El Prezıdenti Q.Toqaevtyń «Jańa Qazaqstan: Jańarý men jańǵyrý joly» Joldaýynda halyqqa qajetti reformalardy júzege asyrý árqashan basty basymdyq bolyp qala beretini týraly aıtylǵan. Usynylyp otyrǵan reformalar birinshiden, dáıekti demokratııalandyrýǵa yqpal etedi, ekinshiden, memlekettiń turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi.
Qazaqstan Konstıtýsııasyna engiziletin ózgerister men tolyqtyrýlar bizdiń memlekettik qurylysymyzdyń «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» degen negizgi formýlasyn iske asyrýy kerek.
Konstıtýsııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly usynystardy tujyrymdaý jónindegi jumys toby Qazaqstannyń tarıhı damýynyń mańyzdylyǵyn túsine otyryp, Memleket basshysynyń Joldaýynda qalyptasqan ıdeıalardy konstıtýsııalyq normalarǵa aınaldyra bildi.
Konstıtýsııanyń 6-baby 3-tarmaǵynyń «Jer jáne onyń qoınaýy, sý kózderi, ósimdikter men janýarlar dúnıesi, basqa da tabıǵı resýrstar halyqqa tıesili» degen jańa redaksııasy eń joǵary ulttyq múddelerge saı keletini sózsiz.
Qoǵamda Prezıdenttiń óz ókilettikteriniń bir bóliginen bas tartýy oń qabyldandy. Memleket basshysynyń óz ókilettiginen bas tartyp, ol quzyretterdi Parlament, Úkimet jáne máslıhattarǵa berýi tarıhta sırek kezdesetin jaǵdaı. Osylaısha, Konstıtýsııanyń 61 jáne 62-baptarynda halyqtyń ómiri men densaýlyǵyna, konstıtýsııalyq qurylysqa, qoǵamdyq tártipti qorǵaýǵa, eldiń ekonomıkalyq qaýipsizdigine qater tóndiretin jaǵdaılarǵa jedel den qoıý maqsatynda Úkimettiń jaýapkershiligi artady.
Prezıdenttiń taǵy bir mańyzdy qaǵıdaty – jaqyn týystar saıası memlekettik qyzmetshiler, kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń basshylary laýazymyn atqarmaýy kerek. Bul – memlekettik qyzmetshiler úshin ǵana emes, Qazaqstannyń árbir azamaty úshin laıyqty úlgi.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasynda adam men azamattyń quqyqtaryn qorǵaýǵa kóp kóńil bólinedi. Konstıtýsııanyń 15-babynda kórsetilgen ólim jazasyna tyıym salý týraly tarıhı sheshim qabyldandy. Konstıtýsııanyń 16, 24 jáne 39-baptarynda adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtarynyń kepildikteri kúsheıtiledi. Konstıtýsııanyń 83-1-babynda adam quqyqtary jónindegi ýákil týraly normanyń alǵash ret bekitilýi adam men azamattyń buzylǵan quqyqtary men bostandyqtaryn qalpyna keltirýge yqpal etetini sózsiz. Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń quqyqtyq jaǵdaıy men qyzmetin uıymdastyrý Konstıtýsııalyq zańmen anyqtalady.
Prezıdent Joldaýynda azamattardyń túsinikteme alý úshin Konstıtýsııalyq Keńeske tikeleı júgine almaıtyndyqtaryn atap ótti. Memleket basshysynyń usynysy boıynsha zań jobasynda Konstıtýsııalyq Keńes Konstıtýsııalyq sot bolyp qaıta quryldy. Konstıtýsııalyq sottar álemniń kóptegen elinde jumys isteıtinin barshamyz jaqsy bilemiz. Konstıtýsııanyń 72-babynyń 3-tarmaǵynda Konstıtýsııalyq sot azamattardyń ótinishteri boıynsha olardyń Ata Zańda bekitilgen quqyqtary men bostandyqtaryna tikeleı áser etetin normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń Respýblıka Konstıtýsııasyna sáıkestigin qaraıdy dep jazylǵan.
Men Konstıtýsııaǵa engizilip otyrǵan keıbir ózgerister men tolyqtyrýlarǵa ǵana toqtaldym. Biraq atalǵan zań jobasy qabyldanǵan jaǵdaıda onyń Jańa Qazaqstandy qurýǵa óz úlesin qosatyny kúmánsiz.
Erkin OŃǴARBAEV,
zań ǵylymdarynyń doktory, professor