Mektep – parasat pen kemeldikke bastaıtyn qaqpa. Mektep – erteń men búgindi jalǵaıtyn bilim oshaǵy, sáýleli bolashaqqa aparar keme. Elimizde qazirgi tańda esepsiz bilim ordalary salynyp, urpaqqa jańasha baǵytta bilim taratýǵa atsalysý ústinde. Aqmola aımaǵy erte kezden-aq aǵartýshylyq baǵytqa shyndap den qoıǵan óńir. Oǵan kýá – Jambyl atyndaǵy №4 mektep gımnazııasy.
Mekteptiń irgetasy qalaı qalandy?
Tarıhy erteden tamyr tartqan mekteptiń alǵashqy irgetasy 1907 jyly qalanady. Aýyl arasyndaǵy qazaq pen tatar turǵyndarynyń qarjysyna soǵylǵan bilim ordasy qarapaıym halyqtyń qolymen turǵyzylǵan. Alǵashynda mektep medreseniń qyzmetin atqaryp, túske deıin eresek balalar oqysa, tústen keıin kishi shákirtter almasyp bilim alady. Abylhanov jáne Baqıev esimdi moldalar balalarǵa sabaq berip, musylmansha hat tanytady. 1909 jyly mektep jańasha betburys kezeńin bastan keshedi. Qalanyń zııaly azamattarynyń shaqyrtýymen Qazan qalasyndaǵy «Muhamedııa» medresesiniń túlegi, Orynbordaǵy muǵalimder daıarlaıtyn semınarııany támamdaǵan kásibı muǵalim, jan-jaqty izdenimpaz, bilgir azamat Ǵalymjan Qurmashev oqý ordasyna qyzmetke keledi. Ǵalymjan Shákirjanuly mektepti «jádıd» úlgisimen jańasha oqytýǵa barynsha kúsh salyp, dinı bilimdi ǵana oqytatyn oshaqta tarıh, ana tili, jaratylystaný men arıfmetıka pánderin oqytýdy bastaıdy. Munymen qosa tártip buzǵan shákirtterdi shybyqpen urýǵa tyıym salyp, alǵash ret 45 mınýt oqytý men úzilis berý tártibin jolǵa qoıady. Jalǵyz ul balalardy ǵana emes, 1911 jyly qyzdardy da oqýǵa shaqyrý isi qarqyndy júzege asyryla bastaıdy. Dúmshe moldalar men ǵylymsyz ımamdardyń «mektepke barǵan qyzdardyń bolashaqta nekesin qııýǵa bolmaıdy» degen jalǵan ýaǵyzdaryna tótep bergen zııaly azamattar osylaısha alǵyr, parasatty ul-qyz tárbıeleý jumysyna tabandy túrde atsalysty.
Sáken Seıfýllınniń izi qalǵan
1912 jyly Ǵalymjan Qurmashev ata-analar jınalysyn ótkizip, balalarǵa orys tilin oqytý jóninde pikirin ortaǵa salady. Ata-analar ustazdyń usynysyn jarysa qoldasady. Alaıda qalalyq dýma depýtattary orys tilin oqytý men arnaıy muǵalimder daıarlaýǵa qarjy bólý isine qarsylyq tanytady. Tyǵyryqqa tirelgen mańyzdy máselege kómek qolyn sozǵan biregeı tulǵa Sáken Seıfýllın edi. 9 jasynda-aq Nildi kenishindegi orys bastaýysh mektebine oqýǵa qabyldanyp, odan soń eki jyldyq prıhod mektebin bitirgen tilge júırik, keýdesi qazyna qalamger oqý ornynyń jaǵdaıymen etene tanysa kele, eshqandaı aqy suramaı-aq shákirtterge orys tilin úıretý jumysyna kirisedi. Bul jóninde sákentanýshy, belgili ǵalym Tursynbek Kákishev: «1912 jyldyń qysy men kóktem aılarynda Sáken Seıfýllın musylman medresesinde shákirtterge orys tilinen sabaq berdi», dep zertteý eńbeginde keltirgen. 1917 jyly 27 jeltoqsanda Aqmolada Keńes ókimeti ornap, aqyn Sovdep prezıdıýmynyń múshesi jáne Oqý-aǵartý halyq komıssary laýazymyna taǵaıyndalady. Aıtýly qyzmette júrip búkil qazaq halqynyń saýat ashýyna edáýir úles qosqan qaıratker qalamger Aqmola oblysyn aǵartý salasyna óz qoltańbasyn óshpesteı etip qaldyrǵany aıqyn.
