QOǴAMNYŃ TIREGI – TÁRTIP

Elbasy N.Nazarbaevtyń bı­yl­ǵy Joldaýy ishki ister orga­n­da­rynyń qyz­metin jańa turpatta qa­lyp­tas­tyrý mindetterin qoıdy. Basty ólshem – jumystyń túpki ná­tı­je­simen baǵalanady. Joldaý qa­ǵı­datta­ryn túsindirý jáne na­sıhattaý jónindegi respýblıkalyq aq­pa­rat­tyq-nasıhat tobyn bas­qa­ryp kelgen Ishki ister mınıstri S.Baı­ma­ǵan­betov departamenttiń jeke qura­my­men ótkizilgen keńeste bizdiń aldy­myz­ǵa tujyrymdy tapsyrmalar qoı­dy. Osyǵan sáıkes, oblys aýma­ǵyn­da qyl­mystyń jolyn kesý jáne aza­­mat­tar­dyń konstıtýsııalyq qu­qyq­­taryn qamtamasyz etý ba­ǵy­tyn­da sony serpin tanytatyn bolamyz. Taldamaly málimetterge jú­gin­sek, tirkelgen qylmystardyń ashylý deńgeıi 78,8 paıyzǵa kóterildi. Onymen qosa, burynǵy jyldardyń qal­tarysynda qalǵan 135 qylmys ashy­lyp, tergeý jáne sot oryn­da­ry­nan boı tasalap júrgen 290 qyl­mysker quryqtaldy jáne habar-osharsyz ketken 154 adam tabyldy. О́tken jyly tergeý óndirisinde 7900-ǵa jýyq qylmystyq is bolsa, onyń 5 myńǵa jýyǵy sottyń qaraýyna joldandy. Iаǵnı, óndiriske alynǵan isterdiń sapaly ári merziminde ter­ge­lýine qol jetkizildi degen sóz. Bir mysal keltire keteıin. Kók­shetaý qalasyndaǵy 8 jasar búl­dir­shin­niń ólimi jurtshylyqty qatty alań­datyp edi. Kánigi qylmyskerdi qu­ryqtaýǵa kóp kúsh-jiger jum­sa­lyp, kásiptik sheberligimiz synǵa tústi. Aqyry, ol 24 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Oblysymyz aýyl sharýa­shy­lyq­ty óńir bolǵandyqtan oryn alatyn qyl­mystardyń sıpaty da osyǵan sáıkes keledi. Olardyń biri – mal ur­lyǵy. Jalpy alǵanda, mundaı qyl­mystardyń sany edáýir ke­mi­ge­ni­men, bul másele kún tártibinen tús­pek emes. Sondyqtan, jergilikti bas­shylarmen, sharýa qoja­lyq­ta­ry­men jáne eń bastysy, aýyl tur­ǵyn­darymen birlesken sharalarǵa erek­she nazar aýdarýdamyz. Urlyqtyń jolyn kesý maqsatynda en-tańba salý, qujattandyrý máselesine, mal­dardy qaraýsyz qaldyrmaýǵa, baqtashylarmen kelisim-shart ja­sasýǵa aıryqsha mán berýdemiz. Osy jyly Zerendi aýdandyq soty iri kólemde jylqy urlaǵan Qonyspaı aýylynyń turǵyny Q. degen azamatty 9 jylǵa bas erkinen aıyrýǵa úkim shyǵardy. Barym­ta­shyny qolǵa túsirý ońaıǵa tús­pe­ge­nin aıtý qajet. Iz kesýshilerimiz ony Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Qy­taı­men irgeles taýly aýdandarynda jasyrynyp júrgen jerinen ustady. Tergeý barysynda, baýkespeniń sońǵy eki jylda tabynnan 150 bas maldy qoldy qylǵany anyqtaldy. Bir ókinishtisi, mal ıeleri osyǵan deıin dabyl qaqpaǵan. Esirtki zattaryn saqtaý, ony taratý jáne saýdalaýǵa qatysty 393 qylmys