O, ol bir bıikten shyrqaǵan án edi!Ol bir jan-júıeńdi túgel tebirenter sóz edi.Ol bir sý ishinde, muz astynda órtep jiberetin ot edi,Ol bir ólini tirilter sıqyr edi.
Ǵabıt Músirepov
Týmysynan da, tulǵasynan da ónerpazdyq, sýretkerlik, sýretshildik, oı men sózge, móldir, taza, názik sezimge yntyzarlyq tolyq boı kórsetken Ilıa aǵa Jaqanovtyń oı-sanasynda, mı qazanynda, kóńil saraıynda Qudaı jaratqan keńistiktiń myń san boıaý tústerge bólengen kórinisteri, sıqyrly, kerim-kerbez sýretteri, áýezdi, beıneli, jandy dybystary, jalyndy ottaı jaınaǵan ómir tájirıbesinen, arman-qııal, maqtanyń dánindeı kóńil dúnıesinen jıǵan-tergen danalyq monshaqtary bir mezette altyn balyq úıirindeı shoǵyrlanyp, nury shalqyǵan tutas bir sáýleli qubylysqa aınalǵandaı. Aıda aıaq, jylda jilik joqtyqtan ba eken, beıne bir saǵym sııaqty «Dúnıe shirkin» qubylyp, qulpyrǵan sáýletimen qyzyqtyryp, ózgeshe ózeýretip, qulshyndyryp, soqqan jeldeı lezde buldyrlap-sýdyrlap óte shyǵaryn esti sezimpaz jan erekshe túısineri, túsineri haq. Qydyrdyń qaınap shyqqan bal bulaǵy esilip aqqan, arǵymaǵy kósilip shapqan ǵalamat Uly Dalasy, Máńgilikke qadam basqan Qasıetti Eli – Qazynaly Jeri – Ilekeńniń berekeli oı-tolǵanystarynyń negizgi qazyǵy. Ol tabıǵatpen shúıirkelesedi, rýhanı dúnıesin baıytady, sóıtip, sulýlyq, ómir-tirshilik álemine oı kózimen úńiledi, sezim tilimen sóıletedi. Eger de erke Esildiń jaǵasynda Saryarqanyń jupar aýasynan rahat taýyp turyp, uly darııa Edil-Jaıyǵyn úzdige saǵynady. Nege ekeni belgisiz, saı-súıegi Edil-Jaıyq dep syrqyrasa, jan tilegi sonaý qart Qarataý boıynda qulyn-taıdaı tebisip ósken balǵyn dáýrenniń kýágeri Myrzataı Joldasbekovtiń:
Dáýren kóship
barady qaraılamaı,
Qubylady kún saıyn
qalaı-qalaı! –
deıtin «Dúnıe shirkin» ániniń osy bir meılinshe kelisti, sypaıy, sulý lebizdi joldary jan júıesin solqyldatyp bosatyp, qaıran, sol bir bazarly shaqtyń qaıyrylmas kúnderi elestep, «tańǵajaıyp ertegi dúnıesine qyzyqqandaı», ejelgi uly mekenniń ulaǵatty uly saryndaryna, dabyldy dúbirlerine den qoıǵandaı hal keshtim, telegeı syrǵa keneldim dep jomart peıildi, meıirli, berekeli Ilekeń...
«Dúnıe shirkin!» Osy bir tirkes – adam ómiriniń, jalǵan dúnıeniń qımas bir keremet sátiniń zatty sıpattamasy. Sol sebepti «arnaýly taýsynshaq kúndi» el júgin arqalaǵan erlershe maǵynaly ótkizý – paryz. Bir sóz bir sózdiń qýǵynshysy degendeı, Myrzataı Joldasbekovtiń «Dúnıe shirkin» jáne Ilıa Jaqanovtyń «Edil-Jaıyq» ánderiniń áserinen ult perzenti, qazaq ádebıetiniń klassıgi Sáken Seıfýllınniń:
1) Uzyn aqqan Edil menen Jaıyǵyń!
Talaı erler órleı salǵan qaıyǵyn!
