaqsylyqty jalaýlatady, balasha máz bolyp qýanady. Ásirese, ultqa sharapaty tıetin úlken jaqsylyqtarǵa. «Men – qazaqpyn!» poemasy úshin Juban Moldaǵalıevti pir tutyp ótti. 1972 jyly partııa mektebinde oqyp júrgen kezinde aqynmen kezdesýde osy poema týraly basqalar oryssha aıtyp jatqanda, Sákeń sýyrylyp shyǵyp qazaqsha sóılegen, birneshe maqala jazǵan. «Men – qazaqtaǵy» jalyndy ulttyq rýh Sabyrjandaı sardar tulǵanyń janyna jaqyn edi. Onyń ústine Qostanaı-Torǵaı óńirinde týyp-óskesin Alash arystarynyń murattaryna da bir taban jaqynyraq-ty. Sodan da shyǵar, qazaq ádebıetiniń jáne tiliniń jaı-kúıi týraly tolǵanysty oılaryn baspasóz betinde qyryq-elý jyldyń ón boıynda únemi aıtyp otyrǵan. Al bulardyń ózi kúlli ult mádenıeti, ult muraty, ult namysy jaıly oı-paıymdarǵa ulasqan. S.Shúkirulynyń «Eger Muhtar bolmasa» degen shaǵyn oı-tolǵamy qyzyq-aq. Árıne, Áýezovti aıtyp tur. Iá, Sákeńshe tolǵansaq, «Eger Muhtar bolmasa: * Abaı endi ǵana arshylyp jatar ma edi, qaıter edi? * «Abaı jolynsyz» álem ádebıeti men mádenıetine qazaq degen jurt qaı murasymen moıyndalyp qosylar edi? Odan ári ulttyq operamyz, sahna ónerimiz dál osylaı jasalar ma edi dep uly Muhańnyń qazaqtyń baǵyna týǵandyǵyn dáleldeıtin jaılardy sanamalap jıyrmadan asyrady. Uly Muhtar úshin maqtanady. Taǵy bir áredikte Muhtar Maǵaýınniń erekshe úsh erligin jipke tizedi. Ol erlikterdiń birinshisi – «Qobyz saryny» kitaby, ekinshisi – «Alasapyran» romany, úshinshisi – jazýshy qurastyryp Lenıngradta shyqqan, ishine áli «halyq jaýy» sanatynda júrgen Maǵjan Jumabaevtar kirgen «Poety Ka­zah­stana» kitaby eken. Mine, osy birer mysaldyń ózi-aq Sabyrjan Shúkirulynyń jan-júreginde qandaı ot alaýlap janǵanyn aıǵaqtap kórsetse kerek. Osy jalyn-otyn tap basyp tanyǵan halyq jazýshysy Ábish Kekilbaıuly ardaqty Sákesin: «Qarymdy oıshyl, arly azamat, qabyrǵaly qalamger, qazaq rýhanııaty keńistiginde óz tunyǵyn, óz arnasyn saqtaǵan salıqaly talant», dep aǵynan jarylady. Ábekeń aıtqan aqıqat baǵaǵa bizdiń de qol qoımasqa áddimiz joq. Torǵaı talanttarynyń kópshiligi Sabyrjan Shúkirulynyń shekpeninen shyqqanyn jasyrmaıdy. Maqtanyshpen aıtady. Keńshilik aqyn bir kitabyn sonaý Torǵaı kentinde 1984 jyly: «Ári es, ári ses, ári aǵa, ári dos – Sákeńe» dep maqaldaı mándi qoltańbamen syılaǵan eken. Iá, Sabyrjan Shúkiruly keıingi tolqyn inilerge ǵana emes, bizdiń qubylmaly, almaǵaıyp qoǵamda da ári es, ár ses bolyp júretin bıik tulǵalar sanatyna jatýshy edi. Qorǵanbek AMANJOL, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.