Ákimder halyqpen turaqty kezdesýler ótkizýge mindetti. Osy sharalar barysynda halyqty tolǵandyratyn áleýmettik máselelerge basa nazar aýdarylýy shart. Ákimderdiń esep berý jıyndary da ózgeristerdi qajet etedi. Halyqpen kezdesý ótkizý jergilikti bılikke de, turǵyndarǵa da tıimdi. Jurt kókeıindegi máseleler kóterilip, onyń sheshimin tabýy jedeldetiledi. Osy oraıda aı boıy qala aýmaǵyndaǵy tórt aýdanǵa qarasty eldi mekenderdi aralaǵan Shymkent qalasynyń ákimine turǵyndar kóp máseleni jetkizgenin aıta ketelik. Áleýmettik máseleler qala ákimine málim de bolar, degenmen esine salyp, pikirin estý qarapaıym halyq úshin mańyzdy.
Shymkent qalasynda sheshimin kútken áleýmettik máseleler az emes eken. Mysaly, qaladaǵy Otyrar shaǵyn aýdanynyń turǵyndaryn aıaqjol, tazalyq, kópqabatty úılerdiń syrtyn árleý, lıft, jylý júıesi máselesi tolǵandyrady. Al Abaı aýdanyna qarasty Jańatalap eldi mekeniniń jańaqurylys bóligine áli de sapaly elektr jaryǵy men tabıǵı gaz kelmegen. Sondaı-aq turǵyndar qosymsha mektep salynýyn, kópir men asfalt jol jáne shaǵal tas tóselýin talap etýde. Badam ózeni boıynan shaǵal tas urlaıtyndarǵa da tyıym bolmaı tur. Aýdanǵa qarasty «Táýelsizdikke – 20 jyl» turǵyn alabyna tabıǵı gaz, qosymsha mektep, ambýlatorııa, mádenıet úıi men sport alańshasy jáne asfalt jol qajet. Eńbekshi aýdany aýmaǵyndaǵy 35 shaǵyn aýdan men turǵyn alaptardyń halyq shoǵyrlanǵan negizgi bóligi ınjenerlik júıelermen qamtylǵan. 17 myńǵa jýyq turǵyny bar 5 turǵyn alabyndaǵy halyqtyń 97,4%-y aýyz sýmen, 95,2%-y sapaly elektr jaryǵymen jáne 94,0% tabıǵı gazben qamtylǵan eken. Qala ortalyǵynan shalǵaıda ornalasqan Toǵys, Maıatas, Eltaı, Jylanbuzǵan, Aınatas turǵyn alaptary turǵyndary ortaq mádenıet úıin salyp berý, kabeldi ınternet jelisin tartý, aǵyn sý men jaıylym jer máselelerin kóterýde. Jańa mekteptiń salynǵanyn Eltaı turǵyn alabynyń turǵyndary da qalaıdy. Sondaı-aq turǵyndar ákimmen kezdesýde Badam ózeni jaǵalaýlaryna betondy damba qoıyp, bekitý jumystaryn júrgizip, abattandyrýdy jáne Aınatastaǵy №126 mektepke qosymsha 100 oryndyq oqý korpýsy, akt zaly, sportzal, sheberhana qajet ekenin jetkizdi. Qarataý aýdany Turan shaǵyn aýdan turǵyndary mektepke barar joldardyń jaryqtandyrylǵanyn qalaıdy. Tassaı eldi mekeniniń turǵyndary jataqhanany kúrdeli jóndeýden ótkizý jáne jastarǵa sport keshenin salyp berý týraly ótinishterin jetkizdi. «Qursaı» shaǵyn aýdanynda kóterilgen máseleler qatarynda jaryqtandyrý, abattandyrý, áleýmettik nysandar, jol salý, ınjenerlik jeliler júrgizý, kógaldandyrý jáne basqa máseleler bar. Shaǵyn aýdanda 1 480 úı (80%) aýyz sýmen qamtylǵan. Qaınarbulaq turǵyn alabynyń halqyn aýyz sý, gaz, elektr jaryǵy máselesi tolǵandyrady. Al Abaı aýdanyna qarasty Aqjar turǵyn alabynyń turǵyndary Shymkent-Tashkent A-2 kúre jolynyń boıynda ornalasqan qoqys polıgonynyń máselesin kóterip, ondaǵy jaǵymsyz ıis pen zııandy tútinnen qaýiptenetinderin aıtty. Bul oraıda qala ákimi polıgonǵa túsetin turmystyq qatty qaldyqtar kólemi kún saıyn 550-600 tonna, jylyna 200 myń tonna ekenin aıtyp, qoqys polıgonynyń júktemesin azaıtý maqsatynda qala aýmaǵynan taǵy bir qoqys polıgonyn salý máselesi boıynsha ınvestor qarastyrylyp jatqanyn jetkizdi.