2) Bar adamzat tynbaı jortqan qumyrsqa,
Kórinse de shirkin ómir tym qysqa! – deıtin fılosofııalyq oı-silemderi kóńilime sap ete tústi.
Ilıa Jaqanovtyń «Dúnıe shirkin...» deıtin esse-elegııasyn oqı bastaǵanda-aq adam qııalyn segiz qıyr shartarapqa sharyqtatady, qısapsyz áserler, orasan sýretter, sımvolıkalyq assosıasııalar týyndatady. Qas sheber oımaq tańdamas. О́z isiniń, oıynyń sheberi Ilekeń: «Sońǵy kezderde Myrzataıdyń osy áni esimnen shyqpaıtyn boldy. Úıde otyrsam da, Jaıyqty jaǵalap júrsem de, uzyn jolda terbelip sapar shegip kele jatsam da, ıá, keıde dýyldasqan kóńildi toptyń ortasyna kez bolyp qalsam da eshbir dý-dýdy elemeı, júrek pernem bul ándi tamyljytyp shertedi de júredi, meni dúnıe shýynan bólektep», dep tebirenedi. Nelikten? Ne sebepten? Tabıǵat kóktemde jańǵyryp-jańaryp, kóriktenip, tamyljyp, búr jaryp, gúldenetini sııaqty, adam balasy ýyzdaı ýyljyǵan balaýsa shaǵynda ómir, tirshilik, dúnıe qubylystaryn tap-taza kúıinde qabyldap, sanasynda taıǵa tańba basqandaı, duǵaly sóz óshpes iz qaldyratynynan da bolsa kerek-ti. Rasynda, qandy kóılek ishiktiń ishki baýyndaı aınymas dosy, murattasy Myrzekeńniń sol bir kezdegi bolmys-bitimi, kózqarasy, ynta-zeıini, is-áreketteri kóz aldynda. Ol – mekteptegi qabyrǵa gazetiniń redaktory. Jas naýsha poezııa men mýzykaǵa sonshalyqty qushtar edi. 6-synypta garmonda oınaǵan. Gete, Pýshkın, Lermontov, Abaı jyrlaryna meıirlenip, jatqa soqqan. О́ziniń oı-pikirin aqynsha tolǵap, órnektep-mánerlep shabytty jetkizgen. Án-kúıge degen tanym-paıymy da ózgeshe bolǵan. Ásershildigin aıtsańyzshy! Zadynda aqyldyń, oıdyń, qııaldyń, dúnıetanymnyń gúldenip kórkeıýine ásershildiktiń joıqyn yqpal jasaıtyny daýsyz.
Izgiligi men bilimdiligi jarasym tapqan matematık, farabıtanýshy Aýdanbek Kóbesov, orys tili men ádebıetiniń maıtalmany Álken Jylqyaıdarov pen Shynar Sarybasova, tárbıeshi Vladımır Stepanovıch Pýshkarev («Igraı...ıgraı! Ý tebıa slýh horoshıı...molodes!» deıdi eken) sııaqty ustazdarynan tálim alǵan, danalyǵyna, kisiligine qanǵan.
Qaıratker, ustaz, túrkitanýshy, elshi Myrzataı Joldasbekovtiń, ıaǵnı Ilıa Jaqanovsha aıtqanda, «iri tulǵaǵa aınalǵan ǵulamanyń» ómir jolyn, shyǵarmashylyq ónernamasyn, ásirese kompozıtorlyq erekshe qabilet-qarymyn baısaldylyqpen baıandaıdy. Jas jaınaq Myrzataı Joldasbekov boıyndaǵy zerdelilik, jetelilik, qabilettilik, rýhanı sulýlyq, ásershildik kıeli topyraqtan, jaqsy ortadan, tamyr-tekten buıyrǵan qasıet ekenin, ıaǵnı «kóńil sandyǵynda bir baǵa jetpes dúrdiń (injý, ıman)» qalaısha kemeldengenin, kósile samǵaǵanyn jarqyn aıǵaq-dáleldermen júzikke qas qondyrǵandaı etip sóıletedi. Sebebi kýágerdiń baılamy – aqıqattyń aıǵaǵy.
