ALÝAN AIShYQTY ARAB MÁDENIETI

Keshe elordadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Birikken Arab Ámirliginiń Qazaqstandaǵy mádenıet kúnderi qylqalam, qolóner sheberleriniń kórmelerimen aıshyq­ta­lyp, eki eldiń óner ıeleri qaty­sýymen ótken dostyq ráýishtegi kon­serttik baǵdarlamamen bastalǵan. Musylman álemimen Qazaq eliniń arasyndaǵy rýhanı baılanystar ımanı hám ıbaly turǵydaǵy rýhanı qadam­dar­men sıpattalýy, eki eldiń mádenıeti men ónerinde bir-birine óte uqsas bolyp keletin izgilikti ıirimder men ejel­den egiz órnekterdiń, adamgershilik aıshyqtarynyń qatar kezdesýi beker bolmasa kerek. Sońǵy jyldary osynaý qundylyqtardyń tamyry edáýir tereń­dep, eki el arasyndaǵy qarym-qaty­nas­tar jan-jaqty damyp, mádenı shara­larmen áspettelýde. Sonyń bir jarqyn mysaly retinde Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń ótken jyly naýryzdaǵy Birikken Arab Ámirligine resmı sapary barysynda qol jetkizil­gen eki memleket arasyndaǵy mádenıet kúnderin aıtýǵa bolady.   Qazaqstan­nyń Arab elindegi mádenıet kúnderiniń kúngeıli sátteri eki el tarıhynyń umy­tylmas paraǵy bolyp qattalǵanda, en­digi aıshyqty sezimderdi Birikken Arab Ámirliginiń mádenıet maıtalmandary jarasymdy jalǵastyrǵan. “Kerýen” saýda-oıyn-saýyq orta­ly­ǵynda  “Ámirlik aýyly” atty etno­qa­lashyq túrindegi kórme arqyly jurt­shylyq arabtyń ulttyq ádet-ǵurpy,  salty-dástúri men mádenıeti sekildi  erek­she boıaýlarmen jaqynyraq tany­sýǵa múmkindik alǵan. Kórme mamyrdyń 14-ine deıin jalǵasady. Astana tur­ǵyn­dary men qonaqtarynyń buryn kezik­pe­gen neshe túrli jaýharlardy tama­sha­lap, arabtardyń ómiri men qazirgi ty­nys-tirshiliginen mol maǵlumat alýyna jaǵdaı jasalǵany taǵylymdy.  Etno­qa­lashyq  Arab eliniń kádimgi kúnde­lik­ti ómirindegi ýaqyt bederlerin dál de kór­kem beınelegeni kóńilge shýaq se­beleıdi. Adam ózin beınebir musylman áleminiń áziz qyrattaryn aralap, odan meıirim men qaıyrymdylyqtyń qalt­qy­syz qasıetterine kezikkendeı kúı keshedi. Tústen keıin Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń úshinshi qabatyna qaz-qatar ornalasqan qyzyl-jasyl, ashyq, aıqyn boıaýlardyń birin-biri to­lyq­tyryp, birin-biri baıytqan kereme­tine kýá bolǵan kórermenge osy sáttiń este qalar tustary mol boldy desek, qatelespeımiz. Mádenıet kúnderindegi is-sharanyń baǵdarlamasy sheńberindegi kórkem beıneleý óneri, arab mýzyka jáne bı ujymdarynyń óneri, oǵan Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy ulttyq opera jáne balet teatrynyń sımfo­nııa­lyq orkestriniń ózgeshe serpin qo­syp otyrǵany ǵanıbet sezim syılady. Najat Mekkı, Halıl Abdýl Vahıd, Fahd ál Abdallah, Ibdısam Abdýl  Azız, Ahmed ál Shıref, Huseıin Shı­ref, Muhammed ál Gazzab, Fatma Abdýl Vahı, Ibragım ál Avadı, Abdýl Rahman Zeınel sııaqty boıaýmen kisi jadynda máńgi qalatyn qadaý-qadaý oılar aıta biletin qylqalam sheberleriniń eńbek­terin jurtshylyq qyzyǵa tamashalady. Kóbi adam balasynyń ishki sezimderine meıirimdilik nuryn sebelesem dep turady eken. Jahannyń janaryna súıispenshilik sáýlesin syılap, kisini shat-shadyman áserge bólep jiberedi.  