Qazaq halqynyń dúnıetanymynda úki qasıetti qus dep sanalǵan. Úlpildek júnin ásemdik úshin ǵana kádege jaratpaı, onda bir qasıet bar dep eseptegen. Qustyń qaýyrsynyndaǵy beder Qurannyń qupııalanyp jazylǵan nusqasy dep balanyń besigine, bas kıimine taqqan. Áttegen-aıy sol, sońǵy ýaqytta bul yrym umyt bolyp, tipti «Qudaıǵa serik qosý» dep qarsylyq bildirgender qaptap barady. Sonda áýlıe Máshhúr Júsip Kópeevtiń taqııasyna taǵylǵan úkiniń qasıetsiz bolǵany ma?
Aqyn, folklorshy, ǵalym, aǵartýshy, etnograf, shejireshi, pýblısıst, din ǵulamasy Máshhúr Júsip segiz jasynda din bilimin ǵana emes, «Qozy Kórpesh – Baıan sulý», «Er Tarǵyn», «Tórt jigittiń óleńi» sekildi qıssa-dastandardy da jatqa aıtatyn bolǵan. Jurtshylyq tańyrqasyp: «Kópeıdiń bir balasy – saırap turǵan bulbul. Sóılegen sózi, aıtqan óleńi kisiniń meıirin, qulaǵynyń quryshyn qandyrady. Aǵyp turǵan bulaq, janyp turǵan shyraq», dep súısinipti. Birde hazirettiń úıine túsip, sálem berip, qonaq bolǵan aǵa sultan Shormannyń Musasy da atyna qanyq Júsipti tyńdap kórmek bolady. Sózge sheshen, tilge usta kip-kishkentaı Júsiptiń ónerine súısinbegen jan qalmaıdy. Sol májiliste Máshhúrdiń ákesi Kópeı de bolypty. Ol kisi jyly júzdi, jumsaq sózdi bolǵandyqtan, ýaqytyndaǵy qarııalar ol kisini «sopy» dep qurmetteıdi eken. Musa dýanbasy Kópeıge «Sopy, myna balańa munan bylaı úki taqtyryp qoıyńyz. Kóz-tilge shet bolmasyn! Bul óz zamanynda halyqqa Máshhúr bolatyn bala eken!» dep jyly lebiz bildiripti. Shormannyń Musasynyń aýzy dýaly bolyp shyqty. Halyq bar-joǵy 8 jasynan «Máshhúr Júsip» ataı bastady. Sol kezden bastap taqııasynan úkisin tastamapty. Onyń nege taǵatynyn suraǵandarǵa: «Úkini nege taǵady, bilesiń be? Júırik atqa taǵady, qyran qusqa taǵady, sulý qyzǵa taǵady. Meni óziń solardyń bireýinen kem dep otyrsyń ba?» deıtin kórinedi.
Máshekeń úki taǵýǵa baılanysty oqıǵany qaǵazǵa bylaı túsiripti:
Kúni edi aǵa Sultan sol kúnde endi,
Baıantaý qalasyna Musa keldi.
Aldyna kóremin dep aldyrǵanda,
Tynbastan jazǵan Máshhúr qaqsaı berdi.
Parasat nurymenen ábden bildi:
«Qaqqaı», dep Qudaı munan kóz ben tildi!
Mynaý Máshhúr bolatyn bala eken dep
Er nazary tııýmen náfis qyldy.
– Eı, sopy, bul balańdy jaqsy baq dep,
Ne bolsyn munan artyq til men jaq dep.
Aıaýmen meıiri túsip, bylaı aıtty:
Balańa munan bylaı úki taq dep...
Iá, úki taǵý salty kóneden kele jatqan yrymnyń biri. Sábıdiń uıqysy tynysh bolsyn dep besikke, baqyt ákelsin dep qyzdardyń sáýkelesine, til-kózden aýlaq bolsyn dep uldardyń taqııasyna, sezimderi aq bolsyn dep eki jastyń shymyldyǵyna, sal-serilerdiń dombyrasyna taqqan. Tipti júırik attyń jalyna, naızaǵa da taqqan. Oǵan Qazybek bıdiń tómendegi sózderi dálel: «Biz qazaq degen mal baqqan elmiz. Eshkimge soqtyqpaı jaı jatqan elmiz. Elimizden qut-bereke qashpasyn dep, jerimizdiń shetin jaý baspasyn dep, naızaǵa úki taqqan elmiz».
Úkiniń qaýyrsynyn alý úshin ony óltirmeıdi. О́ltirgen adamdy kıesi urady degen túsinik bar. Úkini aýlap ustap, balaq júni men baýyr tósiniń júnin alyp, ózin jemge toıǵyzyp qoıa bergen. Muny «úki júndeý» dep ataıdy. Búrkitshilikpen aınalysqan qazaq úkini qaýyrsyny úshin qadirlegen. Qus etimen qorektengen taý halqy da úkini atpaǵan. Ańyzǵa qulaq túrsek, Nuh paıǵambarymyzdyń kemesiniń Qazyǵurt taýyn tabýyna jol siltegen úki qusy dep aıtylady. Soǵan baılanysty Nuh paıǵambar úkige «orman toǵaıdyń ıesi bol, shańyraqtyń kıesi bol» dep bata bergen eken.