Án men kúı – «halyqtyń bet-beınesi, minez-qulqy, bitim-bolmysy, jany men júregi, oıy men sezimi»! Atyraý shaharynda, drama teatry sahnasynda «Mýzart» tobynyń muzbalaǵy, jigittiń jampozy Meırambek Bespaev «Dúnıe shirkindi» babymen balbyratyp shyrqaǵanda, Ilekeńniń kóńiline qaıtyp oralmas altyn dáýren, ótken kúnniń sáýleli, shuǵylaly elesteri kólbeńdeıdi.
Ilıa Jaqanovtyń sıpattaýynsha, «janǵa jaıly lebizimen», «jumsaq sóıleıtin ádetimen» Myrzekeń bizder oqyǵan kitaptarymyz, uly tulǵalarymyzdyń qadir-qasıetin bappen talǵap, ózinen-ózi júıesin taýyp, áńgimeniń bir tusynda Muhtar Omarhanuly Áýezovtiń 1-kýrsta «Qazaq halqynyń aýyz ádebıeti», 2-shi kýrsta «Abaıtaný jáne «Manastaný» deıtin arnaýly kýrstary, 3-kýrsta «KSRO halyqtary ádebıeti» páni boıynsha tereńnen qoparyp, tamyljyta oqyǵan leksııalarynda ǵulama darııa Áýezov qazaq halqynyń epıkalyq murasy, ertegileri, ańyz áńgimeleri, tarıhı hám turmys-salt jyrlarynan bastap, Shyǵystyń, Batystyń jáne orys halqynyń eposy men folklory, álemdik mıfologııa, alǵashqy qaýymdyq mádenıet, etnografııa, antıka ádebıeti, Grekııa tarıhy, Gomer shyǵarmashylyǵy, Shyńǵyshan men Ámir Temir týraly ańyzdar jaıynda, sonymen qatar ataqty oqymystylar, A.N.Afanasev, V.V.Býslaev, Orest Mıller, Iý.Sokolov, A.N.Veselovskıı, E.B.Taılor, Dj.Dj. Freızer, A.N.Pypın, G.N.Potanın, I.Troskıı, Kraýze, Stasov, Gýdzıı, V.M.Jırmýnskıı, V. Shklovskıı, Propp syndy bilimpazdardyń teorııalyq oı qısyndaryn, tolǵam-baılamdaryn, ásirese «Abaıtaný» boıynsha tebirene oqyǵan dáristeriniń tańǵajaıyp tarıhı-kórkem syrlary, «Abaı joly» epopeıasynyń tutastaı bel omyrtqasyna aınalǵan jáne de oǵan enbegen qym-qıǵash qısapsyz oqıǵalardy, kól-kósir, sel-sel tarıhı aıǵaqtardy naq-naǵymen bajaılap túsindirýi ne degen sheberlik, tapqyrlyq deseńizshi!
HHI ǵasyrdyń munarasynan oı kózimen, saǵynyshty kóńilmen barlaǵanda, 1955-1960 jyldarda KazGÝ-diń qabyrǵasynda bilim bulaǵynan sýsyndap júrgen shaqtarda kósemder tobynyń biregeıi, aqyl-oıdyń telegeıi, ultymyzdyń danagóıi M.Áýezovtiń shamshyraq tulǵasy, qazaq teatry óneri tarlandarynyń som beıneleri, shyn mánisinde, olar «ǵaryshtaǵy juldyzdardaı bıiktep, qudirettenip» barady eken-aý! Ýnıversıtette drama úıirmesi uıymdastyrylǵan. 1956 jyly Myrzataı Joldasbekov bastaǵan kýrstastar M.Áýezovtiń «Aıman-Sholpan» spektaklin sahnalaǵan.