Mekteptiń qazirgi ahýaly
Mektep dırektory Maǵzumova Baqytgúl Amangeldiqyzy bilim ordasynyń tarıhyna kóz jibere kele: «Mektebimiz tarıhı qatparlaryn kórip otyrǵandaryńyzdaı qıly kezeńderden ótken. Tipti oqýshy sany jetispeı jabylyp qalýǵa taıaý kezder de bolǵan. Muǵalimder úı-úıdi aralap, túsindirý jumystaryn júrgizip, mekteptiń qaıta jumysyn jalǵastyrýyna septigin tıgizgen. Bıyl bizdiń oqý ordamyzdyń qurylǵanyna – 115 jyl. Mekteptiń 110 jyldyǵyn úlken deńgeıde atap ótilip, is-sharaǵa tanymal túlekterimiz kelip qatysty. Jýrnalıst Dókesh Baıymbetov, Ospan Súleımenov, Svetqalı Jaqııanov jáne Sáken Seıfýllın atyndaǵy agrarly ýnıversıtettiń rektory bolǵan Aıtbaı Býlashev, sporttan álem chempıony Danııar Tólegenov, ánshi Qanat Úmbetov syndy bedeldi túlekterimiz bar. Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyna arnalǵan is-shara ótkizip, arnaıy mekteptiń tanymal 30 túlegin shetelden, basqa qalalardan shaqyryp búgingi oqýshylarmen ǵıbratty kezdesý ótkizgenbiz. Jylyna shamamen 2-3 oqýshy Nazarbaev ýnıversıtetine túsedi, byltyr 112 oqýshydan 65-i grantqa tústi. Mine, osyndaı jetistikterimiz bar» dep sózin jalǵady.
Sonymen qatar dırektor mekteptiń ishki qurylymymen birge áleýmettik máselelerin de tilge tıek etti. «Mektepte 158 ustaz, 2 100 oqýshy, 35 qyzmetker bar. Qoǵamdyq gýmanıtarlyq salalarǵa, qazaq tili men ádebıeti, aǵylshyn tili, tarıh pánderin tereńdep oqytýǵa kóńil bólemiz. Qazir sońǵy tórt-bes jylda qazaq tili máselesi týyndap otyr. Táýelsizdik tańynda týǵan balalardyń tili oryssha shyǵyp, mektepke qazaq tilin bilmeı keletin oqýshylar bar. 25 oqýshynyń 4-5-i qarapaıym qazaq tiliniń qoldanystaǵy sózderin bilmeı jatady. On jyldaı ýaqyt buryn mundaı másele bolmaǵan. Bul jerde basty kináli – ınternet júıesi, áleýmettik jeliler dep oılaımyn. Sondyqtan muǵalimderimiz olarmen arnaıy jumys júrgizip, 1-2 jyl kóleminde tilin syndyryp otyr. Taǵy bir másele, mekteptiń syrtynda balalar oınaıtyn sport alańy osy ýaqytqa deıin bolmaǵan. Mektebimiz eski ekenin ózińiz de kórip otyrǵan shyǵarsyz. Osy máseleler sheshimin tapsa deımin», dedi.
Baqytgúl hanym sonymen birge búgingi oqýshylardyń namysshyl, erkin oıly, memleketshil ekendigine toqtaldy. Rýhynda buǵaý joq mundaı urpaq el bolashaǵyna óz úlesin qosary daýsyz.
Sóz sońy
Dırektor bólmesinen shyqqan soń mektep murajaıyna qaraı qadam bastyq. Murajaıda Jambyl Jabaevqa arnalǵan baǵaly málimettermen qosa bilim oshaǵynyń tereń tarıhy sýretter men jádigerler arqyly kórinis tapqan. Mektepke kelgen qadirli qonaqtar, alǵashqy dırektorlar, ozat muǵalimder, aıtýly oqýshylar murajaı buryshtarynda kórermender úshin taıǵa tańba basqandaı anyq kórsetilgen. Tarıhy kemel, rýhanııaty bıik bilim ordasynyń alar asýy alda. Aqmola oblysynda alǵashqy oqý orny bolyp irgetasy qalanyp, talaı urpaqtyń kókirek kózin ashqan bilim ordasynyń ataýy tarıh sahnasynda altyn árippen jazylary sózsiz.