Qyran baptaǵan qyz

Álemniń úzdik joǵary oqý oryndary – Garvard pen Oks­fordtyń shaqyrtýynan bas tart­qan Aısholpan búginde Almaty oblysy, Qarasaı aýdanynda or­na­lasqan Súleımen Demırel ýnı­versıtetinde bilim alady. Qazaq­­standy álemge áıgili etken ór Altaı­dyń ójet qyzy jaıly jal­paq jurt odan ári tanı tússin degen nıet­pen qalam terbeýdi jón sanadyq.

Aısholpan Nurǵaıypqyzy Mońǵolııanyń Baıan-О́lgeı aıma­ǵynda qarapaıym otbasynda tárbıelengen. Jeti atasynan beri jalǵasyp kele jatqan qus­begilikti ol da boıyna sińirip, ult­tyq ónerdi ulyqtaýdy jón sanaǵan. Ata-ájesiniń qyzy bol­ǵanymen, qus baptaýdan sol aımaqqa tanymal ákesin úlgi tutady. Atakásipke otbasynyń árbir múshesi jaqyn. О́zinen úlken aǵasy da, artynan ergen inisi men sińilisi de búrkitti qol­­ǵa úıretýdiń qyr-syryn meń­gergen.

Búrkitshi qyzdyń besigi terbelgen Baıan-О́lgeı ólkesi – taý-tastyń mekeni. Bul jerde qazaq­tyń salt-dástúri áli kúnge deıin saqtalǵan. Munda ony keıingi urpaqqa dáripteıtin qalyń qan­das turady. Olardyń ulttyq ónerge degen yqylasy erekshe bolǵany, bálkim, qazaq qyzynyń osy jolǵa túsýine sebep bolǵan da shyǵar. Jaılaýy jasyl, tumsa tabıǵaty bar aımaqta Aısholpan erkin qusty óz yrqyna kóndirip, alty jasynda atqa mingen. Osy kezden bastap qus ushyrýǵa degen yntasy oıanyp, óziniń jeke qyrany bolǵanyn qalapty. Keıin ákesi Nurǵaıyp qyzynyń beti­nen qaqpaıyn dep ony ózimen shyń basyndaǵy búrkittiń uıasyna alyp barǵan. Aısholpan osylaısha alǵash túz taǵysynyń ba­la­panyn óz qolyna alyp, ony baptap, jan dosyndaı se­rik etip, «Aqqanat» dep at qo­ıyp­ty. Búrkit ekeýiniń etene tart­qany sonshalyq bir-birin alys­tan tanyǵan. Tipti, qyran qus Aısholpannyń ár qadamyna qu­laq túrip, júrgen júrisin tanyp, dybys shyǵaratyn ádeti bolǵan.

Aısholpannyń búrkitshiler básekesine túsýi 13 jasynan bas­talǵan. Qarsylastaryna des ber­meıtin qazaq qyzynyń oljaly oralatyny jıi bolǵan kórinedi. Únemi úzdik atansa da óziniń jolyn qarsylas aǵalaryna beredi eken. Aıtýynsha, bul jarysqa qatysýshy er adamdarǵa degen syılastyqtyń belgisi.

Álem tanyǵan Aısholpan Nur­ǵaıypqyzynyń tanymal bo­lýy kezdeısoq desek bola­dy. Birde onyń aýylyna Iz­raıl­den fotograf Asher Svı­denskıı kelip, aýyldyń kóri­nisin, Aısholpan men onyń búr­kitin sýretke túsiripti. Ol ony áleý­mettik jelilerge salyp, ǵalam­tor qoldanýshylarymen bó­lis­ken. Bul fotosýretterdi amerı­kalyq rejısser Otto Bell alǵash baıqap, Aısholpan men onyń ómiri jaıly fılm túsi­rý oıyna kelgen. Osy ıdeıasyn júzege asyrý úshin arnaıy Moń­ǵolııaǵa barǵan. Osylaısha qy­raǵy AQSh rejısseriniń týyn­dysy eki jarym jyl ishinde tas­palanyp, 2014 jyly jaryqqa shyqty. Derekti fılm «Búrkitshi qyz» (The Eagle Huntress) dep atalypty. Taǵy bir aıta keterligi, bul týyndy amerıkalyq eń úzdik kınojúlde bolyp tabylatyn «Oskar» syılyǵyna úmitker 15 fılmniń qataryna engen.

Aısholpan haqynda alǵash de­rekti fılm shetelde kórsetile bastaǵan soń, oǵan álemniń túk­pir-túkpirinen arnaıy shaqyr­týlar túsken. 30 eldi aralap tam­sanǵanymen, onyń asqaq armany Qazaqstandy kórý edi. Onyń osy maqsatyn oryndaýǵa Qazaqstan ulttyq telearnasynyń tilshi­si Ǵabıt Bókenbaı yqpal etipti. Búr­­kitshi qyz ol kisige áli kúnge de­ıin alǵysyn aıtady. 2018 jy­ly qazaq qyzy atajurtqa qo­nys aýdaryp, keıin elordadaǵy ­Spec­trum Halyqaralyq mek­te­binde bilim aldy.