Rejısser Saparǵalı Sháripov Ilıa Jaqanov pen Erkinbaı Ákimqulovty M.Áýezovtiń qara shańyraǵyna jumsap, 1934 jyldan beri teatr sahnasynda qoıylmaǵan «Aıman-Sholpan» pesasyn aldyrǵan. Álibek rólinde – akademık О́mirzaq Aıtbaev, Janaq aqyndy Ilıa Jaqanov, Aıman rólinde – Myrzekeńniń jary Márııa oınaǵan. Márııa tátemiz M.Áýezovtiń «Qarakóz» pesasynda Marjandy, «Abaı» tragedııasynda – Ajardy, B.Maılınniń «Shuǵanyń belgisinde» – Shuǵany somdaǵan. О́nerge qurmet degen osy. Naǵyz sap taza ulttyq-rýhanı qundylyqtar, «ishki jan dúnıesi baı ıntellıgenttiń ıntellektisi keń tynysty, tereń ári bıik bolǵan saıyn qoǵamnyń da baǵy janady», deıdi. Ol Myrzataı Joldasbekov jaıynda teńizshe tebirengen, kók nóserdeı seldetken. Myrzataı dosynyń tartqan kúıine den qoıǵan Ilekeń: «Bul qandaı kúı?» degeninde: «Saryn ǵoı...áıteýir, osylaı shertem» dep, boıyn jasyrǵan tulpardaı jumbaq kúıde otyrady eken. Bul da saıypqyranǵa laıyq salıqaly minez-aý!
Júregi syrǵa, jyrǵa toly Myrzekeń óneri keń óris taýyp, asyl jurtyna málim bolyp, eldiń nur nazary oǵan aıryqsha aýdy. Bunyń ústine elshildik, memleketshildik isterimen, VII-VIII ǵasyrlardaǵy Orhon eskertkishterin, ıaǵnı ult ádebıetiniń túp-negizin túbegeıli zerdeleýimen, ustazdyq eńbegimen eldiń tórinde, ǵylym-bilim, óner kóginde altyn emendeı tamyryn tereńge boılatyp asqaqtatady.
Ult rýhanııatynyń shyraqshysy Ilıa Jaqanov «Dúnıe shirkin» atty eńbegin Myrzataı Joldasbekovtiń tutastaı kompozıtorlyq-ımprovızatorlyq shyǵarmashylyǵyna arnap, árbir ánine, árbir kúıine, tuqym-juraǵatyna, ónip-ósken ortasyna, úlgi-ónege alǵan úzdik dástúrleri men mektebine, qaıyrly-qutty qadamdaryna ádil sıpattama berip otyrady.
Aldymen altyn kóńilinen, jalyndy júreginen dúr tógilgen kúmbir kúmis kómeıli, jez tańdaı anasy Qaldykúl Yrysqulqyzynyń «Áı-ýgaı, armandamyn Jaratqanǵa», «Bedel-aı, Bópem-aı», «Syrláý – láılim, lıláıim» deıtin halyqtyq-folklorlyq negizde týǵan ánderi, ıaǵnı syr destesi HHI ǵasyrǵa uıada kórgenin qııaǵa tabıǵı, minsiz qalpymen jetkizgen Myrzekeńnen aınaldyq! Estilikpen, qumarlyqpen tyńdap, kóńilge toqyp tolǵandyq! «Myrzataıdyń halyq mýzykasyna qanyq júregi... halyq ánderiniń janǵa jaıly sózderindeı tebirenisti óleń shýmaqtaryn syrly sezimmen úılestire jazypty» dep tebirenedi án-kúı óneriniń bilgiri – Ilekeń.
Myrzekeńniń tuıǵyndaı túlep ushqan eli – án qonǵan, kúı qonǵan, bereke-birlik saltanat qurǵan, bı-sheshender, bilgirler, dúldúlder kemeńgerlik keńes uıymdastyrǵan jumaq tórindeı ólke.
Qoınaýy Qarataýdyń
qaraǵaıly, áı-ýgaı,
Qalyń el Qarataýdy
panalaıdy.
Áı, ýgaı,
armandamyn Jaratqanǵa.
Saharanyń jaınaǵan ózgeshe bir qyrmyzysy Qaldykúl anasynyń osynaý lebizinde ataly-bataly atameken kelbeti bar. О́nerli jurtynyń tunyp turǵan syry men tarıhy bar.