Kórmege ilingen týyndylardyń ara­syn­da teńiz ben kemelerdiń beınesine kóbirek qalam terbelipti. Teńiz teń­se­ledi. Tolaǵaı tolqyndar jaǵaǵa adýyn kó­bigin burqyrata shashyp, keme-taǵ­dyrǵa álek salyp-aq jatyr. Biraq ómir úshin jantalasqan keme jelkenin jelge kerip, alǵa umtylyp bara jatyr. Arab halqynyń ómir úshin ańsarlary osy shtrıhtarmen anyq syzylyp, sol oıdy alaqandaǵydaı etip jaıa salypty. Osy turǵydan qaraǵanda, Qazaqstan qyl­qa­lam sheberleriniń oı-murattarymen jup­tasyp, qos halyqtyń úni de beıbit zaman men tynyshtyq sazyna úılese qurylǵanyn ańǵartady. Saraıdyń kire berisindegi jurt ótetin jerge arabtyń jıyrma shaqty ónerpazy jaǵalaı turdy da qolda­ryn­daǵy urmaly aspaptaryn sabalap, ult­tyq áýenderin áýelete jóneldi. Úlkeni de, jasy da tegis bir tústi kıimmen kórer kózge ózderin musylman áleminiń ókili ekenin birden uqtyryp, belderin erekshe ıip, ánderin barǵan saıyn údete túsken. Bul olardyń osy keshke jıylǵan jurtshylyqty dostyq kóńil­men qarsy alyp jatqandarynyń bel­gisi edi. Dástúr  degen osyndaı kórinis­termen keń jaıylmaq, salt-sananyń kókjıegin keńeıtpek.  Qazaq eline kelip, sol úrdisti úkilep jatqan arab­tardyń nıet-pıǵylynan óz úlgilerine qashanda maqtanysh sezimmen qarap úırengen halyq ekeni kórindi. Ármen qaraıǵy sharany óner sheberleriniń konserti jalǵastyryp, eki jaqtan jyly lebizder aıtyldy. Sahna tórine áýeli Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed kóterildi. “ Birikken Arab Ámirliginen kelgen dostar, asta­nalyqtar , – dep sóz bastady mınıstr, – búgin bizdiń mádenı ómirimizde úlken tarıhı oqıǵa bolyp jatyr. Birikken Arab Ámirliginiń Qazaqstanda alǵash ret mádenıet kúnderi ótýde. Eki el basshylarynyń sheshimimen ótken jyly Qazaqstannyń mádenıet kúnderi Abý-Dabı men Dýbaı shaharlarynda zor qurmetpen ótken bolatyn. Endi, minekı, Birikken Arab Ámirligindegi baýyrlarymyz astana tórinde  óner kórsetpek”. Elordada eki el Prezı­dent­teriniń sheshimimen quny kóp mól­sherdegi aýqymdy joba qolǵa alynyp jatsa, al Aqtaýda “Aqtaý-sıtıdiń” jańa qurylysy bastalǵanyn aıtyp, mundaı ózara saýda-ekonomıkalyq, dıplomatııalyq, saıası, sondaı-aq má­denıet pen týrızm salasyndaǵy baı­lanystar aldaǵy ýaqytta da qarqyndy damı beretinin sóz etse, BAÁ-niń Syrtqy ister mınıstri, doktor Ánýar Gergash búkil arab halqynyń Qazaq eline degen júrekjardy lebizin jetkizdi. “Osy keshke bárińizdiń asyǵa jetkenderińiz úshin sizderge áýeli alǵys bildirgim keledi,– dedi ol. – Eki el basshylarynyń júrgizip otyrǵan saıasatynyń arqasynda túrli salalar boıynsha qarym-qatynastar barynsha damyp keledi.” Sapar barysynda mádenı baılanystar ǵana jospar­lan­baı, eki eldiń úkimetaralyq komıssııa­sy da aýqymdy jumystar atqaratynyn áńgimelegen. Ásem Astananyń unaıty­nyn aıtqan. Qazaq eliniń bolashaǵyna senetinin jetkizgen. Sondyqtan da eki memlekettiń aldynda túrli salalar boıynsha qyrýar jumystar kútip tur­ǵanyn tilge tıek etken. Sol maqsattyń ómirdegi naqty kórinisindeı bolyp, eki eldiń mádenıet maıtalmandarynan quralǵan kesh Ánuranmen órile ketti. Sahna tórinde Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy ulttyq opera jáne balet teatrynyń sımfonııalyq orkestri (dırıjeri Abzal Muhıtdinov) “Qyz qýý” sımfonııalyq kúıin oryndasa, osy ujymmen qosylyp, BAÁ-niń Hasan Faleh Ýed Abbas, Arıf Ahmad Abdý Jaman, Ýısam Álı Hasaf esimdi arabtyń ulttyq mýzykalyq aspap­tarynda oınaıtyn sheberleri Haled Na­serdiń shyǵarmalaryn tartty. N.Na­zarbaev pen A.Qorazbaevtyń “Úsh­qońyr” ánin oryndaǵan Jasım Muham­mad Abdýlla Haıdar men Azamat Jyltyrkózov ónerine jurt jabyla qoshemet kórsetip jatty. Qazaqtyń ánin arab ónerpazynyń shashaýsyz oryndaýy, sondaı-aq Qazaq eli orkes­triniń qonaqtardyń shyǵarmalaryn shynaıy shyǵarýy kóp kóńiline jyly áser qaldyrdy. Al mádenıet pen óner qashanda halyqtar arasyn jalǵaǵan jylylyq pen móldir sezimge toly jylǵadaı tunyq bastaý ǵoı. Qarashash TOQSANBAI.