áshkerelense, munan basqa 400-ge jýyq quqyq buzýshylyq anyqtalyp, aıypkerler jaýap­ker­shi­likke tartyldy. Zańsyz aı­na­lym­nan 300 kıloǵa jýyq apıyn tár­ki­lenip, joıyldy. Biz qylmystardy ásh­kerelep qana qoımaı, aldyn alý sha­ralaryn ótkizýge yntaly bolyp otyr­myz. Ásirese, jastardy sa­la­mat­ty ómirge tárbıeleý maqsatynda múddeli mekemelermen birlesip joǵary, arnaıy orta oqý oryn­da­rynda, eńbek ujymdarynda túrli aksııalar, semınarlar, leksııalar, dóń­gelek ústelder, baıqaýlar, sport­tyq jáne mádenı sharalar ót­kizilýde. Zııandy ádetten aýlaq bolýǵa úndeıtin kórnekilikter, ád­e­bıet­ter, ǵylymı-tanymdyq beı­ne­rolık­ter daıyndalyp, jurtshylyq nazaryna usynylýda. Qoǵamnyń tiregi – tártip. En­de­she, ony qamtamasyz etýge tıisti ke­shendi kúshterdi, ozyq ádis-tásilder men tehnıkalyq qurylǵylardy nyǵaıta túsý qajet. Osyǵan oraı, oblys ortalyǵyndaǵy patrýldik polısııa qyzmetine 148 shtattyq bir­lik qosymsha berilip otyr. Qalalar men aýdan ortalyqtarynda “Arlan”, “Saqshy” ekıpajdary qyraǵylyq tanytýda. Maqsat – qyzmet kórsetý aýmaǵyn keńeıtý arqyly quqyq bu­zý­shylyqtyń aldyn alýǵa, qyl­mys­tar­dyń izi sýymaı ashylýyna múm­kindik týdyrý. Biz, sondaı-aq, Kók­she­taý qalasynda polısııanyń “Kva­drat” dep atalatyn jańa jumys ádisin qolǵa aldyq. Osyǵan baı­la­nys­ty, jergilikti áskerı bólim­she­niń jaýyngerleri, IID apparatynyń j­e­del qyzmetke jatpaıtyn qy­z­met­kerleri, memlekettik kúzet qyzmeti basqaramasynyń jáne jeke menshik kúzet fırmalarynyń ókilderi de kezekshilikke shyǵýda. Atalǵan tá­ji­rı­beniń qaıtarymy retinde kóshe qylmysynyń kúrt kemigenin aıtýǵa bolady. Departamentimizde osydan úsh jyl buryn jedel basqarý ortalyǵy iske qosylǵan bolatyn. Al, búginderi kósheler men qoǵamdyq oryndarda beınebaqylaý quraldary kóptep or­natyldy. Osynyń arqasynda qalanyń shetkeri aımaqtary da ba­qylaýda ustalyp, oqıǵa ornyna je­del jetýge múmkindik týdy. Má­selen, osyndaı qyraǵy “kózderdiń” ar­qasynda júzdegen quqyq buzý­shy­lyqtyń, 343 aýyr qylmystyń joly kesilip, 23 jol-kólik oqıǵasyn ásh­ke­reledik. Jýyrda, ortalyq bazar aýmaǵynda kásipkerdiń kó­li­gi­ne oq atylyp, jaraqat alǵany, qaraq­shy­lar 3,5 mıllıon teńge aqshasyn urlaǵany jóninde habar tarady. Shyndyǵynda, kásipker qaryzyn jasyrý maqsatynda qıturqylyqty ózi uıymdastyrǵan. Qylmystyq áreket jedel basqarý ortalyǵynyń ekrandarynda taıǵa tańba basqandaı kórinip turdy. El tynyshtyǵyn saqtaýda qo­ǵam­dyq qurylymdardyń yqpaly ora­san. Erikti halyq jasaqshylaryna qa­tysty úrdis qaıtadan jań­ǵyr­tyl­dy. Búginde oblys aýmaǵynda osyn­daı 250 qurylym bolsa, olardyń qatarynda 1500-deı erikti bel­sen­dilik tanytýda. Ásirese, eldi me­ken­derdegi “Sarbazdar” tobynyń, Bý­rabaı aýdanynyń Obaly aýy­lyn­daǵy aqsaqaldar keńesiniń, Shýche qalasyndaǵy ındýstrıaldy-peda­go­gı­kalyq kolledjindegi jastar ja­sa­ǵynyń, taǵy basqa ózin-ózi basqarý qurylymdarynyń jumysy bas­qa­larǵa úlgi bolarlyqtaı. Al, oblys ortalyǵyndaǵy Sh.