Ilekeń óz kitabynda oı-tolǵanystarynyń «qazyǵy bolatyn bas pikir» retinde Myrzataı Joldasbekovtiń: «... Qarataýdyń teriskeı jaǵyndaǵy Qanatty Qyzyl, Bázil, Úshbulaq – bári de eski tarıhtyń kýási... Bóriqazǵan, Táńirqazǵan qorǵandary adam balasy tarıhynda sonaý eski dáýirden bizge jetken qudiretter. Kóktaldyń boıy Qapshaǵaı – qalyń tańbalar, jazý-syzýlar, sýretter edi» degen shynaıy jazbalaryna júginedi.
Rasynda, Talas, Taraz topyraǵy – dúnıeniń azan-qazan alapat oqıǵalary dúrkirep-kúrkirep ótken qasterli aımaq. Muny aıtyp otyrǵan sebebimiz, M.Joldasbekov 1969 jyly «Kóne túrki eskertkishteriniń qazaq ádebıetine qatysy» degen taqyrypta kandıdattyq dıssertasııa qorǵaǵan-dy. Osy súbeli eńbeginde Túrki qaǵanatynyń qaharmandary: Bumyn, Estemı, Tonykók, Kúltegin, Bilge qaǵan, jyraý, saıasatker, oıshyl Iollyǵ-Tegin týrasynda bılershe tolǵanǵan-dy. Solardyń ishindegi joǵary bilimdi Estemı Qara Ertis pen Ile, Shý, Talas, Taraz aralyǵynda 552-575 jyldary bılik qurǵan-dy. Uly bıleýshi Estemıdiń jazǵy rezıdensııasy Talas ózeniniń boıynda ornalasqan-dy. Ol Vızantııamen odaqtasyp, vızantııalyq elshiler Zemarhty, Evtıhany, Valentınany, Herodıanany, Pavel Kılıkııskııdi qabyldaǵan. Kóregen Estemı Talas ózeni boıyndaǵy ordasynda Persııa arqyly Qytaı men Vızantııa arasynda erkin jibek saýdasyn jasaýdy uıymdastyrdy. Bul rette aıtaıyn degenim, Estemı rýhynyń bir ushqyny Talas topyraǵynda qaıta tirilip, jandanyp, M.Joldasbekov eńbegi arqasynda gúldep, órken jaıǵandaı, keń óris tapqandaı.
XVIII ǵasyrdyń ishinde Myrzataı Joldasbekovtiń besinshi atasy «eldikti, tektilikti tereńnen tolǵaıtyn» Temir bıdiń kóshi Syr boıynan aq patshanyń tegeýrindi basqynshylyǵynan ońtústikke yǵysyp, Talastyń jaǵasyndaǵy Úsharalǵa jetýi sonshalyqty maǵynaly sapar. Sondaı-aq Sańyryq batyr men Ulbıke aqyn týraly málimetter de oqyrmandy qyzyqtyrady. Iini kelgende, Myrzataı Joldasbekovtiń «Kúnderimniń kýási» (Astana, «Kúltegin», 2012. V-tom, 1-2 kitap) kitaptaryndaǵy ádebı-tarıhı, mádenı derekterdi sóıletip otyrady. «Bala bolys» atanǵan, qara úzip shyqqan qatardan, kópti kórgen, kókiregine túıgen, jıǵan-tergeni de ólsheýsiz M.Joldasbekovtiń: «Men Súgirdi eki ret kórdim. Súgir kúıshi qarshyǵadaı ǵana qaǵylez, reńi aqsary, júzi jumsaq, juqa kisi bolatyn. Kóp sóılemeıtin tuıyq kisi edi» –degen pikirin tilge tıek, oıǵa jıek ete otyryp, Áıtpenbet, Shámshilda, Mádi, Boranqul kúıshiler haqynda oı tolǵaıdy. M.Joldasbekovtiń rýhanı kelbeti el ónerpazdarynyń ulttyq bet-beınesimen tamyrlas-taǵdyrlas. Talapty, talantty er halyqtyq-poezııalyq ozyq dástúrleriniń rýhynda qanattanǵan, ónerdiń shyrqaý bıigine qadam basqan. Ol jastaıynan ómirge, ónerge mazdaý úshin kelgenin bek túsingen, soǵan táýekeldep bel býǵan.