Jalpy, qala ákimi Murat Áıtenovtiń turǵyndar kótergen máselelerge qatysty bergen jaýaptaryna júginsek, úshinshi megapolıstegi 81 eldi mekenniń 72-si sapaly elektrmen qamtylǵan. Elektr qýatymen qamtý deńgeıi – 97 paıyz. Bul kórsetkishti odan ári arttyrý maqsatynda bıyl 12 nysannyń qurylysy bastalǵan. Jyl sońyna deıin 1 qosalqy stansa, 8 eldi mekendegi qurylys jumystary aıaqtalyp, 22 myńǵa jýyq halyq sapaly elektr qýatyna qosylady. Nátıjesinde, sapaly elektrmen qamtý deńgeıi 97%-dan 99%-ǵa jetedi. Al 2023 jyly qala tolyǵymen elektr qýatymen qamtamasyz etiledi dep kútilýde. Búginde megapolıstegi 81 eldi mekenniń 78-i sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etilse, 3 eldi meken sýdy kestemen tutynýda. Byltyr tasymaldy sý ishetin 7 eldi mekenniń máselesi tolyǵymen sheshildi. Bıyl 4 nysannyń qurylys jumystary júrgizilip, jyl sońynda 11 myńnan astam qursaılyq sapaly aýyz sýǵa qol jetkizedi. Odan bólek, bıylǵa Eńbekshi aýdanyndaǵy jańa qurylys aýmaqtary men Tekesý eldi mekeniniń ishki júıelerin qaıta qurý jumystaryn júrgizý qaralǵan. Nátıjesinde, qalanyń aýyz sýmen qamtylý kórsetkishi 98-den 99 paıyzǵa ósedi. Al Saıram men Qaınarbulaqta qurylys jumystary bıyl bastalyp, keler jyly tolyǵymen aıaqtalady. Osylaısha, aýyz sýmen qamtamasyz etýdegi 100 paıyzdyq kórsetkish oryndalady. Sondaı-aq qalada bıyl 223,8 shaqyrym bolatyn 291 kóshege ortasha jóndeý jumystary júrgiziledi. Onyń 21,2 shaqyrymy magıstraldy kóshe, 202,6 shaqyrymy ishki oram kósheler. Jalpy, qalada 2025 jylǵa deıin uzyndyǵy 1000 shaqyrym shamasynda bolatyn joldy ortasha jóndeýden ótkizý josparlanýda. Nátıjesinde, jaqsy jáne qanaǵatty jaǵdaıdaǵy joldar úlesin 79 paıyzǵa jetkizý kózdelýde.
Aýmaǵy ulǵaıyp, turǵyndar sany artqan megapolıste baspana máselesi ózekti. Bul oraıda qala ákimi megapolıste áleýmettik nesıelik turǵyn úı sanyn kóbeıtý maqsatynda 2026 jylǵa deıin bıýdjet esebinen 1 mln sharshy metrdi quraıtyn turǵyn úı salynatynyn aıtady. Búginde qalada turǵyn úıge suranys – 198 623 adamdy quraıdy. Onyń ishinde 150 myń adam áleýmettik nesıe alýǵa ótinish bergen «Otbasy bank» salymshylary bolsa, 48 623-i – áleýmettik jaldamaly turǵyn úı alý úshin baspana kezeginde turǵan azamattar. Osy máseleni sheshý maqsatynda turǵyn úıdiń qoljetimdiligin arttyryp, memlekettik baǵdarlama boıynsha belgilengen baǵada úlestirý úshin joǵary sapaly áleýmettik nesıelik turǵyn úılerdiń sanyn kóbeıtý qajet. Aldaǵy 5 jylda osy sanattaǵy úılerdiń sharshy metrin 1 mln-ǵa, ıaǵnı 38 264 páterge jetkizý kózdelýde. Bıyl memlekettik baǵdarlama esebinen 173 myń sharshy metrden asa baspana paıdalanýǵa berilmek. Sondaı-aq bıyl 1 605 azamatty satyp alý quqyǵynsyz turǵyn úımen qamtý josparlanǵan. Onyń ishinde kópbalaly otbasylar – 476, halyqtyń áleýmettik jaǵynan álsiz toby – 272, jumys isteıtin jastar – 857. Alǵashqy jarnasyn óteý maqsatynda jalpy 416 turǵyn úı sertıfıkaty áleýmettik kómek retinde óteýsiz negizde berilgen. Turǵyn úı sertıfıkattaryn berý úshin bıyl da jergilikti bıýdjetten 500 mln teńge qarjy qarastyrylǵan. Eske salsaq, byltyr barlyq qarjy kózderiniń esebinen qalada 1 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Sonyń ishinde 140 myń sharshy metri – áleýmettik úı. Qalada jalpy bıyl 1 800 orynǵa arnalǵan 6 bilim berý nysany paıdalanýǵa berilmek.
Qala ákimdiginiń habarlaýynsha, turǵyn úıge muqtaj azamattar kezegine turý avtomattandyrylǵan, tizimde 48 623 azamat tirkelgen. Aldyńǵy jylǵa qaraǵanda kezekte turǵandar sany artqan. Onyń basym bóligi «Memlekettik qyzmetshiler jáne bıýdjettik mekemelerdiń qyzmetkerleri» jáne kópbalaly sanatyndaǵylar. Atalǵan azamattardy turǵyn úımen qamtý maqsatynda bıyl «5-20-25» turǵyn úı baǵyty boıynsha 18 turǵyn úıdi jáne «7-20-25» baǵytymen 15 turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý josparlanýda.
ShYMKENT