Ýá­lıhanov, A.Myr­zahmetov atyndaǵy ýnı­ver­sı­tet­ter, “Arna” jáne medısınalyq kolledj sııaqty birqatar oqý oryn­darynyń stýdentteri bıyl jedel otrıadtarǵa birikti. Mundaı qu­ra­malar tek kóshelerde ǵana emes, jastardyń oıyn-saýyq oryn­da­ryn­daǵy, jataqhanalardaǵy, oqý oryndaryndaǵy tártipti qadaǵalaýǵa yntaly bolyp otyr. Qoǵamdyq tártipti nyǵaıtýda jańadan qurylǵan konserjiler ınstıtýtynyń orny bólek. Po­lı­sııa­nyń, naqtyraq aıtqanda, ýchas­kelik ınspektorlardyń senimdi kó­mek­shilerine aınalǵan olar ózderi tu­ratyn kóp qabatty úılerdiń aý­la­syn­daǵy, dálizderindegi tár­tiptiń saq­talýyn qadaǵalaýmen qatar, ju­mysymyzdyń jedeldigin qamtamasyz etýge septesýde. Qoǵamdyq kómek­shi­lerdiń qatysýymen 280-nen astam qylmys áshkerelenip, 1707 quqyq buzýshylyqtyń joly kesildi. Tártip kúzetinde kózge túsken 618 azamatqa 3 mıllıon 100 myń teńge kóleminde aqshalaı kómek kórsetildi. Erikti tártip saqshylarynyń bir tobyn jeke quram aldynda qoshe­met­tep, marapattadyq. Olardyń qa­ta­rynda oblysymyzdyń aýyl aı­maqtarynan kelgen Baıdaly Bo­zym­baev, Qazybek Zákenov, Oleg Tı­ta­ren­ko, Kenjebaı Matjanovtar bar. Sandyqtaý aýdanyndaǵy Kamenka aýyl ákimdiginiń jastar isi jónindegi mamany O.Tıtarenko jergilikti ýchaskelik ınspektormen birlesip ta­laı ıgi isterdiń uıytqysy boldy. Ol aýyl jastaryn belsendilikke sha­qy­ra otyryp, birneshe urlyqtyń ashy­lýyna yqpal jasady. Al, ze­rendilik Baıdaly Bozymbaev aýyl jastaryn atqa qondyryp, ara-tura kezdesetin keleńsizdikterdiń jolyn kesýde. Olardyń usynysymen kóp­shi­lik talqysyna túskender endi qaı­typ zań buzýshylyqqa jolamasy anyq. Jalpy, qylmys ataýlymen kú­res­te jumystyń ashyqtyǵy, qo­ǵam­dyq kúshtermen tyǵyz baılanys ózara senim qalyptastyryp, tıisti ná­tı­je­lerge bastaıdy. Bılik tara­pynan ja­salyp jatqan kómekke de rızamyz. О́tken jyly jańa 60 avto­kólik pen qar ústinde júretin 2 ushqyr shana alsaq, qala kóshelerine qosymsha 8 beı­nebaqylaý ornatýǵa qarjy bólindi. Sonymen birge aýdandyq bólimdermen shuǵyl baılanysty qamtamasyz etýde za­manaýı IP baılanys júıesi engizildi. Munyń tıisti qaıtarymy bola­tyn­dyǵy sózsiz. Tilegen MÁTKENOV, Aqmola oblystyq ishki ister departamentiniń bastyǵy, polısııa polkovnıgi. Aqmola oblysy.