«Án – júrekten týady, kúı – kóńilden týady» dep aforıstik oı júıesimen tolǵaǵan M.Joldasbekovtiń «Totyqus», «Dúnıe shirkin», «Qyz dáýren – Aqbota», «Báıterek», «Atanǵanym Myrzataı el arqasy», «Sen bolmasań» deıtin ánderiniń jazylý tarıhy, garmonııalyq ishki úılesimi, arhıtektonıkasy, formasy, shyǵarympazdyq zerthanasy, poezııalyq qadir-qasıetteri, sımvolıkalyq, polıfonııalyq sıpattary, fılosofııalyq qyrlary salıqalylyqpen tereń taldanady. Meılinshe uǵynyqty, jatyq, tabıǵı. Tanymdyq, taǵlymdyq máni aıryqsha.
Kóńili júırik Ilıa Jaqanov júz oılanyp, myń tolǵanyp jazǵan eńbeginde «Qosbasar» kúıiniń syry men symbatyn, ishki qupııa aǵys-tolqyndaryn, kórkemdik máni men mánisin, dástúrlilik pen jańashyldyq qyrlaryn bilgirlikpen taldaıdy. Bul kúıde kóne tarıhqa degen tamasha kózqaras bar. Dúnıe, zaman, mezgil jaıly oı-saryndary bar. Ol oıyn bylaısha sabaqtaıdy: «Qosbasar» – ushy-qıyry joq tolǵanys. Myrzataıdyń ǵylymı eńbegin oqyǵandyqtan ba, erekshe tańǵalǵanym – bul kúı meni Monǵoldyń boz munar taýlaryna... onyń etegindegi keń ańǵar – Orhon ózeniniń jaǵasyna alyp barady». Jáne de kúı tabıǵatynyń erekshelikteri men sheberlik qoltańbasyn da batyl aıqyndaıdy, «naǵyz ımprovızasııanyń aıshyqty úlgileri» ekenin, sonymen birge óner zertteýshisi aspaptyq mýzyka tarıhyndaǵy «Qyryq býyn Qosbasar» jaıyna, atap aıtqanda, Arqa elinde shertpe kúıdiń piri Táttimbet bastaǵan Toqa, Aqqyz, Qyzdarbek, Ábdı, Sembekterdiń kúıshilik óneri, sondaı-aq Qarataý boıyndaǵy dańqty Súgir qalyptastyrǵan mekteptiń ókilderi Mádı Sháýtıev, Jappas Qalambaev, Tólegen Mombekov, Boranqul Kóshmaǵambetov, General Asqarovtardyń damyta tolǵap, kelistire oryndaǵanyn meılinshe názik ıirimder men oralymdarmen baıytqanyn aıǵaq-dáıektermen bajaılap túsindiredi.
Ilıa Jaqanovtyń kórsetýinshe, «Qosbasardaı» kúı jaýharyn syılaǵan M.Joldasbekovtiń «ǵajaıyp tolǵaý galereıasyna» qosylǵan «Oıtolǵaýdyń» ózindik máneri, ózindik órnegi, ózindik fılosofııalyq aıtary, ózindik kompozıtorlyq jańalyǵy bar. Kúıshi Janǵalı Júzbaevtyń paıymdaýlaryna qaraǵanda, sıkldyq kúılerdiń tobynda qobyzshy Yqylastyń «Kertolǵaý», «Qońyr», «Erden» sııaqty kúılerimen jeliles, baıyrǵy tolǵaýlardyń dástúrlik qýatyn polıfonııalyq turǵysynan baıyta túsken deıdi. Demek «Qosbasar» – syrly tolǵanystar álemi. Mazmundyq arqaýy – bolmys, ýaqyt, dáýir. Ol «Qosbasar» kúıiniń ishki qasıetterin tamyrshydaı tanıdy. Sondyqtan da osy bir jaýhar shyǵarmalar «Shertpe kúıdiń tórt mektebi», «Ustazdyń pedagogıkalyq repertýary» deıtin hrestomatııalarǵa engen.