Búrkitshi qyzdyń óneri men ómiri kórinis tapqan atalmysh kıno búgingi tańǵa deıin álem­niń belgili kınoteatrlarynda kór­se­tilip úlgerdi. Bir ókinishtisi, ­Qa­zaqstan jerin álemge áıgili etken Aısholpan osy fılm otan­dyq kınoteatrlarǵa áli kún­ge deıin jol tartpaǵan. Muny eli­mizdiń Mádenıet jáne sport mı­nıstrligi nazarǵa alady degen úmi­timiz bar. Qazaq qyzyny armany da osy – atamekende kıno­nyń kórsetilýi.

Kóńildi qýantar bir jańa­lyq – jaqynda bul fılm­niń Qazaqstandaǵy tusaý­ke­­­seri Aısholpan bilim alyp jat­­­qan Súleımen Demı­rel atyndaǵy ýnı­versıtette uıymdas­ty­ryl­dy. Fılm kelgen qaýymǵa una­dy, oń baǵasyn berip, rıza­shy­lyq­taryn bildirdi.

Qazirgi ýaqytta Aısholpan Nur­ǵaıypqyzy joǵaryda atap ótken ýnıversıtettiń 2-kýrs stý­den­ti. Munda ol «Qazaq tili men áde­bıeti pániniń muǵalimi» ma­man­dyǵy boıynsha bilim alý­da. Osy bilim ordasynyń jataqha­nasynda turady. Jazǵy demalys kezinde Baıan-О́lgeıdegi ata-anasyna, jaqyndaryna barýdy umytpaıdy. Aqqanatyna degen saǵynyshyn basyp, ara-tura jarystarǵa qatysady. Aıta ke­teıik, búrkitshi Aısholpan osy ýaqytqa deıin qyran qusymen 14 túlki, 2 qasqyr aýlaǵan. Olardan ishik, jamylǵy jasap turmysqa qoldanǵan.

13 jasynda dúnıejúzine ta­nyl­ǵan qanatty qyz Mońǵolııa­nyń týrızm salasyn jandan­dy­rý­ǵa erekshe úles qosqanyn da esten shy­ǵarmaǵan jón. Shetel­den ke­­letin saıahatshylardyń bira­zy Aı­shol­pandy kórýge keledi eken. Bá­­riniń qyzyǵatyny – jas búr­kitshi qyzdyń sol kezdegi tur­mys-tirshiligi, otbasylyq ómiri.

Mine, biz biletin, maqtan ete­tin Aısholpan osyndaı. Áńgime barysynda aldaǵy armany men atajurttaǵy ómir salty jaıynda suraýdy da umytpadyq. Keıbir qupııa josparyn da aıtty.

– Osy jyldyń jaz mezgilinde men jaıly kıno túsirgen amerı­kalyq rejısser Otta Bell endi mýltfılm daıyndaǵaly jatyr. Muny áli eshkimge aıtpaǵan edim. Sizdermen bólisip otyrmyn. Bári oıdaǵydaı bolsa búrkitshi qyz týraly tyń týyndy balalar álemine de jol tartady, – dep keleshek josparymen bólisti.

Aısholpan Qazaqstandaǵy jastardyń búgingi jaǵdaıyna alańdaýshylyǵyn bildirdi. Onyń pikirinshe, osy eldegi jastar sheteldikterge kóp elikteıtin kó­rinedi. Biraq barlyǵymen qarym-qatynasy jaqsy ekenin aıtty. Eń bastysy ulttyq ónerdi, mádenıetimizdi umytpasaq de­gen tilegi bar. Keleshekte muǵa­limdik mamandyqpen qatar qus­begilikti de qatar alyp júr­gisi keledi. Ulttyq ónerdiń mek­te­bin qalyptastyryp, magıstra­týralyq bilim deńgeıin shet elde shyńdaýdy maqsat etedi.

Barlyq armanyna jetýine biz tilektespiz. Qazaqtyń qa­ny­na bitken tól ónerdi tanyt­qan búrkitshi qyzdy árbir qazaq­stan­dyq maqtan tutatyny sózsiz. Búr­kit baptap, saıatshylyq sal­ty­myzdy jańǵyrtyp, jer-jahanǵa memleketti máshhúr etken Aısholpanǵa alǵystan basqa aıtarymyz joq.

Dıdar MÁLIKULY, jýrnalıst

Almaty oblysy,

Qarasaı aýdany