Sońǵy birneshe kúnde qant baǵasy kúrt qymbattap, ónimge degen suranys kóbeıdi. Saýda oryndarynda uzyn-sońar kezek qalyptasyp, el ishinde dúrbeleń paıda boldy. Keshe salaǵa jaýapty memlekettik organdardyń ókilderi osy jaǵdaıǵa qatysty resmı túsinikteme berdi.
Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi Saýda komıtetiniń tóraǵasy Erjan Qazanbaevtyń sózinen uqqanymyz, asa bir dúrligetindeı faktor bolmaǵan. Tıisinshe, qant baǵasy ósýi múmkin degen boljam da jasalmapty. Soǵan qaraǵanda belgili bir toptar el ishinde qoldan dúrbeleń týdyryp, qalyptasqan jaǵdaıdy óz múddelerine tıimdi paıdalanyp ketken sekildi.
Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Jeńis О́serbaıdyń málimetinshe, elimizde 90 myń tonnaǵa jýyq qant qory bar. Onyń 30 myń tonnasy turaqtandyrý qorlary men saýda oryndarynda, 47 myń tonna ónim qant zaýyttarynda, 2,5 myń tonnasy Azyq-túlik kelisimshart korporasııasynyń qorynda saqtalǵan. Endeshe, qanttyń kólemi jetkilikti bolsa, baǵa nelikten qubyldy degen zańdy saýal týyndaıdy.
– Suranys óskendikten baǵa da qymbattaǵan. Máselen, bes kúnniń ishinde bir ǵana «Magným» saýda jelilerinde 540-550 tonna qant satylypty. Ádette, mundaı merzimde 170 tonna qant satylyp kelgen eken. Oryn alǵan jaǵdaıǵa baılanysty jergilikti atqarýshy organdar men Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi baǵany negizsiz kótergen kásipkerlerge qatysty tekserý júrgizbek. Osydan keıin baǵa turaqtanýy múmkin, – deıdi Saýda komıtetiniń tóraǵasy Erjan Qazanbaev.
Áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń ishinen syrttan kóp kólemde ımporttalatyny – qant. Biraq álemdegi qazirgi geosaıası jaǵdaıǵa baılanysty Reseı qant eksportyna tyıym salýy múmkin. Jeńis О́serbaıdyń pikirinshe, buǵan alańdaıtyndaı negiz joq. О́ıtkeni álemde qant qory jetkilikti. Basqa elderden ımporttaý asa qıyndyq týdyrmaýy kerek.
– Bizdiń mınıstrlik alty túrli taýar boıynsha ımportty almastyrý jumystaryn júrgizip jatyr. Sonyń ishinde qant ta bar. Aldymyzda turǵan úlken mindet – otandyq qant óndirisin odan ári damytý. Ol úshin qant qyzylshasyn óńdeý mańyzdy. Búginde elimizde qant qyzylshasyn óńdeıtin tórt zaýyt bar. Onyń ekeýi Jambyl obylsynda, ekeýi Almaty oblysynda ornalasqan. Atalǵan kásiporyndardy qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizilip jatyr. Sondaı-aq Jambyl oblysynda taǵy bir jańa zaýyttyń qurylysy josparlanyp otyr, – deıdi Jeńis О́serbaı.
Vıse-mınıstr zaýyttardyń tolyq qýattylyqpen jumys istemeıtinin moıyndady. Sondyqtan elimizde qant qyzylshasy alqaptaryn ulǵaıtý jumystary júrgizilip jatyr. Buǵan memleket tarapynan sýbsıdııa beriledi. Bekitilgen ulttyq jobaǵa sáıkes, 2025 jylǵa deıin qant qyzylshasy alqaptarynyń 70 paıyzǵa jýyǵyna memleket tarapynan qoldaý kórsetiledi. Sondyqtan buǵan qomaqty ınvestısııa tartylady dep kútilýde. Sonymen qatar elimizde qant qyzylshasyna sýbsıdııa beriledi. Onyń bir tonnasyna 10 myń teńgeden úlestiriledi. Jyl saıyn shamamen 350 myń tonnaǵa jýyq qant qyzylshasy jınalady. 2021 jyly qant qyzylshasyn satyp alýǵa 7 mlrd teńgege jýyq qarjy bólinipti. Sondaı-aq bıyl Pavlodar oblysynda qant qyzylshasyn óńdeıtin zaýyt ashylýy kerek edi. Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstriniń aıtýynsha, bul zaýyt ázirshe joba kúıinde qalyp otyr.
– Bul jobany Pavlodar oblysynyń ákimdigi usynǵan. Tehnıkalyq ekonomıkalyq negizdemesi jasaldy. Sonyń negizinde ákimdik pen Kazakh Invest ulttyq kompanııasy strategııalyq ınvestor izdestirýde. Ázirshe ınvestor tabylǵan joq. Tıisinshe, zaýyttyń qurylysy da bastalmady. Al zaýyttyń bıyl paıdalanýǵa beriletini týraly aqparat boljam bolsa kerek, – dedi ol.
J.О́serbaı ishki naryqty azyq-túlikpen qamtamasyz etýge kún saıyn monıtorıng júrgiziletinin málimdedi. Onyń málimetine sensek, 12 naýryzdaǵy jaǵdaı boıynsha respýblıkada 1,3 mln tonna áleýmettik mańyzy bar taýar qory qalyptasqan. Onyń ishinde qorda 144 myń tonna un, 90 myń tonna qant, 40 myń tonna kúrish, 21,5 myń tonna makaron, 900 myń tonna kókónis ónimderi saqtalǵan. Vıse-mınıstr azyq-túlik qory apta saıyn tolyqtyrylyp ári jańartylyp otyrady dep sendirdi.