Myrzataı Joldasbekovtiń shyǵarympazdyq ónerin jan-jaqty, tolyq, túgeldeı derlik tekserý barysynda Ilekeń oı erkindigine, qııal samǵaýyna, salystyrmaly sıpattaýlarǵa, kórkemdik assosıasııa týdyratyn qubylystarǵa júginip otyrady. Bul oraıda ol Birjan sal, Aqan seri, Úkili Ybyraı, Balýan Sholaq, Kenen sekildi aqyn-kompozıtorlardyń murasyna, nemese kóne túrki mıfterine, oǵyz ańyzdaryna, karel-fın eposy «Kalevalaǵa» qatysty jandy oı-pikirler órbitedi. Árıne, bul jaıttar M.Joldasbekovtiń ánderi men kúıleri tereń tamyrly qubylys, ulttyq ıgilik ekendikten, ári osylaısha oı terbeý onyń ánderi men kúıleriniń ishki qurylymynan, melodııasynan, mátin tabıǵatynan óristep-órbip jatady. Ekinshiden, mýzykalyq qubylystar álemine barlaý jasaýda, belgili bir túıindi tujyrymdar jasaý maqsatynda álemniń áıgili kompozıtorlary men aqyn-jazýshylardyń Lıýdvıg Van Bethoven, Volfgang Amadeı, Mosart, Iozef Gaıdn, Iogannes R.Beher, Iаn Frenkel, Frederık Shopen pikirlerine ortaqtastyrady. Sebebin, negizgi oıyn tuzdyqtap, shynaıylyqpen kórkeıtip berý úshin. Úshinshiden, Ilıa Jaqanovtyń «Dúnıe shirkin» kitabynda óren tulǵa M.Joldasbekovtiń kúıleri men ánderin qumarpazdyqpen, sheberlikpen oryndaýshylar Meırambek Bespaev, Gúlmıra Sarına, Janǵalı Júzbaev, Gúlzıra Bókeıhan, Klara Tólenbaeva óneri yjdaǵatty áńgimelenedi. Ásirese shyǵarmashylyq zerthanasy, sýretkerlik qoltańbasy.
«Dúnıe shirkin» O, darıǵa, qaıran áziz ómir! «Seniń altyn sáýleńe ne jetedi». Kózdi ashyp-jumǵansha, ıakı kirpik qaqqansha ótip keter sheker dúnıeniń qyzyǵyna kim toıar deısiń! «Tarazy da, qazy da óz boıyńda» dep Abaı aıtqandaı, ádepti, iri bolǵanǵa, tiri bolǵanǵa, bir kemeniń ishinde sapar shekkenge ne jetsin! Jalǵan dúnıe kirpik qaqqansha ótip ketetin bir raýshan sát. «Barlyq tiri jannyń ómiri – kún sıpatty. Jigitterdiń kúni – shyǵysta, qarttardyń kúni – batysta. Jas bolsań da ólim qaýpinen habarsyz bolma» (Kabýsnama). Qazaqtyń baıyrǵy dúnıetanymynda «Dúnıe-aı, oılap tursań – sheker dúnıe!», «Degende dúnıe shirkin óter-keter, Túbine sum dúnıeniń kimder jeter!», «Dúnıe oılap tursań túpsiz darııa, Batpaıtyn darııaǵa keme kerek!». Nemese: «Dúnıe oılap tursań qos qýystaı!» deıtin halyqtyq uǵymdar, túsinikter, kózqarastar Myrzataı Joldasbekovtiń saǵym dúnıeniń saltanatyn tuńǵıyq sezim tilimen, shynaıy móldirlikpen, sap tazalyqpen sóıletken «Dúnıe shirkin» áninde sulý jarasym taýyp, kórkemdik-fılosofııalyq mazmunǵa ıe bolǵan.
Serik NEGIMOV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri,
fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor